Bernhard Jaumann Morderstwo na kamienistej ziemi

Fragment okładki „Kamienistej ziemi“ Bernharda Jaumanna
Fragment okładki „Kamienistej ziemi“ Bernharda Jaumanna | © Verlag Czarne

Bernhard Jaumann nie idzie na łatwiznę. Nie serwuje czytelnikom kryminalnej historyjki z egzotyczną Afryką w tle, którą znamy z wymuskanych folderów biur podróży. Kamienista ziemia jest przede wszystkim wnikliwym obrazem współczesnej Namibii.

To drugi po Godzinie szakala kryminał Bernharda Jaumanna, którego akcja rozgrywa się na południu Afryki. Tak jak w pierwszej książce, i w tej powieści podejrzanych o morderstwo tropi pochodząca z biednej dzielnicy Windhuku, stolicy Namibii, inspektor Clemencia Garises. W Kamienistej ziemi pojawiają się też inni znani już z Godziny szakala bohaterowie, między innymi Claus Tiedtke – dziennikarz o niemieckich korzeniach – oraz miki Selma i miki Matylda, czyli temperamentne ciotki Clemencii wierzące w moc klątw i czarnej magii.

Na farmie Steinland położonej ponad 100 km od Windhuku zostaje zastrzelony jej właściciel – Gregor Rodenstein. Był on potomkiem niemieckich osadników, którzy przybyli do Namibii pod koniec XIX wieku. Podejrzana jest trójka czarnoskórych, którzy w nocy próbowali okraść farmę. Według świadków – białych właścicieli okolicznych gospodarstw – po zastrzeleniu gospodarza mordercy uprowadzili także jego syna. Ślady pozostawione przez podejrzanych prowadzą między innymi do brata Clemenci – Melvina. Drugi trop, którego inspektor Garises nie może zignorować, wiedzie na najwyższe szczeble władzy. Rząd wprowadza właśnie w życie prawo (Land Reform Act), zgodnie z którym państwo w zamian za odszkodowanie finansowe będzie odbierać ziemię białym farmerom i przekazywać ją czarnoskórym Namibijczykom. W ten sposób krzywdy, których biali dopuścili się w Namibii, kiedy była ona kolonią niemiecką, mają zostać wyrównane. Według rządzących ziemia powinna wrócić do prawowitych właścicieli, czyli rdzennych mieszkańców Namibii. To nie podoba się białym farmerom, którzy żyją tam od pokoleń i zarządzają potężnymi farmami.

Frank Stieren czyta pierwsze trzy strony „Kamienistej ziemi“ (w jęz. niemieckim); Źródło: www.youtube.com

Za kulisami afrykańskich kurortów

Kto zabił? Odpowiedzi na to pytanie do ostatniej strony w dużym napięciu szukamy razem z Clemencią Garises. Ale to nie zagadka kryminalna, którą mamy do rozwiązania, sprawia, że Kamienistej ziemi warto poświęcić kilka godzin. Jaumann sporo czasu spędził w Namibii i najwyraźniej nie żył tam w postkolonialnej „bańce“ stworzonej przez białych, zamożnych obywateli tego kraju. Był uważnym obserwatorem, zajrzał pod podszewkę namibijskiej rzeczywistości i to widać w jego kryminałach. W Godzinie szakala śledztwo prowadzone przez Clemencię Garises toczyło się wokół morderstwa Antona Lubowskiego, białego działacza na rzecz niepodległości Namibii, które faktycznie miało miejsce w 1989 roku. W Kamienistej ziemi tłem całej historii jest wywłaszczenie białych w imię tak zwanej sprawiedliwości dziejowej. Bohaterowie Jaumanna nie są Afrykańczykami, których znamy z zdjęć w folderach turystycznych czy magazynach o podróżach. To ludzie z krwi i kości. Kamienista ziemia nie jest reportażem z afrykańskich wakacji, ale solidnym kawałkiem literatury, który trzyma w napięciu i przybliża to, jak dzisiaj żyje się, a nie wypoczywa, w Namibii.

Jaumann zapuszcza się w najbiedniejsze zaułki Windhuku, opisuje warunki, w jakich mieszkają Namibijczycy z najniższych warstw społecznych. W ocenie Jaumanna to świat biedy i – choć apartheid został zniesiony – głębokich uprzedzeń rasowych i to nie tylko wśród najbiedniejszych mieszkańców, ale także wśród policjantów i polityków. „Zabić wszystkich białych“ – takie hasła wznoszą czarnoskórzy Namibijczycy na jednej z demonstracji. Zaś biały współpracownik Clemencii twierdzi, że czarni nie są w stanie dobrze pracować, zaprzepaszczą każdy majątek. Ze stron powieści wyłania się skomplikowana siatka problemów i konfliktów, które stanowią namibijską codzienność.

W Kamienistej ziemi napięcie między farmerami a resztą społeczeństwa sięga zenitu. Na ulicach Windhuku wrogie strony obrzucają się kamieniami, nie respektują poleceń policji. Na farmie jest jeden zabity i jeden uprowadzony. Czy Clemencii Garises uda się powstrzymać kolejne morderstwa? I czy kiedykolwiek uda się przezwyciężyć postkolonialną przeszłość?
 

Kamienista ziemia

Bernhard Jaumann
Tłumaczenie: Alicja Rosenau
ISBN 978-83-7536-793-5
Wydawnictwo Czarne