Да се осмелиме да се сетиме

Вратата на Далмација (Духови)

  • Read in Croatian by the author
    Sie benötigen den Flashplayer, um dieses MP3 zu hören.

Расказ на хрватскиот писател Далибор Шимпрага во превод на Владимир Јанковски.

I

Прво во понеделникот, три дена пред Божиќ, Катја се разболи. Демек. „Оној кој лаже мора да има добро помнење“, велеше наставникот по математика во основното училиште. Уште човек и ќе и’ поверуваше ако пред еден месец невнимателно не спомна дека пред Нова година ќе земе годишен и така споен со божиќните празници ќе има дури осум слободни денови.

Сега ќе има десет; всушност, со викендот ќе има дури дванаесет!

Потоа шефица, правејќи го распоредот, секој посебно го извести дека сите претходни комбинации и меѓусебни размени на „смените“ не доаѓаат предвид, па секој ќе треба да ја одработи својата, независно од верските чувства и потреби.

Не образложи зошто. Дури не ни промрмори како секогаш: „Така бараше главниот...“

Тоа, јасно е, беше само демонстрација на сила, вообичаен шефовски садизам.

Нема вистинска причина да се стави мораториум на замените. Според непишаниот кодекс, спикерите меѓусебно може да си ги заменуваат „смените“, а бидејќи сите беа совесни и фер, никогаш не настануваа забуни. Зашто, тоа беше вообичаениот начин да се спојат неколку денови: на пример, да бидеш – откако дивјачки ќе ги обработиш првите три – слободен во другите четири дена.

Катја можеби пред другите дознала за мораториумот. Таа и шефицата „добро стоеја“.

Па доби цревна вироза.

Овој здравствен проблем во земјава има и алтернативно име: „совршена болест“.

Доаѓа кога ќе посакаш, а завршува кога веќе не е потребна.

Беше тоа врв на дрскоста на Катја. Уште повеќе што сега останатите пет спикерки ќе мораат да ги покриваат и нејзините работни обврски.

Таа се воздржуваше цело време. Планот за божиќното патување дома се распрсна како меур од сапуница, но одлучи да се помири со судбината. Без лутење. Добро, си мислеше, ќе го обработам тоа. Кога малку се прибра, и го прегледа распоредот за работа (заедно со замените на „смените“ на Катја) сфати дека би можела да стигне кај своите на Бадник и да остане цели два дена. А потоа да седне во ноќниот автобус и третиот ден наутро да се појави на работа.

Меѓутоа, кога конечно реши да тргне на божиќните празници, веќе немаше карти за автобус. Студентите, работниците, сите ги купиле навреме, само таа како сираче дојде на шалтерот и замина со незавршена работа.

Дојде дома и сврти неколку телефони. Но, среќата како повторно да и’ се насмевна. По неа ќе дојде еден познајник, кој од некоја причини тргнува „надолу“ дури на Бадник попладне. Како порачано за неа!

Типов што ќе ја земе, Иван, исто така одеше во гимназија, две години пред неа, се знаеја површно, одеше со некоја типка од нејзиниот клас. Висок, малку подгрбавен, ниту на жив се смее, ниту на мртов плаче, се сретнаа два-три пати за време на факултетот на некои журки. Нема врска, ќе ја префрли во Имотцо побрзо отколку да одеше со автобус.

II

Беше тоа две години по војната, кога низ пустите краишта кон морето сè уште немаше автопат. Главниот пат кон Далмација, државниот пат D-1 на делницата Загреб – Сплит, по кој во тој ден ќе поминат и тие двајцата, од Панонската низина влегува во ридестиот крај Кордун и Лика, се качува по малку, за да стигне пред последната голема пречка, велебитскиот ланец. Беше зима и џеновскиот циклон донесе густи, магматски тешки облаци над целата земја. Се очекуваше обилен снег.

