Γρήγορη πρόσβαση:
Απευθείας μετάβαση στο περιεχόμενο (Alt 1)Απευθείας μετάβαση στη δευτερεύουσα πλοήγηση (Alt 3)Απευθείας μετάβαση στην κύρια πλοήγηση (Alt 2)

Λογοτεχνία
Νεες τασεις στη γερμανοφωνη λογοτεχνια για παιδια και νεους

Από το εικονογραφημένο βιβλίο για πολύ μικρά παιδιά, φτιαγμένο από χοντρό χαρτόνι για να αντέχει στα δαγκώματα, μέχρι το μυθιστόρημα για εφήβους, γύρω από θέματα ταυτότητας, αλλά και από το εικονογραφημένο μυθιστόρημα για παιδιά μέχρι το ειδικό βιβλίο, προϊόν επισταμένης έρευνας, για όλες τις ηλικίες, η γερμανική αγορά βιβλίου για παιδιά και νέους είναι εξόχως πλούσια σε τίτλους και έχει να επιδείξει μεγάλη ποικιλία ποιοτικών λογοτεχνικών προτάσεων. Αλλά και από οικονομικής άποψης, ο κλάδος αυτός είναι πολλά υποσχόμενος: 9.000 περίπου νέα βιβλία κυκλοφορούν κάθε χρόνο —με σημαντικό ποσοστό μεταφρασμένων έργων ιδιαίτερα από τον αγγλόφωνο χώρο. Παρόλα αυτά, τα γερμανόγλωσσα βιβλία καταλαμβάνουν περίοπτη θέση σε διεθνές επίπεδο.

του Caroline Roeder

Ας επιχειρήσουμε λοιπόν να σκιαγραφήσουμε ορισμένες ενδιαφέρουσες τάσεις. Προκαλεί εντύπωση κατ’ αρχήν, από τη μια πλευρά, ότι τα μέσα λογοτεχνίας για τα παιδιά και τους νέους συνεχίζουν (μιας και η τάση αυτή καταγράφεται ήδη από τη δεκαετία του ‘80) να ακολουθούν τις εξελίξεις της λογοτεχνίας για ενήλικες. Mπεστ σέλερ, όπως το Βερολίνο, γεια (Tschick, 2010) του Wolfgang Herrndorf ή το Auerhaus [Το σπίτι μας] (2015) του Bov Bjerg, δείχνουν πώς τα όρια μεταξύ λογοτεχνημάτων για ενήλικες και για νεαρούς αναγνώστες καθίστανται ολοένα και πιο ρευστά. Τα βιβλία του χώρου αυτού συνθέτουν τη λεγόμενη διηλικιακή λογοτεχνία, απευθύνονται σε ευρύ αναγνωστικό κοινό και το διάβασμα αποζημιώνει εξίσου τόσο τους μικρούς όσο και τους μεγάλους. Η εξέλιξη αυτή είναι ιδίως εμφανής στους λογοτεχνικούς τίτλους του φανταστικού, είτε πρόκειται για ανάρπαστα αγγλικά μπεστ σέλερ των J.R.R. Tolkien, J.K. Rowling ή Suzanne Collins είτε και για διαχρονικά γερμανικά έργα, όπως το Ιστορία χωρίς τέλος (1979) του Michael Ende ή η σειρά Zamonien του Walter Moers (1999 με το Οι 13½ Ζωές του Μπλε Αρκούδου, και άλλοι 11 τίτλοι μέχρι το 2019), αλλά και σε πιο πρόσφατους τίτλους, όπως η τριλογία του Μελανόκοσμου της Cornelia Funke (2003-2007).

Deutschsprachige Kinder- und Jugendliteratur

Από την άλλη πλευρά παρατηρείται μια μεταστροφή όσον αφορά το περιεχόμενο. Στη σύγχρονη λογοτεχνία (εννοώντας εδώ τη λογοτεχνία που απευθύνεται σε ενήλικες) διαπιστώνεται τα τελευταία χρόνια μια νέα στράτευση· τα κείμενα αυτά φαίνεται να επικεντρώνονται ολοένα και περισσότερο σε χρονικές αναφορές αλλά και ιστορικά θέματα. Ανατρέχοντας στη σημερινή λογοτεχνία για παιδιά και νέους βλέπει κανείς ότι η εξέλιξη αυτή διαπερνά και αυτό το τμήμα της αγοράς βιβλίου (π.χ. στο Weggesperrt [Εγκλεισμένη] (2009) της Grit Poppe ή στο Dschihad Calling [Το κάλεσμα του τζιχάντ] (2015) του Christian Linker). Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ιδίως στον χώρο του εικονογραφημένου βιβλίου, το οποίο απευθύνεται παραδοσιακά στους νεαρότερους των αναγνωστών, κυκλοφορεί πλέον πλήθος τίτλων με σχετικά «βαριά» θεματολογία, τα οποία ασχολούνται σε βάθος, λόγου χάρη, με τον πόλεμο και τον εκτοπισμό ή με διαπολιτισμικά θέματα. Ενδεικτικό εδώ είναι το Bestimmt wird alles gut [Σίγουρα όλα θα πάνε καλά] (2016) της Kirsten Boie, καθώς και βιβλία της Anja Tuckermann, όπως το Nusret und die Kuh [Ο Νουσρέ και η αγελάδα] (εικονογράφηση Mehrdad Zaeri/Uli Krappen, 2016). Αυτά τα ιδιαιτέρως σημαντικά κοινωνικά ζητήματα, πάντως, δεν προσεγγίζονται με ύφος διαπαιδαγωγικό, αλλά εξετάζονται μέσα από καλλιτεχνικές-αισθητικές μεταφορές και μεταδίδονται ως παραβολικές ιστορίες που προτάσσουν την εξωστρέφεια και την ανεκτικότητα απέναντι στον διαφορετικό (π.χ. το Die Insel [Το νησί] του Armin Greders, 2015). Αξιοσημείωτος στο πλαίσιο αυτό είναι ο Ρίκο (από τη θαυμάσια σειρά Ρίκο και Όσκαρ του Andreas Steinhöfel που ξεκίνησε το 2008) ο οποίος με την «ιδιομορφυία» του έχει κλέψει την αγάπη του αναγνωστικού κοινού. 

