Да се осмелиме да се сетиме

Јадицата

  • Read in Albanian by the author
    Sie benötigen den Flashplayer, um dieses MP3 zu hören.
  • An excerpt from The Fishing Hook by Ardian-Christian Kyçyku
    Sie benötigen den Flashplayer, um dieses MP3 zu hören.

Расказ на албанскиот писател Адријан Кристијан Кичику во превод на Димитар Самарџиев.

Тие што имаа милост, или време на одмет, да ја извршат посмртната служба, да го платат престојот во мртовечницата, да го платат свештеникот, столарот, копачите и колата што го однесе трупот од прифатилиштето до гробиштата, беа, на своевиден начин, негови роднини. Роднини од различни мајки, полови и вери. Единствената одлика што него го издвојуваше, беше во тоа дека тие, сите, имаа имиња или барем прекари, секое наследено од местото на раѓање, или по некој особен белег од нивните краишта. А него го знаеја само како „Тој што не го лаеја кучките“. Зашто беше единствениот човек, кој кога сновеше низ дворот пред спалната, пред прозорците, во мензата, на патчето што водеше кон градот, дење-ноќе, постојано трудните, штотуку породените и вечно изгладнети кучки од околината не го поздравуваа со лаеж. Можеби го знаеше кучешкиот јазик.

Свештеникот, придружен од двајца случајни пејачи, му го ослободи духот од намерните и случајните гревови, мавтајќи го кандилото како за сеидба, потоа опиша крст во воздухот, над мртвата глава на мртвиот имигрант и им даде знак на гробарите да почнат да го спуштаат ковчегот под земја.

Земјата како да се стопи одеднаш, за ништо не напуштајќи ја замислата дека останува некако алчна, без оглед на тоа кого го погребуваат, па неколку од присутните рекоа дека туѓата земја се сожалува на туѓинците.

Кога ги заковуваа клинците на ковчегот, една од девојките процрцоре и се штрекна кон едниот од тие што ги ковеа клинците.

- Нее, - викна. Сега ми текна. Едно утро, кога се враќаше од риболов, си го отвори срцето и...

- И? – праша еден повозрасен имигрант.

- Сакаше да биде кремиран. Да, да. И правта да се расфрли во морето.

- Во кое море? – праша еден друг. Од кај знаеш ти дека мислел на ова море?

- Во морето, како целина, – настојуваше девојката. Тоа беше неговата последна желба. Можеби... Можеби ја имал запишано во својот блок.

Свештеникот ја обеси муцката. Го беше сопрел благословувањето на мртовецот, кој сонувал да го кремираат.

- Отпејте си самите, - рече. Јас работата си ја завршив успешно.

Ковчегот го качија пак во колата и тргнаа кон крематориумот. Tребаше да побрзаат, оти, што се вели, во тие чудни часови по смртта, трупот на мртовецот се здрвува дури петкратно и станува невозможно да се помрдне. Тоа се потврди во крематориумот.

- Се сторил олово, - кажа чуварот. Како да сте дошле да топите олово, не човек.

- Мирољубиви сме, - се насмевна еден од имигрантите. Со топење и производство на олово се занимаваат други.

Директорот на крематориумот им ја побара косата како надомест за кремирањето. Сите знаеја дека беа грешници поради јазикот. Кога не се знае добро јазикот на една земја, се плаќа со косата. Во нивниот случај, беше додаден и данокот за странците - така се викаше - некој вид одговорност на крематориумот за тоа што може да го предизвика составот на странскиот труп, непознати болести, отрови, мириси од претходно и отпосле, такви непроучени доволно и тн.

Носеа црнина во пустиот двор на крематориумот и ги следеа со погледот облачињата од нивниот поранешен пријател, си запалија по една цигара, потиштени. Кремирањето беше добар избор.

Најстариот од имигрантите ги преврте усните.

- Е зошто? – рече. Што кога ќе ти одлетаат и најцрните облаци?

- Се спаси, – кажа една жена. Но ти би сакала да си поживееше подолго. Го сакаше или не?

Девојката не одговори веднаш. Ги забриша проретчените солзи и додаде:

- Не знам. Можеби. Всушност, не. Не беше тоа љубов како и сите други. Сакаше една друга. Една девојка од неговото место.

- Тоа не значи дека ти не си можела да го сакаш, или не?

- Па можно е. Всушност, беше невозможно да го сакам силно, со страст. Разбираш? Веднаш се гледаше дека е предан на друга.

- Но таа пустата не ни знае дека тој починал, – додаде една жена.

Девојката праша замајано:

- Која пустата?

- Таа што го сакаше овој, така.

- Ах, да... Треба и неа да ја известиме. Да не го чека залудно.

Најстариот им упати прекорувачки поглед.

- Самата нека си дознае, – промрморе. Не може да си поигруваме со чекањето на една вљубена жена. Од кај знаеме ние дека таа пустата има нешто друго повредно во животот, освен чекањето?!