Иако тоа попладне и во дванаесет и триесет и во еден и триесет ги прочита во етерот најновите вести од временската прогноза, го направи тоа толку махинално што не беше ни свесна за реченицата „можно снежни виулици, на возачите кои поминуваат низ Лика и Горски Котор им се советува дополнително да внимаваат“.

Работеше до 14 часот, Иван ја чекаше пред зградата во 14:05, точно навреме. Се расприкажаа додека неговиот стар „опел караван“ шибаше низ завоите и првите ридови. Од спротивната насока почнаа да се појавуваат коли со остатоци од снег врз покривите, но тука каде што поминуваа беше само облачно и суво, па воопшто не се грижеа. Брзаа кон својот град, „Треба да се нацртам таму најкасно до девет“, неколку пати повтори Иван.

Зимата приредуваше тешки и впечатливи глетки, пејзажи во некоја извртена хроматика, кога земјата е посветла од небото, кое е сиво, чадливо. Поминуваа низ ненаселен крај, испразнет при последната воена акција, тука и таму во самракот ќе заблескаа прозорците на некое кафуле или одморалиште за патници.

На Плитвичките езера ги затекна првиот снег во шумите, падините и врвовите на планините. Но, булдожерите веќе го имаа расчистено коловозот и асфалтот се црнееше под побелените смрекови гранки.

„Имаш ли зимски гуми?“, праша колку да покаже дека е упатена.

Молчеше.

„Имам некакви“, рече конечно. „Кој ќе знае дали се зимски...“

По Кореница застанаа на кафе. Надвор веќе почна да се стемнува. Кафеаната беше полна со некои сомнителни типови, само во аголот на шанкот светкаше божиќно дрвце со гранки од пластика. Го исркаа кафето и набрзина спраштија. На паркингот ги затекнаа првите снегулки кои прелетуваа околу ламбата на верандата.

Продолжија низ црниот пат меѓу мрачните брегови. Паѓаше во налети, ништо загрижувачки. Во колата греењето не работеше, тој навлече кожни ракавици, таа ги чуваше рацете во џебовите, а ушите ги прекри со ушките на својата перуанска капа која ја купи пред неколку дена, на штандот во улицата Варшавска. Се стутка така во седиштето и се грееше на сликата на родителската дневна соба, која се наоѓа таму некаде долу, но во која ќе стапне, еве, за само три-четири часа. А мајката, братот и бабата ќе седат расположени околу масата...

Во Грачац наточија бензин, таму патот се делеше на премин преку Велебит и, лево, кон Книн. Иван се врати на патот за Книн.

„Оттука е пократко. Ќе заштедиме барем еден саат.“

Ништо не прокоментира. Се стисна во капутот, уште посилно ја навлече капата на ушите и се загледа во темниот пат пред нив.

Снегот почна да паѓа во налети. На овој локален пат веќе имаше помалку промет. Всушност, само тука и таму по некоја кола од спротивната насока.

Патот беше со кривини, „опелот“ со мачно брмчење на моторот се искачуваше низ некој бесконечен низ од завои, а снежните наноси беа сè погусти.

А потоа, по добар половина час, како сè да стана полесно: патот водеше, исто тако со кривини, надолу, па иако белосивите снежни врнежи целосно го намалија видикот претворувајќи го во аморфна меласа, веќе срцето и’ потскокнуваше од помислата дека најлошото помина. Сега сме веќе во јужна Лика, се обиде да се смести во просторот. Посака да ја замисли и картата на земјата, но географијата никогаш не и’ била силна страна.

„Сега веќе полека се спуштаме кон Далмација“, потврди Иван, како да и’ ги читаше мислите. „Ова што го искачивме беше некој заебан превој, сега сме на коњ! А и снегов ќе липса, да му ебам мајката негова...!“

Меѓутоа, задоволството не траеше долго. Накусо откога поминаа покрај некои сенишно празни, запалени куќи, од лапавицата и виулицата одеднаш, во остар завој, се појавија црвените светла на некоја кола пред нив. Иван ја стисна сопирачката до крај и „опелот“ застана како вкопан, еден метар од светлото.

