Na skróty:
Przejdź bezpośrednio do treści (Alt 1)Przejdź bezpośrednio do podmenu (Alt 3)Przejdź bezpośrednio do menu głownego (Alt 2)

Literatura dziecięca i młodzieżowa
Trendy w roku 2018 – środowisko, polityka i społeczeństwo

Klasyk literatury młodzieżowej pt. „Dłoń pełna gwiazd“ jest teraz dostępny także w formie komiksu.
Klasyk literatury młodzieżowej pt. „Dłoń pełna gwiazd“ jest teraz dostępny także w formie komiksu. | Foto (fragment): Beltz & Gelberg

Autorzy nowości w literaturze dziecięcej i młodzieżowej często podejmują aktualne tematy takie jak migracja, rasizm czy przemoc policji. Wśród publikacji dla najmłodszych wciąż popularna pozostaje także literatura faktu.

Marlene Zöhrer

Odbywające się wiosną Targi Książki w Lipsku to wielkie wydarzenie zarówno dla przedstawicieli branży wydawniczej, jak i dla czytelników. Bogaty program co roku przyciąga bibliofilów w każdym wieku i zachęca do odkrywania, zatopienia się w lekturze i dyskusji. W tym roku twórcy książek dla dzieci i młodzieży nie tylko zadawali sobie dobrze znane już pytanie o przyszłość książki w obliczu digitalizacji, ale także dyskutowali o tym, na ile skomercjalizowany powinien stać się rynek literatury dziecięcej i młodzieżowej oraz o tym, czy i ewentualnie jak można zainteresować młodych czytelników polityką.

Polityka dla młodzieży

„Zachodzące obecnie przemiany społeczne stawiają nas przed wyzwaniem – musimy nauczyć dzieci i młodzież zasad rzetelnego debatowania i krytycznego myślenia w kwestiach politycznych“, czytamy w Raporcie o tendencjach na rynku książki dziecięcej i młodzieżowej w roku 2018 (Trendbericht Kinder- und Jugendbuch 2018) przedstawionym podczas Targów Książki w Lipsku. Jego autorzy podkreślają, że dziś bardziej niż kiedykolwiek w społeczeństwie potrzeba krytycznych obywateli, którzy rozumieją zagadnienia związane z polityką i aktywnie kształtują demokrację. „Książki dla dzieci i młodzieży mogą przyczynić się do wzrostu zainteresowania tematami politycznymi.“ Liczba książek zachęcających do konstruktywnej debaty na tematy społeczne i polityczne faktycznie wciąż się zwiększa. Tę tendencję można też zaobserwować, przeglądając listę książek nominowanych do Niemieckiej Nagrody Literackiej za Książkę dla Młodzieży 2018 zaprezentowanej na Targach w Lipsku.

Historie o migracji i uchodźstwie na stałe wpisały się już w repertuar literatury dziecięcej i młodzieżowej, natomiast na wiosnę 2018 roku warto zwrócić uwagę także na dwa teksty podejmujące inny temat – powojenną historię Niemiec. Kirschendiebe oder als der Krieg vorbei war [Złodzieje wiśni albo moment, w którym skończyła się wojna] autorstwa Anke Bär i Gertrude grenzenlos [Gertruda bez granic] Judith Burger, ilustrowana przez Ulrike Möltken, w szczególny sposób zachęcają do dialogu między pokoleniami. Życie pod rządami dyktatora czy w ustroju autorytarnym to temat, który podejmuje także komiksowa adaptacja klasyka literatury młodzieżowej Dłoń pełna gwiazd Rafika Schamiego, którą stworzył Markus Köninger. Coraz częściej pisze się też o rasizmie w życiu codziennym i związanej z nim przemocy policji w Stanach Zjednoczonych – czarnoskórzy nastolatkowie dochodzą do głosu w powieści The Hate U Give autorstwa Angie Thomas, nominowanej do Niemieckiej Nagrody Literackiej za Książkę Młodzieżową 2018, oraz Dear Martin Nika Stone’a.
 

 

  • W książce „Kirschendiebe oder als der Krieg vorbei war“ Anke Bär opowiada kawałek powojennej historii Niemiec. Foto (fragment): © Gerstenberg Verlag
    W książce „Kirschendiebe oder als der Krieg vorbei war“ Anke Bär opowiada kawałek powojennej historii Niemiec.
  • Rafik Schami w książce „Dłoń pełna gwiazd“ opisuje życie w ustroju autorytarnym. Ten klasyk literatury młodzieżowej dostępny jest teraz również w formie komiksu. Foto (fragment): © Beltz & Gelberg
    Rafik Schami w książce „Dłoń pełna gwiazd“ opisuje życie w ustroju autorytarnym. Ten klasyk literatury młodzieżowej dostępny jest teraz również w formie komiksu.
  • Kto w dzisiejszych czasach ma na imię Gertruda? Opowieść o młodości w NRD i życiu w rodzinie, która jest wrogiem ludu. Foto (fragment): © Gerstenberg Verlag
    Kto w dzisiejszych czasach ma na imię Gertruda? Opowieść o młodości w NRD i życiu w rodzinie, która jest wrogiem ludu.
  • „Dear Martin“ Nika Stone’a to barwna powieść młodzieżowa o rasizmie i przemocy policji, z którymi na co dzień styka się czarnoskóry nastolatek. Foto (fragment): © rowohlt rotfuchs
    „Dear Martin“ Nika Stone’a to barwna powieść młodzieżowa o rasizmie i przemocy policji, z którymi na co dzień styka się czarnoskóry nastolatek.

