Да се осмелиме да се сетиме

Кипријани

Кратка приказна од кипарскиот автор Панос Јоанидес во превод од грчки на Емилија Мајсторова-Стојановска.

Еден ден, Марија де Молино, жена на Филипос де Молино, Венецискиот Превендиторе, ужасната, на телото на своето дете виде траги од лепра. Се заклучи, се соблече и се погледна.

Откако се увери дека не е заразена, се стутка до едниот крај на колевката и заплака, рамнодушна кон повиците на детето. Потоа се облече и ја повика слугинката:

- По Фра-Џакомо!

Монахот ѝ даде ишарет да го остави насамо со детето. Ја избрка и слугинката, ја затвори вратата.

- Вчера беше добро... – рече Кипријани.

Марија де Молино ѝ го сврти грбот и застана крај сводот. Од едната страна се брануваа маслинки, а ридовите се нурнуваа во морето.

- Господарке, Фра-Џакомо...

Чувствуваше некакво стегање, боите избледеа, сѐ беше безлично, Тврдината се откорна од сртот на Пентадактилос. „Детето...“, го слушна гласот на монахот. Врвот на Вуфавендо отскокна како во сон ненадејно да се сепнале и се разбудиле нејзините педесет топови. „Не..., жалам... Да зборувам јас со Превендиторе?“ „Не“ - одговори. Сред самракот, во полутемнината, го гледаше монахот како заминува, клатејќи со главата и без да ѝ ја бакне раката, како што налагаше обичајот.

Го подигна детето што кркореше, му ги бакна градите што калуѓерот му ги оставил разголени , со дланката ги покри усните што се смееја и се затвори во капелата...

Гласовите на Превендиторе и на слугинката, кои ја проколнуваа да отвори, по некое време замреа; се измешаа со командите на стражата што се менуваше на бедемите. Три топовски плотуни од Тврдината на Керинија го најавија укотвувањето на галијата; четириесетте нови фустани на кралицата и новиот заповедник на стражата на Санто Ларго беа пристигнале...

До вчера завидуваше на тие четириесет венециски ткаенини... До вчера со нетрпение ги очекуваше овие топовски плотуни... Тие четириесет фустани значеа четириесет покани на Дворот, во Тврдината, во шумите на Амороза. Тоа беа четириесет средби со Ливијо де Норес, новиот заповедник на Санто Ларго, кој во моментот стапнуваше со својата нога на Кипар за да ѝ ги врати назад миговите од Венеција кога, како млади, се стуткуваа во гондолите додека дрвото навлегуваше во тенката кора на мразот...

Сега... Оние три плотуни го означуваа патувањето на Превендиторе во Керинија, нејзиното заминување од Тврдината, несомнениот факт дека никогаш повторно нема да ја сретне својата младост во очите на Ливијо...

Ќе го убие; потоа, и самата ќе се самоубие. Ќе чека мажот ѝ да замине, слугинката да се подзаборави, и ќе оди. Ќе скокне, заедно со детето, во провалијата крај Вуфавендо, од истата онаа карпа на која, пред години, како новодојдена на островот, Превендиторе ѝ го подари нивното прво дете. Па така, на крајот, ќе го соедини својот почеток, својата прва женска тежина, со последната огорченост на мајка.

Бебето веќе не плачеше. Како и секое друго утро, Кипријани му ја подаде својата дојка и го заспа. Ги забележа. Немаше каде, беше голо. Ги виде и се думаше дали да го допре. Ама како, ако го остави гладно сиот свет ќе се превртеше наопаку. И така, реши, го надои. Собра храброст. И не се посомнева. Само таа, таа и Фра – Џакомо знаеја! Подобро така... Филип де Молино замина. Кипријани го надои детето и си замина со болеста на своите боски. Стражата се смени. А Ливијо де Норес сега ќе гледа кон Кулата надевајќи се...

Одејќи на прсти се пикна во одајата на детето. Не се осмели да го погледне. Нежноста и внатрешното раскинување се мешаа со едно заинатено непријателство. Го завитка во првото ќебе што ѝ се најде при рака; беше ѝ го подарила, многу одамна, една слепа питачка. Го дигна и го приви на градите. Сред спиењето му беше протекла една браздичка млеко и ѝ се лизна по вратот. Се наежи; го фрли на креветот и ја исчисти својата кожа со вода и со вино. Но одеднаш, сфаќајќи што сторила, клекна до него, го бакна в уста, го прегрна и излезе во ходникот, а од таму во дворот.