Излезе дека колава стоеше последна во колоната, која се губеше во меќавата.

Се погледнаа. „Кој кур е ова?!“, прос’ска Иван, повеќе за себе, нервозно.

„Ебате, морам да запалам“, рече по куса пауза. Извлече кутија од внатрешниот џеб и и’ понуди свиткан џоинт. „Земи, слободно“, додаде. „Имам, ако сакам можам да пушам до пролет и уште ќе остане!“

Таа прифати. Колата се исполни со чад. Канабисот брзо почна да дејствува и сè стана разбранувано. Колоната мируваше, но од колата пред нив, околу црвените светла, заводливо се издигнуваше чадот од ауспухот, преку кој рамномерно паѓаше снег.

Запалија по уште една, а потоа, по два тапи мигови бесконечно чекање, Иван нагло ја отвори вратата. „Ќе скокнам да проверам шо се случува, не сум дошол тука на кампирање...! Мора да сум во Имоцко до девет!“

Тргна брзо покрај колоната и исчезна во виулицата.

Иако и’ се чинеше дека е мирна, сигурно нервозата ја пренесе и врз неа. Пушеше и наизменично ја грицкаше кожичката на ноктите. Зар стварно мора да биде лузер, и тоа во сите варијанти?! Но, ваквиве мисли траеја кратко. На радиото баш почнуваше нова песна, со уводни тактови на мандолина, и таа ја засили уживајќи во кусите слатки треперења на жиците. Ќе дојде дома, ќе се вовлече во креветот, и под ноќната ламба ќе ги прелистува списанијата што љубоморно ги собираше во цело средно школо. Ќе се предаде на носталгијата. Ќе ужива како во матка. Иван го немаше долго. Конечно се врати, поднаведнат заради виулицата, со наслаги снег по рамената и косата. Влезе во колата и дури потоа го истресе снегот од главата и од скијачка јакна.

Ја извести дека таму некаде, далеку напред, се превртел шлепер на ОН, и дека се чека доаѓањето на булдожер и шлеп служба за да го тргнат од патот.

„И што ќе правиме сега?“, праша таа, и не толку очајна како што би била после таква вест. Тревата навистина си го прави своето, заклучи. Сето тоа, всушност, некако и’ беше смешно: шлеперот на ОН дошол од некоја прекуморска земја да се преврти во оваа недојдија.

Иван од фиоката извади некоја стара распарталена карта. Го запали светлото над ретровизорот и почна нешто минуциозно да проучува.

„Далеку е да се вратиме преку Задар?“, праша таа.

„Заеби го тоа “, рече тој. „Еве има еден пат попреку. А и мислам дека одев еднаш тука, во деведесеттите, кога имаше барикади, па се бутавме оттука... Како и да е, за два саати сме во Имоцко!“

Со еден вешт маневар, Иван го сврти караванот и внимавајќи на левата страна од патот тргна назад. Беа сами, веќе никој не доаѓаше, како последни да поминаа по проклетиот крај.

По неколку километри се појави пат по кој требаше да се сврти.

„Еве го“, воскликна тој и нагло заврти како да бега. „Ќе видиш, ќе се појавиме во Книн побрзо и од одма! А понатаму е песна“, подвлече, повеќе уверувајќи се себеси отколку неа.

По неколку десетина метри простран приод патчето се претвори во прилично тесен колски пат, затрупан со снег, кој наскоро стана дополнително стеснет од оградите и грмушките од двете страни.

Идејата му беше тапа, си помисли, но не кажа ништо. Ќе стигнеме, кога-тогаш!

„Ебате, па тука е затрупано сè“, рече Иван и понатаму решително управувајќи со колата низ снегот кој, колку што повеќе возеа, изгледаше сè подлабок и подлабок.