O pszczołach i o futbolu – literatura faktu wciąż popularna

Książki dla dzieci i młodzieży stają się w ostatnich latach coraz popularniejsze. Coraz częściej poświęcone są tematom takim jak ochrona zwierząt i przyrody oraz zrównoważony rozwój i zachęcają młodych czytelników do krytycznego myślenia oraz aktywnego dialogu. W literaturze faktu, a także w powieściach i bajkach niezmiennie pojawiają się pszczoły oraz trzmiele. Po wielokrotnie nagrodzonych książkach Pszczoły Piotra Sochy i Bienen: Kleine Wunder der Natur [Pszczoły – małe cuda natury] Britty Teckentrup w 2018 r. ukazały się dwie kolejne pozycje poświęcone życiu insektów oraz korzyściom i zagrożeniom z nim związanym: Das Buch der Bienen [Księga pszczół] Charlotte Milner oraz Die Comic-Bibliothek des Wissens: Die Bienen [Komiksowa biblioteka wiedzy: Pszczoły] Yves’a Le Contes’a. Książki z dziedziny literatury faktu dla dzieci i młodzieży także coraz częściej są poświęcone ochronie zwierząt i przyrody oraz zrównoważonemu rozwojowi. Również i one mają na celu wspieranie krytycznego myślenia i aktywnego dialogu. Pozycje takie jak Ein großer Garten [Wielki ogród] Gilles’a Clémenta czy Floras Atelier [Atelier Flory] Kristiny Digman służą za przykład innego trendu utrzymującego się w literaturze faktu – interaktywności. Zachęcają one czytelnika do poszukiwania, odkrywania i samodzielnego działania.

  • Badacz pszczół Yves Le Conte w książce „Die Bienen“ w obrazowy sposób wyjaśnia wszystko, co warto wiedzieć o życiu tych owadów. Foto (fragment): © Jacoby & Stuart
    Badacz pszczół Yves Le Conte w książce „Die Bienen“ w obrazowy sposób wyjaśnia wszystko, co warto wiedzieć o życiu tych owadów.
  • Bogato ilustrowana książeczka „Buch der Bienen“ to dla przedszkolaków świetna okazja do poznania barwnych i ciekawych faktów ze świata pszczół. Foto (fragment): © Dorling Kindersley
    Bogato ilustrowana książeczka „Buch der Bienen“ to dla przedszkolaków świetna okazja do poznania barwnych i ciekawych faktów ze świata pszczół.
  • Architekt krajobrazu Gilles Clément w książce „Ein großer Garten“ przywiązuje dużą wagę do interaktywności. Kto lubi książki obrazkowe, będzie zachwycony. Foto (fragment): © Prestel junior
    Architekt krajobrazu Gilles Clément w książce „Ein großer Garten“ przywiązuje dużą wagę do interaktywności. Kto lubi książki obrazkowe, będzie zachwycony.

Wśród ponad 8000 ukazujących się każdego roku książek dla dzieci i młodzieży o przeróżnej tematyce w roku 2018, w którym odbyły się Mistrzostwa Świata w piłce nożnej, nie może oczywiście zabraknąć książek o futbolu. Oprócz licznych dziecięcych książek narracyjnych takich jak Zombert  (autor: Kai Pannen), z których większość zalicza się do kategorii „moja pierwsza książka“, warto zwrócić uwagę także na sprawiające wielką frajdę i motywujące do uprawiania sportu dwie książki obrazkowe: 71 Schafe spielen Fußball  [71 owiec gra w piłkę nożną] autorów Guridi i Pablo Albo oraz niemiecko-kreolską opowieść Das Spiel [Mecz], którą napisali Baptiste Paul i Jaqueline Alcántara, o tym, jak na boisku razem grają chłopaki i dziewczyny. Nasz przegląd politycznej literatury dla dzieci i młodzieży zamyka piłkarskie opowiadanie Einer von 11 [Jeden z 11] Manfreda Theisena poświęcone w dużej mierze tematowi integracji migrantów.

  • Gdy owce grają w piłkę... wtedy czarna owca staje się sędzią, a kłębek wełny – piłką. Foto (fragment): © Aladin
    Gdy owce grają w piłkę... wtedy czarna owca staje się sędzią, a kłębek wełny – piłką.
  • Życie na małej wysepce na Karaibach – do szczęścia potrzebne jest tu przede wszystkim jedno – futbol. Foto (fragment): © NordSüd
    Życie na małej wysepce na Karaibach – do szczęścia potrzebne jest tu przede wszystkim jedno – futbol.
  • Gdy zombie trenują futbol, za piłką czasem leci też oderwana noga. Foto (fragment): © Tulipan
    Gdy zombie trenują futbol, za piłką czasem leci też oderwana noga.
  • Opowiadanie „Einer von 11“ Manfreda Theisena traktuje o piłce nożnej i integracji. Foto (fragment): © Loewe
    Opowiadanie „Einer von 11“ Manfreda Theisena traktuje o piłce nożnej i integracji.