Marcin Wilk poleca
Tiere Im Nationalsozialismus

Jan Mohnhaupt Tiere Im Nationalsozialismus © Hanser Verlag, München, 2020
Wokół kwestii stosunku ideologii narodowego socjalizmu do zwierząt i przyrody narosło wiele mitów. Nie sprzyjało to rozważaniom o wciąż słabo opisanej części historii. Na szczęście książka Tiere im Nationalsozialismus stanowi dobry punkt wyjścia do poważniejszej rozmowy na ten temat.

Należy najpierw wyjaśnić jednak, że Hitler rzeczywiście kochał swoją suczkę Blondi. Wyznał nawet raz, że była to obok Evy Braun jego jedyna przyjaciółka. Problem w tym, że żaden to dowód na miłość Hitlera do zwierząt. Jan Mohnhaupt, autor książki o zwierzętach w ponurych czasach narodowego socjalizmu w Niemczech, podkreśla, że Hitler rasistą był także, gdy mowa o psach. Lubił owczarki niemieckie (tej rasy była Blondi), nie podobały mu się buldogi i boksery.

Oczywiście gorszy od Hitlera był Hermann Göring, zapalony myśliwy. W sieci bez trudu można odnaleźć zdjęcia tego zadowolonego z siebie zabójcy, który fetuje udaną wyprawę do puszczy, ot choćby do Białowieży, gdzie – jeszcze przed 1939 rokiem – nędzna rozrywka zjednywała przedstawicieli wrogich potem nacji.

Skomplikowana jest historia relacji w ogóle, ale przypadek relacji między ludzkimi zwierzętami a nieludzkimi zwierzętami skomplikowany wydaje się być jeszcze bardziej. Z tym większym podziwem czytałem książkę Mohnhaupta. Jego historyczny reportaż to nie tylko opowieść o stosunku do zwierząt znanych dygnitarzy. To także często dramatyczna opowieść o stonce ziemniaczanej używanej jako broni, o kotach, które kojarzono z przeklętymi zwierzętami żydowskimi (nota bene: przez wrogie Żydom rozporządzenia Victor Klemperrer został zmuszony do uśpienia swojego ukochanego kocura Muschela) czy o świnkach, które służyły propagandowym celom. Zwierzęta zbyt często były traktowane instrumentalnie, a co gorsze – niewiele się to zmieniło po 1945 roku, w każdym razie niewiele obchodziła opinię publiczną pamięć o tej karcie historii.

Ta książka może być potraktowana jako wyrzut i upomnienie. Autor nie tylko śledzi konkretne opowieści, ale po prostu przywraca imiona bezimiennym na ogół zwierzęcym bohaterom. Do tematu podchodzi szeroko, analizując język propagandowy, ale także poważne teksty filozoficzne.

Książka Tiere Im Nationalsozialismus uświadamia, że w historii Trzeciej Rzeszy, opisanej przecież na tak wiele sposobów, wciąż są obszary, które domagają się szczególnej uwagi i głębszej refleksji.  
Hanser Verlag

Jan Mohnhaupt
Tiere Im Nationalsozialismus
Hanser Verlag, München, 2020
ISBN 978-3-446-26404-5
256 stron

Recenzje w niemieckich mediach:
Perlentaucher
Frankfurter Allgemeine Zeitung
Mitteldeutscher Rundfunk
Deutschlandfunk
Der Spiegel