III

Во еден есеј белградскиот писател Михајло Пантиќ ја опишува појавата што ја нарекува „медитерански удар“. Станува збор за мигот кога патувајќи кон југ, без разлика дали се возите со кола или со железница, од континенталниот предел ќе влезете во приморскиот. Може да се случи, понекогаш нагло, да почувствувате позитивен немир и наплив од некој елан, радост од непознато потекло.

Местото каде што тоа на патот во Далмација најочигледно се случува тоа се наоѓа на државниот пат D-1, на делницата Грачац – Книн. „Тука „медитеранскиот удар“ се појавува многу нагло; за само неколку стотина метри еловата и борова шума е заменета со макија, грмушки од смрека и ниски медитерански дрвја како што се дабот медунец или бел габер. За неколку минути пред вас, додека отсутно гледате низ прозорецот, се сменуваат два климатски појаси...

Допирот на континентот и Медитеранот, на Лика и Далмација, се случува на еден превој, кој е интересен и како историски локалитет. Тука отсекогаш се наоѓала границата. Во древните времиња, меѓу два илирски народи, Либурните и Јаподите, подоцна меѓу Хабсбуршката монархија и Венецијанската Република, односно Кралството Италија. Овој теснец ја раздвојувал австриската од унгарската половина на царството, а поделбата се зачувала до најново време: веќе добри двесте години тука се наоѓа покраинската граница, па и денес, ако поминувате низ овој пат, на назначеното место ќе ве дочека табла за збогување од едната и табла за добредојде од другата државна управна зона.

„Вратата на Далмација“, како што некои го нарекле овој предел, заради една добро поставена тврдина која го чувала преминот, била место за многу битки. Тука во своите инвазии поминувале Аварите, Словените, Татарите, тука во два наврати набрзина поминале и крстоносците на патот кон Ерусалим. За време на турските војни се забележани повеќе жестоки пресметки зашто заземањето на споменатата тврдина значело добивање значителна стратешка предност. Тука, конечно, во 1809-тата година се случил жесток судир меѓу австриската и војската на Наполеон. Сакаме да кажеме, тука, на толку мал терен – а во голем временски распон – многу војници ги оставиле своите коски.

IV

Колата тресна во нешто меко и моторот закашла, па се изгаси. Откако се повратија од шокот, двајцата излегоа; колата се заби во купишта снег, кој како некој да го натрупал сред пат. Во белата грамада осветлена од фаровите се наѕираше некоја чудна форма.

Иван со врвот од чизмата исчисти неколку слоја снег. Под површината се наоѓаше нешто темно, но од чизмата на Иван го делеше тенка, рапава кора од мраз. Виулицата врз мразот брзо нанесуваше нов бел слој.

Чизмата го повтори движењето и допре нешто лигаво.

„Што ќе да е ова?“, рече Иван, искрено зачуден.

Помината со петица уште еднаш по врвот на таа голема мека грба, која пред притисокот пукна како балон и пред нив, осветлени од фаровите, блеснаа три големи ребра. Големи, бели, свиткани ребра на некое животно лежеа на патот.

Таа се згрчи од страв, но Иван не се даваше. Го истресе снегот од една гранка, ја скрши и уште малку исчисти снег од трупот. – Мртва крава! И тоа во поодмината состојба на распаѓање! Меѓу ребрата и во длабочината на утробата се црнееја остатоци од изгниено место.

„Ебате, па што ќе правиме сега, у пичку матер“, опцу таа првпат во текот на денот.

Иван мрачно стоеше во снег до глуждови и ја набљудуваше црната рана распространета сред сеопштото белило, од која ѕиркаа ребрата на кравата. Потоа влезе во колата и се обиде да ја запали. Анласерот, меѓутоа, само беспомошно го мачеше моторот.

Ја колнеше колата, снегот, зимата и упорно се обидуваше да запали. Барем десет минути. Но, залудно.