- Да, да, – рече една од жените. Оставете ја самата да си дознае. Ќе увиди дека веќе не пристигнуваат писма, ни вести, ни телефонски повици... Самата ќе си разбере, како и ние што дознавме.

- Мене не ми починал никој сакан надвор од државата, – рече девојката.

- Никогаш не е предоцна, – ја пресече најстариот.

Облачињата од пријателот се истенчија.

Најстариот имаше време и спокој да ги изброи колку беа.

Одлучија да влечат жрепка за тоа кој ќе ја расфрли пепелта во морето.

Се падна кај една жена, која штотуку имаше навршено еден месец престој во странство.

- Ти тргна со лесно работава, – и` кажа девојката.

- Која работа? – се збуни добитничката.

- Пеколот, – кажа најстариот.

Потекнуваа од разни места и често беа од сосема различни јазични подрачја, па се разбираа несмасно на јазикот во кој беа приклештени. Пријателски си ги прифаќаа грешките и недостатоците во говорот, без забелешки и со добронамерно кикотење.

- Се збогува со животот, – се пошегува еден од вработените во крематориумот кога им ја предаваше урната. Господ стори така, да заврши во вода и воздух!

- Со својот живот, мале, – го прекина гневно, најстариот.

Го оплакуваа пешки дури до крајбрежјето на морското заливче, каде што „Тој што не го лаеја кучките“ имаше обичај да се брцнува во водата, по работа, за да лови риби или да си ги освежи големите замисли за планините.

Потоа честа да ја расее пепелта, ја презема на себе најстариот. Тој ја заслужуваше најмногу од сите, зашто беше необјавениот основач на имигрантското здружение и даваше отпор кон очајот од толку пеплосани сништа, без да си го продаде духот.

Жените беа расплакани. Одејќи ја оплакуваа младоста на „Тој што не го лаеја кучките“ и си мислеа дека, при тој занес во деноноќното сивило, во поспаните сништа за тоа дали еден ден ќе се вратат во татковината, или не, сите ќе преминат низ грлото на оваа урна.

Најстариот се грижеше за тоа ветрот да не ја одвее пепелта кон брегот, туку да ја истресе во водите.

- Ама е ужасно да се фатиш на јадица, – ја скрши тишината најстарата жена. Да си риба... Замислете: без раце, без ниедна можност за спас... со јадицата закачена во грлото, мевот или жабрите...

- Не се собравме да ја расееме пепелта на некоја риба, – и`срипа најстариот. Подобро претстави си што значи да бидеш родител. И некаде далеку, на крајот од светот, неколку непознати странци, да ја расејуват пепелта од твоето чедо...

Најстариот беше првиот што го забележа отсуството на „Тој што не го лаеја кучките“. Тој ги беше известил директорот и нуркачите. Беше потонат заедно со тие што нуркаа во водите, беше сплеткан по случајност меѓу карпите, алгите и гладните краби, додека не го најдоа. На длабочина од осумнаесет метри. Сепак, и покрај тоа што сфатија дека „Тој што не го лаеја кучките“ немаше никакви шанси да преживее, беа опчинети не толку од чудесната боја на неговото тело, од живиот и охрабрувачки израз на неговите очи, колку од глетката кон рибата. Тоа беше една огромна риба, колку еден чамец. „Тој што не го лаеја кучките“ ја беше фатил со јадицата и за да не му избега си го беше врзал конецот околу половината. А рибата, што можеби и не ја испуштил, итала сè подалеку во длабочините и останала таму дури риболовецот не ја испуштил душата.

Најстариот го запознал неколку пати тој вид риба. Некаде на Балканот и понатаму, во Каспиското море, ја викаат коран. Тоа беше месојадна риба. Кога ќе им се случи да се закачат на јадицата умираат од мака. Боите на крлушките им се блескави и сосема се прелеваат, така што немаше место за претпоставки околу тоа каква риба се фатила на јадицата. Но оваа не сакала да умре и решила да ги зачува боите што ги имала уште од раѓањето. Со „Тој што не го лаеја кучките“ на грб, чекала додека не потекла крвта од ушите, устата и носот на имигрантот, додека препелкањето на риболовецот не стивнало, додека најстариот и нуркачите не се спуштиле долу за да останат шашардисани. Тогаш рибата се беше запенила, за да отплива уште подлабоко, јадицата и` го беше продупчила непцето сосе едно парче од утробата со боја на урма. Само уште во тој миг, задоцнетите спасители на „Тој што не го лаеја кучките“ се замрлушија по втор пат. Беше пребледен, со восочна боја, светнат, беше минал во спокојот на светиот ореол. Рибите и другите подводни суштества му ги беа изеле само гаќите и кожната бразлетна. Изгледаше како само што да е излезен од утробата на мајка си. Роден без детство, на возраста што ја имаше пред смртта, околу триесеттите, роден од мајка што можеби била и самиот живот, или пак смртта.

Урната се испразни брзо.

Пепелта се мешаше со солената вода и се создаваше кал.

„Од кал излегуваме – во кал заминуваме“, беше запеал, оној пат, свештеникот.