Зад неа вратата зашкрипи, но не се осврна. Се слушнаа гласови и лаеж на куче. Но, Марија де Молино на брзина ја одмина стражата и влезе во паркчето.

На усните сѐ уште ја чувствуваше влагата од детската лига што не се осмели да ја голтне, ниту пак да ја избрише...

Сонцето го печеше островот на змиите кога стигна на карпата. Козјите патеки што некогаш водеа до летната палата на кралицата сега беа обраснати со коров. Што ги имаше избркано луѓето од овде? Што ги натерало да го напуштат местото во неврат?

Веројатно истата болест што ја свлекуваше кожата на нејзиното дете. Веројатно истото проклетство што им ја жигосувало кожата на луѓето, можеби гревовите и бесчуствителноста на некогашните Превендиторе што ги натерале да скршнат кон безочни дела. Можеби! Но таа не беше дојдена за да изнаоѓа одговори за сето ова... Беше дојдена да остави две тела што во еден миг ќе ги однесе ветрот и ќе се предадат на каков било спокој, на карпите...

За среќа, детето сѐ уште не беше разбудено. Заштитено во ќебето од старицата, со два белега место очни капаци, се имаше предадено на сонот...

...разбеснети бранови во Санта Анџелика и свирење на ветрот во едрата... Еден делфин што ги гони и неговата рака на нејзиниот врат... Морници во жиците на трубадурот што ги милува навален на дрвениот кип на светицата поставена на задниот дел од бродот, во нејзин спомен... Пристаништето и Тврдината исполнети со топови и развеани фламули... Три плотуни и поздравни огнови од околните ѕидини... Народ што во нив живееше, питачки и деца кои се нурнуваа за да ги извадат перперите што странците ги фрлаа во морето, стражарски труби, кочијата со коњи, црн и бел, што крцка додека галопира кон дворецот изграден во нејзина чест... Двесте доселеници работеа за да го изградат... На стражата ѝ беше дозволено да ги бира најубавите материјали, а за мебел она најубавото што постои во богатите палати и цркви... Куќарките од плитар, збиени една до друга, по ниски од висината на еден маж, со врати низ кои за да минеш треба да се наведнеш до земја... Јачмен и пченка, и жнеачи... Богородице, каков ли народ! Раскошна земја, нема што! Најлошо дотерани селанки што воопшто некогаш видела... Нејзиниот замок, пречекот од страна на стражата и слугите... Кипријани со покорниот поглед... Парадата на венециските званици, нејзината прва вечер во Тврдината на Керинија, и ноќта што никако да заврши бидејќи постојано дефилираа на ѕидините со сето тоа сребро што се огледуваше во брановите. Никозија, Кралската палата а потоа... Првата ноќ во Вуфавендо. Вуфавендо со полумесечина што нежно одвај допира мали делови од топовите и од кралицата; и кристали, и гласови на коњаниците што се беа дале во потера по неа, и изгладнети затвореници во ублијéт... Оваа карпа! И пијаните раце што ја соблекуваа под светлината на месечината! И онаа болка што во себе ја собра, реката на животот...

Го подигна ќебето. Малечкото, нејзиното најмало дете, ѝ се насмевна. Се разбуди и почна да прета за да ги прими нејзините усни на своите обравчиња што беа готови да пукнат и од нив да истече сиот живот...

Цврсто го стегна на себе и направи уште еден чекор. Тогаш слушна шум од движење и лаеж на куче. Тој е! Се посомневал или му кажал калуѓерот и дотрчал, за да ја врати назад, да ја испрати во Венеција со галијата што го донесе Ливијо де Норес и четириесетте фустани, во Венеција каде еден пастор пронашол билка што лекува лепра...

Најпрво, од шумата се покажа сенка. Беше слугинката Кипријани. Потоа, кучето.

- Оди, бегај...!

- Знам господарке. Фра-Џакомо ми кажа...

- На твојот господар, му кажа?

- Не, господарке, никому. Се колнам. Дојди со мене господарке! Не скокај. Не треба така. Господ е голем. Нешто ќе стори или за атер на детето...

- Мавни се, оди, слободна си...

- Да одиме во Тврдината господарке. Познавам еден селанец кој може да го излекува...

- Тука, во оваа ќелија, кралот на Англетера го затвори Комнена. Во твоево сопче. Под твојот прозорец спиел. Во мојата, пак, спиел Ерик, кој го затворил својот брат Ивелин! Внук на вториов е новиот заповедник... Го виде ли твојот господар вчера кога слезе?