Таа и понатаму се мрзнеше надвор, на снегот, без да сака да влезе – како да мора да ја чува кравата, како тоа да ќе ги олесни обидите.

Иван ја отвори вратата од нејзината страна.

„Не е баш паметно фаровите да светат“, рече, „струјата и така е слаба. Ќе ми се испразни акумулаторот. Ајде, влези, па ќе смислиме нешто.“

Кога се вовлечен во колата, тој го изгаси светлото и запали цигара во целосен мрак.

„Ни самиот не сум паметен“, рече. „Нема шанси по ова невреме да поправам што било. Најрадо би го оставил тука и би се вратил на главниот пат за да стопирам некого, барем до полноќ да стигнеме дома. Нема теоретски шанси вечерва да најдеме влечна служба, Божиќ е, и некој да е дежурен, тој сигурно се налева во првата биртија.“

Таа помисли на своите две тешки торби на задното седиште. Кој би го влечкал тоа по снегот?

„Чекај, причекај малку“, рече. „Па којзнае колку далеку сме од главниот пат?“

„Прилично“, рече Иван. „Да. Тоа и не е некој план. Би можеле и да се смрзнеме по пат.“

Седеа така прилично долго, тој уште неколку пати се обидуваше да го вклучи моторот, но стануваше сè постудено. Ветробранското стакло веќе целосно беше покриено со снег. Иван ги вклучи бришачите и пред нив по два-три замави се покажа патот кој, веднаш тука пред нив, брзо исчезнуваше во темницата.

Целосна безнадежност. Студено, мрачно, а внатре има сè повеќе чад и сè помалку кислород.

Таа го спушти стаклото за да влезе воздух.

Виулицата во меѓувреме ослаби, и од десната страна, во темнината, здогледаа слабо светло.

„Што е она...?“, праша таа, изненадена.

„Ќе да е некоја куќа....“

„А да се обидеме да прашаме таму, шо ќе правиме, ќе се смрзнеме тука?“

V

Вратата им ја отвори некое чиче во дебел џемпер преку кој носеше маскирен елек. Објаснија што им се случи, и човекот ги повика внатре. Покрај белата печка на дрва, од која покрај ѕидот се искачуваше ’рѓосан оџак, во расклатената фотелја седеше некоја баба и плетеше чорапа од сина волница. Целата просторија ја осветлуваше само плинската ламба над печката, но беше рајски топло.

Луѓето ги примија срдечно и им понудија да седнат на масата.

„Гладни ли сте, деца?“, праша стариот па, без да го дочека одговорот, нареди: „Стара, изнеси го сирењето и погачата.“

Бабата влезе во соседната, целосно мрачна соба, па донесе две лимени чинии. Однекаде дофати и две дебели чаши, а фиоката во масата извади прибор.

„Ние сакавме да прашаме дали имате телефон?“, рече Иван.

„Ма, каков телефон“, рече стариот. „Немаш тука, синко, ни струја ни телефон ни телевизор. Жиците искинати, телевизорот однесен.“

Стариот од креденецот извади шише ракија па, сипувајќи, им рече:

„Туку, сакате ракија? Немаме ни мали чаши, па мораме од големи.“

Не се бунеа. Им наздравија на стариот и на бабата па двајцата веднаш ги испија до дното.

Стариот ја зеде чашата и себе и на другите им сипа до врвот.

„Нема што друго да правите освен да го дочекате утрото. Грејте се покрај огнот. Снегот престана, но пак ќе почне. Има тука, ако ништо друго, кревети во куќата колку сакаш, сместете се, а наутро фатете некој на патот.“

Ракија по ракија, сирење со погача, и разговорот тргна. Во еден миг Иван се сепна и ја разгледа собата. Никаде никаков знак за Божиќ!

Се стресе во себеси, но не покажа никакво изненадување. Разговорот го водеше кон некои општи теми, зимата, тешко се живее и слично.

