Na skróty:
Przejdź bezpośrednio do treści (Alt 1)Przejdź bezpośrednio do podmenu (Alt 3)Przejdź bezpośrednio do menu głownego (Alt 2)

O co chodzi z... wyborami lokalnymi w Turyngii?
Naruszenie tabu

Parlament kraju związkowego Turyngia w Erfurcie
Parlament kraju związkowego Turyngia w Erfurcie | Źródło: Wikimedia Commons, Foto (fragment): Olaf Kosinsky; CC BY-SA 3.0-de

Po wyborze Thomasa Kemmericha na premiera Turyngii – głosami między innymi AfD – wybuchł skandal w całych Niemczech. Ta nieoczekiwana współpraca CDU ze skrajną prawicą sprawiła, że Annegret Kramp-Karrenbauer zrezygnowała ze stanowiska szefowej tej partii i kandydowania na kanclerza. Czy CDU pozostanie partią politycznego środka, czy też rozpoczyna się nowa era w niemieckiej polityce?

Christoph Bartmann

Turyngia chętnie sama określa się mianem „zielonego serca Niemiec“. Zatem kiedy serce ma problemy, całe Niemcy muszą się martwić. Turyngia, niewielki Wolny Kraj o wielkiej przeszłości, piękny skrawek ziemi, gdzie działali Bach i Luter, Goethe i Schiller, stała się w ostatnich dniach przyczyną ogromnego wzburzenia. Co się wydarzyło? Parlament krajowy (Landtag) w Erfurcie głosami skrajnie prawicowej Alternatywy dla Niemiec (AfD) oraz Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU) wybrał na premiera dotychczas nieznanego polityka Wolnej Partii Demokratycznej (FDP) Thomasa Kemmericha. Te trzy partie chciały wspólnie uniemożliwić, by tekę premiera objął właściwy zwycięzca wyborów Bodo Ramelow z Lewicy (Die Linke). Matematycznie było to możliwe, ponieważ planowana czerwono-czerwono-zielona koalicja (Lewica, Zieloni, SPD) nie ma w Landtagu większości. A jednak fakt, że CDU – częściowo z niezręczności, a częściowo z wyrachowania – współdziałała z prawicowcami, wywołał panikę w całych Niemczech. Było to jednocześnie novum oraz déjà vu – samo nasuwało się porównanie do upadku Republiki Weimarskiej, kiedy to walka o władzę wśród konserwatystów umożliwiły Hitlerowi objęcie władzy.

Był to jednak zaledwie pierwszy akt dramatu. Przewodniczący FDP i CDU popędzili do Turyngii, by sprowadzić lokalnych kolegów partyjnych z powrotem na właściwy kurs. Jednak dumni turyńczycy po prostu się na to nie zgodzili. Wprawdzie Thomas Kemmerich z FDP dał się przekonać do ustąpienia, ale w CDU ujawnił się rozłam, którego nie potrafiła skleić nawet przewodnicząca partii Annegret Kramp-Karrenbauer (AKK). Wtedy z daleka, z podróży do RPA, zabrała głos kanclerz Merkel, zdaniem której zachowanie CDU w Turyngii było „niewybaczalne”. Parę dni później AKK zrezygnowała z przywództwa w CDU oraz ambicji zostania następczynią Angeli Merkel. Teraz CDU ma przed sobą nie tylko wybór nowego przewodniczącego, ale również kandydata na kanclerza w wyborach do Bundestagu w 2021 roku. W grę wchodzą trzy nazwiska: Armin Laschet, Friedrich Merz i Jens Spahn. Najciekawsze pytanie brzmi zatem, komu i jak uda się odbudować CDU jako szeroką partię ludową, która jest w stanie uzyskać 30 czy 40 procent głosów.

Czy po Merkel nadejdzie nowy Helmut Kohl, który wyprowadzi CDU na dawne wyżyny?