- Не господарке, не го видов.

- Што дозна?

- Добро е.

- Прашува ли?... Знае ли каде живееме?

- Не знам господарке.

- Лажеш, кучко, ќе ми платиш... Еден ден ќе те затворам заедно со него и ќе ве оставам да... Превендиторе велеше дека Ескиви Монпелје, жената на Ивелин, таа што ја гонеле, се преправила во калуѓер и побарала скривалиште тука горе. Се спасила, кутрата, скриена тука, во оваа ќелија... Нема некој што подобро го знае замокот... И го сака... Од кога по заповест беше опустошен, често ме носеше... Кажи ми...

- Велат дека е добро... Престојува во стражарницата... Има две слугинки што се грижат за него...

- А децата?

- Ги испрати со галијата во Венеција!

- Тука нѐ пречека кралицата! Беше облечена во пурпурно, сета во бисери. Во текот на една вечер смени три фустани. Го сакаше Вуфавендо, сакаше да биде достојна на неговата убавина... А селанецот?

- Сѐ уште ништо. Ама му пратив абер.

- Навистина се разбира во билки?

- Со свои очи видов. Беше една млада селанка, од Корми. Отиде да работи за сињор Заграви во Св. Лариј, каде што фати болеста... Момичето ги виде неговите белези и ја спрашти да бега. Ја фатија и му ја доведоа. Со џебно ноже ѝ ја расече градата, и ѝ ја бакнуваше и триеше со својот гној сѐ додека не ѝ го пренесе злото. Потоа ја избркаа. Ја најде стариот и со своите билки ѝ го лечеше телото. И ја излечи...

- Кога ќе дојде?

- Денес – утре.

- Зошто го доиш?

- Не се заразувам, господарке. Немам гребаници.

- Од каде си? Се гледа од овде твоето село?

- Не знам. Моите беа убиени кога бев толкацка.

- Како загинаа?

- Не знам господарке.

- Ништо не знаеш. Што знаеш? Глупа си како... Ми се наполни телото, тоа го знаеш? На горниот дел од раката, тука, на стомакот... Каде и да е, и ти ќе се наполниш. На кучето му се појавија! Виде? Го знаеше тоа? Ама што ти е тебе гајле? Ти не се заразуваш. Причекај додека не ти се усмрди месото па ќе ти биде гајле. Тогаш ќе трчаш да го најдеш. Сега глава не те боли, гледаш прво да не имаш некоја гребнатинка, а ако немаш се правиш светица...

- Стариот се упокоил господарке. Минаа години. Никој не го знае неговиот лек...

В зори ја разбудија топови и зло. Оганот ја голташе Керинија а пристаништето беше изгубено во чадот. Тонеа галии и фрегати.

Ја испрати слугинката за да дознае. Сета нејзина мисла, веќе со месеци, ѝ беше насочена таму долу, во градот на Превендиторе, во пристаништето каде ги добиваше и носеше неговите пораки и писма за разни лекари и астролози. Доцнеше со пронаоѓањето на лекот, затоа не доаѓаше; го знаеше, отсекогаш бил толку чувствителен кон неа, толку добар... Со сите други беше немтур. Па дури и со Венецијанците... Единствено со неа... Еден ден ќе се појави со странец, со некој старец, со лице и раце покриени со кожа како кактус што сам си ја излекувал...

Се раздени, се стемни, и борбата спласнуваше; но, слугинката не се врати. Се довлечка до прозорецот на Ивелин и се загледа во патеката. Остана таму да стои скоро цел час. Ноќта паѓаше над морето. Се гледадше само огнот што ги менуваше облиците и беше толку блескав; имаше една толку мазна и толку чиста кожа што ниту една болест не можеше да ја допре, една кожа што лекуваше секаква болест...

Доцна во ноќта кучето се врати. Со денови го немаше. Дојде и застана крај неа. Го остави прозорецот а нејзиното тело стежнато падна врз креветот. Беше непоколеблива, а студот влегуваше преку белезите на болеста директно во коските. Солзите што се тркалаа беа како растопени заби...

Ја испружи раката, го зеде кучето и го смести помеѓу неа и детето кое што болеста веќе го имаше престорено во едно купче пелтосано месо. Ту го триеше од детето ту од себеси за да се стоплат.

Одненадеж, во еден миг, забележа дека под крзното, овде – онде на кожата, веќе не течеше гној. Го запали фенерот. Раните на животното се беа затвориле или почнуваа да се затвораат. А врз нив, како ципа, се затегнуваше новиот епидерм. Во очај, го прегрна кучето по нежно од што го имаше кога било прегрнато своето дете или својот маж, и започна да му ги трие раните, будна како ноќ...

