Πόλεμος και ειρήνη

Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

«Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος είναι πόλεμος βιομηχανικός. Είναι πόλεμος ολοκληρωτικός. Γεγονός που σημαίνει ότι τα εμπόλεμα κράτη αναγκάζονται να αποσπούν όσα περισσότερα μπορούν από τις κοινωνίες τους. Αυτό ισχύει τόσο για το υλικό ‒τα όπλα, τις οβίδες, τις στολές, τα τρόφιμα που παράγονταν μαζικά ‒ όσο και για τους ανθρώπους. Οι στρατοί είναι τόσο μεγάλοι, ώστε πρέπει να εξαντληθεί όλο το ανθρώπινο δυναμικό. Αυτό σημαίνει ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία είναι βασικά μια υποανάπτυκτη χώρα που εμπλέκεται σε έναν βιομηχανικό πόλεμο. Κι αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι όλα τα βιομηχανικά προϊόντα ‒είτε είναι οι γραμμές των σιδηροδρόμων, είτε οι οβίδες για το πυροβολικό, τα όπλα, ακόμη και οι επίδεσμοι‒ πρέπει να εισαχθούν από την Ευρώπη. Κατά συνέπεια, η οικονομία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη διάρκεια του πολέμου καταστρέφεται.

»Αυτό που συμβαίνει, κατά τη γνώμη μου, όταν ξεσπά ο πόλεμος, είναι ένας συνδυασμός σχεδιασμού και αυτοσχεδιασμού. Η πλευρά του σχεδιασμού έχει ως εξής: οι Νεότουρκοι θεωρούσαν ότι μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους έπρεπε να αντλήσουν ένα μάθημα από τα Βαλκάνια, και το μάθημα ήταν ότι πρέπει να είσαι έθνος-κράτος για να επιβιώσεις κι ότι αυτό το κράτος πρέπει να έχει ομοιογένεια: ένας λαός, ένα κράτος. Αυτό έμαθαν, αυτό ήταν το σχέδιό τους.

»Όμως, αυτό που συμβαίνει στη συνέχεια είναι ότι στις αρχές του 1915 χάνουν μια σημαντικότατη μάχη εναντίον των Ρώσων στην Ανατολή. Από τον Μάρτιο του 1915, οι Βρετανοί και οι Γάλλοι επιτίθενται στην Καλλίπολη και στα Δαρδανέλλια, οπότε [οι Νεότουρκοι] πιέζονται και πανικοβάλλονται. Και τότε τα δύο πράγματα αρχίζουν να μπλέκονται: Το ιδανικό της δημιουργίας ενός έθνους, της ομογενοποίησης του πληθυσμού και ο πανικός, καθώς αμύνονται με την πλάτη στον τοίχο, δυτικά εναντίον των Βρετανών, ανατολικά εναντίον των Ρώσων. Αυτή είναι η κατάσταση μέσα στην οποία αρχίζουν τις εκτοπίσεις των Αρμενίων.

»Το γεγονός αυτό έμεινε γνωστό ως η Γενοκτονία των Αρμενίων. Μια απίστευτη τραγωδία, αλλά και ένα σημαντικό βήμα για τους Νεότουρκους προς την κατεύθυνση της ομογενοποίησης της χώρας και της δημιουργίας του έθνους».

 

Erik-Jan Zürcher ©  Anemon Productions
Dr. Erik-Jan Zürcher
Ο Erik-Jan Zürcher είναι καθηγητής Τουρκικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Λέιντεν στην Ολλανδία. Το ερευνητικό ενδιαφέρον του εστιάζεται στην περίοδο μετάβασης από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην Τουρκική Δημοκρατία (π. 1880-1950) και το ρόλο του Κινήματος των Νεότουρκων στη διαδικασία αυτή.