Fiasko w Turyngii miało wymiar lokalny i federalny. Lokalny dotyczy relacji CDU z prawym i lewym krańcem sceny politycznej, a konkretnie z AfD i Lewicą. Dawniej CDU jako partia mieszczańskiego środka solidną większością kontrolowała scenę polityczną w Turyngii. Jej głównymi adwersarzami zawsze byli starzy komuniści (lub eks-komuniści) z Lewicy (wcześniej z Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec SED, a potem z Partii Demokratycznego Socjalizmu PDS). Tak było do czasu, aż popularność zyskała AfD, co tak naprawdę zaczęło się w 2015 roku w reakcji na politykę Angeli Merkel wobec uchodźców. W wyborach do Landtagu w 2019 roku z wynikiem 31 procent zwyciężyła Lewica na czele z popularnym i umiarkowanym premierem Bodo Ramelowem, natomiast CDU z wynikiem 21,7 procent znalazła się za AfD (23,4 procent). Nie dziwi więc, że wielu turyńskich członków CDU marzy o „centrowej“ koalicji z AfD (kierownictwo partii w Berlinie zdecydowanie się temu sprzeciwia). Jak inaczej można pokonać Lewicę? Zgodnie z logiką partyjną chrześcijańskich demokratów skrajna lewica i skrajna prawica są równie złe: z żadnym z tych obozów nie należy wchodzić w koalicję. A jednak niektórzy konserwatywni członkowie CDU w Turyngii uznali AfD za mniejsze zło niż Lewica. I na pewno nie pozwolą, by ktokolwiek mówił im, co mają robić. Tak doszło do tego osobliwego sojuszu z AfD, mającego na celu zatrzymać kandydata Lewicy. Wielu uznało, że doszło do „naruszenia tabu”.

Naruszenie tabu w Turyngii doprowadziło do ustąpienia AKK niedługo później. Jej odejście nie oznacza oczywiście, że problemy CDU mogą zostać szybko rozwiązane przez któregokolwiek z następców. Ogólnie rzecz ujmując, problemy CDU są problemami politycznego centrum. Są to problemy partii ludowej, która wcześniej, jeszcze w erze Merkel, była zbiorowiskiem przeróżnych grup i interesów społecznych. Pod rządami Merkel CDU przesunęła się w lewo, ale również to dla większości wyborczyń i wyborców jeszcze było do zaakceptowania. Transformacja energetyczna? Nie ma problemu. Likwidacja służby wojskowej? Też nie ma problemu. Małżeństwo dla wszystkich? Oczywiście! Erozja CDU zaczęła się dopiero z nastaniem kryzysu uchodźczego w 2015 roku. To wtedy AfD, która była już prawie u kresu, znalazła swój temat. Mniej więcej jedna trzecia elektoratu CDU (na wschodzie raczej już połowa) czuje teraz, że bardziej jest jej po drodze z AfD. A zatem CDU spotyka ten sam los, którego SPD doświadczyła już dwukrotnie. Najpierw z powodu konkurencji ze strony Zielonych, a potem po oddzieleniu się lewego skrzydła, z którego powstała PDS, a potem Lewica. Czy po Merkel nadejdzie nowy Helmut Kohl, który wyprowadzi CDU na dawne wyżyny? Nostalgicy w CDU kibicują Friedrichowi Merzowi, który jest klasycznym liberałem gospodarczym. Jednak trudno sobie wyobrazić, że Merz mógłby przeciągnąć na swoją stronę licznych zwolenników Merkel. Tak czy inaczej, inne partie mogą być bardziej spokojne o swoją przyszłość. Zieloni mogą liczyć na stabilne 20 proc. i więcej, AfD utrzymuje się na poziomie ok. 14 proc. Najbardziej prawdopodobną opcją w 2021 roku pozostaje opcja czarno-zielona, jednak CDU musi dołożyć wszelkich starań, by zatrzymać tendencję spadkową.