Rat i mir

Prvi svjetski rat i stvaranje Jugoslavije

„Stvaranje Jugoslavije je i u Beogradu shvaćeno kao rezultat te velike pobjede Srbije, a srpski lideri su očekivali da će svi na neki način biti zahvalni, zato što su oslobođeni od Austro-Ugarske zahvaljujući srpskim snagama i zahvaljujući ogromnom broju srpskih žrtava. Ali, s druge strane, u Beogradu nisu razumjeli potrebe Ljubljane, Zagreba, Sarajeva, Podgorice ili Skoplja. Jer iz određenog ugla gledanja Srbija nije imala iskustva s etnički mješovitim društvom, jer je sama Srbija nakon odlaska Osmanlija bila sto posto srpska.

S druge strane, u Zagrebu, Ljubljani i drugim gradovima to je shvaćeno kao srpska hegemonija. I s pravom je smatrano da je to bilo gore nego što je bilo u Austro-Ugarskoj, jer su u Austro-Ugarskoj imali svoja nacionalna prava, dok u ovoj novoj, centraliziranoj državi oni u stvari jesu imali manje prava, kao nacije. Možda su imali više prava kao pojedinci, jer je to bila demokratska parlamentarna država, što Austro-Ugarska nikada nije bila, ali s druge strane nisu imali svoja kolektivna prava koja su nekada imali u Austro-Ugarskoj, tako da su već u raspravama o prvom ustavu tokom 1919-1920. godine na vidjelo izašle ogromne razlike u viđenjima Jugoslavije.

Ideja je kako bi trebalo organizirati buduću državu: Treba li biti federacija ili bi trebala biti centralizirana država? Možemo li izgraditi jugoslovensku naciju? Možemo li postati unitaran narod i unitarna država Jugoslovena? Dakle, sve te rasprave počele su već 1914., 1915. godine i to su isti oni razgovori koje smo imali neposredno prije raspada Jugoslavije 1991. godine, tako da smo u stvari cijelo 20. stoljeće proveli u istoj raspravi koja je počela u Velikom ratu.“

 

 

Dubravka Stojanović ©  Anemon Productions
Dubravka Stojanović
Dubravka Stojanović je srpska historičarka i profesor na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Radila je na pitanjima demokratije u Srbiji i na Balkanu s kraja devetnaestog i početka dvadesetog stoljeća; interpretacijama historije u novim srpskim udžbenicima; društvenoj historiji; procesu modernizacije; i historiji žena u Srbiji.