Дури кога урната остана сосема празна, без трошка несогорена коска, без пепел од здробени сништа, тие почнаа да се прашуваат што ли зазорило во очите на „Тој што не го лаеја кучките“. Посакуваа тоа да било некакво претскажување. Божем не можеше се воздржи и да не се брцува секое утро, по враќањето од работа, во заливот. Дури и на карневалите се преправаше како риба. Арно ама, ниеднаш не беше пробал риба. Рибите што ќе ги уловеше ги чуваше по час-два во еден голем аквариум, во својата соба, потоа ги пушташе. Се радуваше како дете кога ќе се увереше дека рибите не заборавиле да пливаат. Како да не знаеше дека рибите и давениците, па дури и да заборавиле, се учат да пливаат од брановите? Или пак имаше намера самиот да и` донесе известување на судбината, со цел последнава, откако ја беше фатил, да ја задржи малку и потоа да ја пушти?!

Тие се вратија од заливот околу три часот попладне. Не беа гладни. Мензата само што се испразни, па иако молеа, никој не им даде да јадат по распоредот.

Најстариот потресен, пушеше цигара.

Кучките излегоа од нивните смрдливи дувла и не завиваа. Можеби затоа што не знаеја да лаат. „Тој што не го лаеја кучките“ ја знаеше мудрата поговорка, според која „полесно се извлекува прдеж од мртовец, отколку долар од имигрант“. И дека парите испаруваат полесно, отколку да се улови онаа риба, голема колку чамец. Под аквариумот во собата во еден плик, имаше оставено големо количество пари. „За понатамошните трошоци“ – така имаше напишано на пликот. Кога најстариот ги изброја парите и ја направи сметката, испадна дека „Тој што не го лаеја кучките“ заминал без да плати само за расејувањето на пепелта. Нешто што тие го завршија бесплатно, како знак на чест кон него и кон себе. Ќе требаше да го поднесуваат сегашното и натамошното очајно завивање на кучките, завивање како завивањето на запалените духови низ воздухот, на песочните брегови и во солените води. И да очекуваат некој повремено да ги стивнува лаежите на кучките.

Веќе не се капеа во тој толку мил залив. А кога патот ги наведуваше натаму, особено в мугри, меѓу лаежите на кучките и истоштеноста, за која не сакаш ни да знаеш, одмавнуваа со главите и секој на својот јазик кажуваше дека човек никогаш не треба да лови риби поголеми отколку што е потребно. Со исклучок на случаите кога лаежите стануваат навистина неподносливи.

 

Ardian Kyçyku © Valentin Boboc
Адријан-Кристијан Ќучуку од Албанија
Ардијан Ќучуку (Ardian Kyçyku), уметничко име: Ардијан Кристијан Ќучуку, роден 1969 година во Поградец/Албанија, живее во Букурешт Романија; студирал албански јазик и книжевност на универзитетот во Тирана; докторирал на универзитетот во Букурешт (1998 г.); Декан на универзитетот „Gheorghe Cristea“ во Букурешт; коиздавач на списанието за литература „Haemus“; издавач на многу книги на албански јазик, последни Shkëlqesi, пиеса (2009 г.), Ati (2009 г.), Gjaku asnjanës - jetë suflerësh, пиеса (2009 г.) како и многу издадени книги на романски јазик, последни Loc pentru o singură păpuşă – poveste de filmat / film de povestit (2008 г.), Empatycon sau Cartea vieţii premature, роман (2007, 2009 г.); Ќучуку е член на Здружението на писатели на Романија, на Здружението на писатели на Албанија, на Академијата на науки и уметности на Централна Европа како и на Здружението на писатели во Букурешт; член-основач на Здружението за култура „Haemus“.

 

Eine Übersetzung von Dr. Ardian Klosi
Ардијан Кљоси, род. во 1957 во Тирана/Албанија. Откако дипломирал албанологија во Тирана (1980-1986), работел како лектор и преведувач во издавачката куќа за белетристика „Наим Фрашери“. Потоа студирал германистика и компративна книжевност на Универзитетот во Инсбрук, каде што докторирал во 1990. По враќањето во Албанија бил ангажиран во студентското движење и во новиот слободен печат. Од 1993 до 1998 живеел и работел во Минхен, каде што држел настава на Катедрата за албанологија. Заедно со Вилфред Фидлер е коавтор е на Германско-албанскиот речник на издавачката куќа Лангеншајд (1997). Напишал многубројни студии, статии, книги и книги по враќањето во Албанија во 1998, меѓу другите, Netët Pellazgjike te Karl Reinholdit (Пелазгиските ноќи на Карл Рајнхолд, 2005), Роберт Шварц или прозорците на мојот град (Robert Schwartz oder die Fenster meiner Stadt, 2007, албанско-германски), Katastrofa e Gërdecit 2009 (англ. The Gërdec Desaster, 2010) итн.. Од 1983 превел повеќе дела од германскојазичната книжевност, меѓу другите, од Бихнер, Кафка, Брехт, Бел, Диренмат и др. Добил повеќе награди за оригинални дела и за преводи.