Искористи соодветен момент па објасни дека мора да оди до колата по нова кутија цигари.

„Ајде ако одиш, донеси ми ја мене чантичката со козметика, на врвот од куферот е...“, му викна таа кога тој веќе беше на вратата.

Низ меќавата која во меѓувреме повторно почна и сега беше посилна од претходно, Иван некако се довлечка до „опелот“. Прво ја турна раката во сунѓерот на совозачкото седиште, фаќајќи го пакетчето што вечерта требаше да го испорача, а потоа од под седиштето извади пиштол. Го повлече лесно затворачот за да провери дали куршумот е внатре, па го стави пиштолот под џемперот, до ременот. Потоа го преврти нејзиниот куфер за да ја најде таа ебена чантичка за козметика. Што ќе прави сега, за курово здравје, ќе си ги мие забите?!, помисли раздразнето.

Веќе ја заклучи колата и тргна кон куќата кога се сети дека не ги зеде цигарите. Влезе во собата бел како снешко. Го истресе снегот и седна на другата маса, за со грбот да биде свртен кон ѕидот.

Тие тројцата брбореа без да го забележуваат Иван.

„А има ли тука некој друг освен вас во селото?“, го испитуваше таа стариот.

„Никој, синко мој“, одговори таа место него. „Живееме како пустиници.“

Ракијата се точеше. Ноќта врвеше. Стариот од креденецот извади трета чинија и мал нож со заоблено сечиво. Од полицата извади две главици лук и соларник. Го сечеше лукот и сирењето па меѓу два збора ги ставаше во уста.

„Јас пред војната работев тука во шумата, па баш пред пензија ми падна дрво и ми ја скрши ногата, па така кога војната почна, синко мој, јас ја дочекав во болница во Загреб. И потоа си мислам во себе кај ќе одам што ќе чинам не можам бабата да ја оставам во селото, сама со исчезнатиот народ, и наместо и неа да ја повлечам со себе, па кај синот, шмугнувам од болница и фино си се враќам тука! Си мислам во себе кај ќе одам што ќе чинам и бла бла бла...“

Бабата во меѓувреме задрема на својата фотелја покрај печката. Веќе дојде полноќ, и стариот отиде во креветот. Се намести настрана и ја продолжи својата приказна зашто тие двајцата „останале кога тука веќе нема ни жива душа“.

„Знаеш, имам јас син во Риека, ќе нè посети понекогаш, планираше тој да нè повлече кај него, но си мислам јас кај ќе одам што ќе чинам на овие години, и јас и бабата со мене. Вели тој, па што ќе правите во пусто село. А му велам јас него знаеш и самиот, селото беше пусто и пред војната, па каква е разликата, синко мој, тука и порано повеќе имаше мртви од живи. И ниту мене ми се оди некаде, ниту ние двајцата, синко мој, сме за нешто. Се изгуби силата. Нема друго, туку седи си тука, чекај да умреш и моли се на бог дека ќе се најде некој да те закопа.“

VI

Старците веќе спиеја во длабок сон кога Иван праша каде е WC-то. Таа му одговори дека нема WC.

„Веројатно ми објаснија додека ти беше надвор по цигари, дека ако имаше потреба, одиш веднаш зад куќата.“

Тој, негодувајќи, одмавна со главата па стана од столот и од закачалката ја зеде скијачката јакна. „Ебати бедата и сиромаштијата...“, рече навлекувајќи ги ракавите.

Излезе во студената ноќ.

Снегот повторно попрестана, и само некои снегулки му долетуваа врз лицето. Владееше целосна тишина. Дури, таму некаде горе, облаците се разретчиле и во таа дупка светеше месечината.

Иван се сврти кон куќата па од чиста нелагодност, за да не излезе и таа и да го затекне како моча тука, се оддалечи неколку десетина метри во белата пустош.