Deutschsprachige Kinder- und Jugendliteratur

Στην εξέλιξη αυτή έρχεται να προστεθεί το γεγονός ότι στον χώρο των οπτικών μέσων παρατηρείται μια νέα γενιά γερμανόφωνων καλλιτεχνών, οι οποίοι δημιουργούν τις λεγόμενες «εικονογραφημένες αφηγήσεις». Στα κείμενα αυτά που λαμβάνουν τη μορφή εικονογραφημένου μυθιστορήματος κυριαρχούν τόσο σύγχρονα και κοινωνικοπολιτικά όσο και ιστορικού ενδιαφέροντος θέματα καθώς και η αυτοβιογραφική αφήγηση. Αξιομνημόνευτος εδώ είναι ιδιαίτερα ο Reinhard Kleist με το Ο μποξέρ. Η αληθινή ιστορία του Χέρτζκο Χαφτ, επιζήσαντα του ολοκαυτώματος (2012, στα Ελληνικά το 2016) ή το Der Traum von Olympia [Το όνειρο της Ολυμπιάδας] (2015)· την ιστορία της Ανατολικής Γερμανίας πραγματεύονται ιδίως ο Mawil στο Kinderland [Η χώρα των παιδιών] (2014) και ο Simon Schwartz στο Drüben [Στην άλλη πλευρά] (2009), ενώ πολύ ενδιαφέρουσες προσαρμογές κλασικών έργων, όπως του Μινχάουζεν, προσφέρει ο Flix, ο οποίος με το «Spirou in Berlin» [Ο Σπιρού στο Βερολίνο] (2018) περιέβαλε με νέο μανδύα ένα μνημειώδες κλασικό έργο του είδους.
 
Νιάτα χωρίς σταματημό, νεολαία στο φευγιό
 
Αξιοσημείωτη είναι μία ακόμη σημαντική τάση. Στον χώρο της λογοτεχνίας για νέους εμφανίζονται ολοένα και περισσότερα βιβλία-επιτυχίες που κατακτούν τις λίστες των μπεστ σέλερ. Η ταραχώδης περίοδος της εφηβείας με όλη την ονειροπόληση και τις ανώμαλες προσγειώσεις που βιώνουν και υπομένουν οι έφηβοι ήρωες φαίνεται να αποτελεί ιδιαίτερα δημοφιλές υλικό προς ανάγνωση, το οποίο κερδίζει την εκτίμηση τόσο εκείνων που βρίσκονται μπροστά από αυτό το στάδιο ζωής όσο και εκείνων που βγήκαν από τη μεταβατική αυτή φάση ή άλλων που παρέμειναν εκεί για μια ζωή. Τα βιβλία αυτά στέλνουν το μήνυμα: η εποχή της νεότητας μέσα στον 21ο αιώνα διακρίνεται συχνά από ταραγμένες ιστορίες ζωής, δηλαδή την εμπειρία της οικογενειακής βίας ή της πολεμικής σύρραξης, από τραυματικά βιώματα φυγής και εκτοπισμού ή κοινωνικού αποκλεισμού και διακρίσεων, όπως, λόγου χάρη στο Scherbenpark [Σέρμπενπαρκ] (2008) της Alina Bronsky, στο Μπλε καταφύγιο (Elefanten sieht man nicht, 2012) της Susanne Kreller ή στο Dazwischen: Ich [Εγώ στο ενδιάμεσο] (2016) της Julya Rabinowich. Παράλληλα γίνεται σαφές ότι η εποχή της εφηβείας είναι το έναυσμα για ετερόκλητα ταξίδια, που άλλοτε οδηγούν σε επίπονους αποχωρισμούς (το Rabensommer [Το τελευταίο καλοκαίρι μαζί] της Elisabeth Steinkellner, 2015 ή το Vierzehn [Δεκατέσσερα] της Tamara Bach, 2016), άλλοτε σηματοδοτούν απλώς και μόνο ένα πέρασμα (το Es war einmal Indianerland [Κάποτε στη χώρα των Ινδιάνων] του Nils Mohl, 2011) και άλλοτε πυροδοτούν μια ατέρμονη αναζήτηση, με νοητό μόνο προορισμό, τον οποίο πρέπει να αναζητήσει κανείς εσωτερικά στους έφηβους ήρωες (Meine beste Bitch [Η κολλητή μου] της Nataly Elisabeth Savina, 2018). Τη Νεολαία 2.0 φαίνεται λοιπόν στα μυθιστορήματα αυτά να μην αντιπροσωπεύει πια το για πάντα νέοι αλλά μάλλον μια ζωή στο φευγιό

© 2019 Litrix.de, σύνδεσμος για το άρθρο.
Πρώτη δημοσίευση στη λογοτεχνική πύλη www.litrix.de, που από το 2004 παρουσιάζει νέες κυκλοφορίες από τον γερμανόφωνο χώρο και προσφέρει επιχορηγήσεις για τη μετάφρασή τους.