Кога Кипријани се врати веќе остарена, за џабе се беше вратила кај господарката. Ќелијата на Ивелин беше празна а постелата студена како мраз.

Го спастри месото што го украде од вреќата на некојси заклан Венецијанец и отрча на карпата... Не беше таму. Лазејќи, се довлечка до работ на провалијата и погледна удолу. Никаде трага, никаде облекло или гној.

Го прицврсти месото за престилката и се упати кон градот. Турците веќе почнаа да ги носат своите фамилии а една слугинка секогаш беше добредојдена, една слугинка за која никој не знаеше дека била главена кај некоја лепрозна, ниту пак дека на нејзините гради почнаа да цутат првите пликови... Додека да дознаат ќе мине време... Во нејзините гради млекото беше оган... Беше гној... Беше...

Сите што можеа да ја накодошат и да ја протераат далеку од луѓето и од децата, веќе не беа живи... Ниту нејзината господарка, ниту Фра – Џакомо кого го најде набиен на колец сред плоштадот, ниту сињор Џорџо чиј што труп, гол, без машкоста што ја обесчести, се беше довлечкал до еден еукалиптус надвор од бедемите. Ниту пак Филип де Молино, кој што се беше спасил со неколкумина званици во Тврдината и беше отпловил. „Го напушти островот жив-здрав, борејќи се, та само таа, глупавата слугинка...! - ѝ се вртеше низ умот, барајќи да смисли некаква лага што ќе ѝ ја каже на својата господарка: демек, како загинал изговарајќи го нејзиното име, како бил заробен и однесен во некој сарај или како му го доверил својот живот на некој си мудар муезин и, кај да е, ќе го донесе...

Уште пред да изгрее сонцето, веќе беше доилка во конакот на Муслим Хаки Ибн Афан.

Пред да изгрее сонцето, од другата страна, гола, со дробно вито тело, унакажано од белези, со детенце што трепери во нејзината прегратка, сето потопено во вода, Марија де Молино се миеше во изворот што го излекува кучето.

Од страна, лаејќи по мувите, сѐ уште мокро, лежеше на сонце верното животно...

 

© Takis Demetriades
Панос Јоанидес од Кипар
Панос Jоанидес (Panos Ioannidеs), роден 1935 г. во Фамагуста/Кипар, живее во Никозија; студира социологија и масовна комуникација во САД и Канада; работи како директор на радио и телевизиските програми во државното радио на Кипар, бил претседавач на комисијата за уметност на кипарската театарската организација (THOK) и е издавач на списанието на англиски јазик In Foc; пишува и објавува раскази, песни, романи и пиеси; зад себе има редица објавени книги, меѓу останатото: Τρία Θεατρικά Έργα (Μπάνιο, Εγγαστρίμυθοι, Γρηγόρης), пиеси (Кинирас 1997 г.), Η αβάσταχτη φιλοπατρία του P.F.K, роман, (Никозија 2. Тираж 1990 г.), Face of an Island, 24 short stories from Cyprus, раскази (Армида 1997 г.), Εν Παρενθέσει, песни (Армида 1997 г.) Gregory and other stories, раскази, (Армида 2009 г.); неговите пиеси, Gregory, Peter I, Der Koffer и Bauchredner  се изведувани и во Германија; веќе со години е претседател на PEN центарот на Кипар; се здоби со четири државни награди за неговите романи  Census и The Unbearable Patriotism of P.F.K и за неговата збирка кратки раскази Cyprus Epics и The Unseen Aspect, неговото дело Gregory ја доби првата меѓународна награда за телевизиско дело, 2007 г. го доби одликувањето од Република Кипар Award for Excellence in Letters.

 

Eine Übersetzung von Sigrid Willer
Зигрид Вилер, род. во 1947 во Хамбург/Германија; веќе три децении живее во Грција. По 25 години преведување и толкување на германски, грчки и англиски, од 2002 до 2004 студирала книжевност и хуманитарни науки на Европскиот центар за преведување во Атина ЕКЕМЕЛ. Оттогаш се концентрира на преведување на грчка книжевност на германски, во која спаѓаат раскази, театарски пиеси, еден роман, едно филмско сценарио, презентации на книги и фрагменти за пробно читање, меѓу другите, од Емауил Роидис, M. Карагацис и многу современи автори.