Беше сосема сам. Со тешки маки цапаше со чизмите во длабокиот снег, но срамот беше посилен.

Веднаш штом ги откопча панталоните, тие се појавија.

На почетокот не му беше јасно што е. Помисли дека е снежен нанос или низа мали наноси, но воздухот беше мирен и немаше ни трага од ветер. Беше бескрајно студено и се виде сосема добро: не, тоа не беа наноси.

Од длабочината на темнината, од десната страна, се појави поворка од некои темни силуети, кои многу тивко мрморејќи го поминуваа полето. Беше предалеку за да забележува детали.

Стоеше како маѓепсан.

Од каде овие сред ноќ, помисли, во ова село каде што нема живо пиле.

Раката сè уште му беше на панталоните – само за да се почувствува посигурно – ја подигна под џемперот и јакната, каде што го осети изабениот ороз на пиштолот. Нема да ги напаѓам јас, се надевам дека нема ни тие мене...

Силуетите, како колона заробеници или аџии, рамномерно се движеа низ белината, сите во иста насока. Одвреме-навреме низ мрморењето ќе се слушнеше смеа и разговор, а потоа неискажлива тишина покриваше сè.

Така поминуваа долго, некои од нив застануваа, се тискаа во групи, па повторно се раздвојуваа и продолжуваа со движењето. Исчезнуваа зад едно дрво пред кое се имаа распространети џбунови, па веќе не можеше да се види каде продолжуваат.

Ги гледаше втренчено. Времето поминуваше. Поворката не се прекинуваше. Поминуваа стотици од нив, тука, преку полето, пред неговите очи.

Стоеше така повеќе од еден час, се здрви од студенилото, лицето и прстите му беа вкочанети, но не сакаше да се одвои од глетката. Никогаш во животот не доживеал нешто слично.

„Иван...“, одеднаш слушна глас зад себе.

Се доближуваше низ снегот, внимателно стапнувајќи во дупките што тој ги направи со своите чизми. „Каде си, човеку?! Веќе помислив дека некаде си паднал и си се смрзнал.“

„Види“, рече тој кога му пријде и покажа со главата кон сеништата.

Уште поминуваа. Бавно и непрекинато, како процесија.

„Што е ова?“, прошепоти таа. „Кои се овие луѓе?“

„Мислев дека е халуцинација. Значи, и ти ги гледаш?“

„Како не ќе ги гледам?“

„А слушаш како мрморат нешто?“

„Не. Па не се слуша ништо. Гледаш дека е целосна тишина.“

Ги набљудуваа суштествата, мирно, како да гледаат некој природен феномен. Често се случува некои многу плашливи луѓе на некои навистина страшни глетки да реагираат без и најмал страв. – Стоеја тука како да набљудуваат поларна светлина, како да се сигурни дека од овие сеништа не им се заканува никаква опасност.

Колоната малку забави и четворица се одвоија од останатите. Тргнаа попреку, кон нив двајцата. Им пријдоа толку блиску што можеше јасно да се види дека носат некој вид униформа, со ремени вкрстени преку градите.

Еден од нив покажа кон нив, всушност малку лево, во насока на куќата.

“Regardez là-bas! Regardez là-bas!”, викна.

Другите тројца, со дланките над очите, како да се штитат од силно сонце, надгледуваа.

„La maison! Regardez là-bas, la maison!”

„Je ne vois rien”, рече другиот.

„Moi non plus”, рече третиот. „Je ne vois rien.”

Стоеја уште некое време, надгледувајќи ја куќата.

VII

Утрото го дочекаа на масата. Бабата рчеше во фотелјата, со наведната глава, а старецот блажено спиеше на креветот, со капа на главата и рака под образот.

Иван тешко стана и со раката го допре здрвеното бедро. „Ќе одиме?“, праша и се затетерави кон вратата.

Излегоа во розовкастото утро, и безволно тргнаа кон патот меѓу оградата и грмушките, кон колата. Погледна кон рамницата по која ноќеска поминуваа суштествата; сега изгледаше како обична со снег прекриен ледина во некоја недојдија, „зад грбот на господ“. Безлично, пробиена на само неколку места со мали голи стебла, како на сликите на Питер Бројгел.

Колата ги чекаше таму, заглавена во засекот, со бела капа на покривот и на хаубата, забиена во снежната грпка на патот.

Веднаш до колата, на едно место полето и патот беа пресечени со патека. Никакви траги од стапала, само длабнатина во линијата на снегот по кој некој поминувал, заоблена со новиот снег од ноќеска.

„Ова е од оние?“, покажа таа на патеката која се губеше во рамницата.

„Абе не ме прашувај ништо“, рече тој. Ја мушна раката во џебот и извади ѕвечкаво врзопче клучеви. „Замисли, баш пред малку ми текна дека имам некој стар резервен акумулатор во гепекот. Не знам на која ливада го имав пуштено мозокот да пасе. Можеби ќе запали со него.“

Дојдоа до колата и Иван под седиштето извлече кутија со жици. Некое брмчење му го привлече вниманието, па се срти преку рамото.

Не баш далеку, од другата страна на полето, во полна брзина поминуваше камион со жолта церада на која пишуваше „Фанта – вкусот на животот!“

„Види“, покажа таа. „Цело време сме биле блиску до патот! Овој пат всушност е паралелен со него.

„А каков ќар имаме сега од тоа...“

„Ех, да знаевме... Можевме попреку. Веројатно некој ќе ни застанеше, веќе некако ќе бевме дома.“

„А и вака ќе стигнеме“, се издиши Иван наведувајќи се под воланот за да ја повлече рачката за хаубата. „Таму сме за два и пол, најмногу за три саати, овој пат гарантирам. Еве, само да го сменам акумулаторот.“

 

Dalibor Šimpraga © Darko Tomaš
Далибор Шимпрага од Хрватска
Далибор Шимпрага (Dalibor Šimpraga), роден 1969 г. во Загреб/Хрватска; живее во Загреб; студирал хрватска и јужнословенска литература и лингвистика во Загреб; слободен писател (романи, кратки приказни); издавач и уредник на рубриката за култура на најголемото хрватско списание „Globus“; коосновач на списанието за литература „Fantom Slobode“; голем број објавени книги, последна Anastasia, роман, (Загреб 2007 г.); Kavice Andreja Puplina, збирка кратки приказни (Загреб 2002 г.); 22 u hladu, антологија на модерна хрватска проза (Загреб 1999 г.); за неговиот прв роман Anastasia во 2008 г. ја добива тогаш најпрестижната хрватска награда за литература „roman@tportal.hr“; член на хрватското здружение на писатели „Hrvatsko društvo pisaca“.

 

Eine Übersetzung von Gérald Kurth
Жералд Курт, род. 1968 во Солотурн, Швајцарија; студирал славистика, француски јазик и историја на уметноста во Берн, Загреб, Париз и Чикаго. Од 1997 до 2005 бил асистент и лектор за босански/хрватски/српски на Институтот за совенски јазици во Берн. Од 1999 е слободен книжевен преведувач (од босански, хрватски, српски, македонски чешки и други јазици на германски и од германски на босански, хрватски и српски), меѓу другите, на Роберт Валзер: Јакоб фон Гунтен на босански (Jakob von Gunten - Jakob von Gunten u školi zaborava, Лукавац 2001). Мидхат Капо: Исчезнати во транзиција (Verschwunden im Übergang/Nestali u tranziciji, Лукавац 2000); стекнал докторска титула во 2005 на тема Идентитетите меѓу етносот и космосот: Студии за литературата на Ромите во Македонија (Identitäten zwischen Ethnos und Kosmos: Studien zur Literatur der Roma in Makedonien, 2008).