Comic về Bức tường Berlin sụp đổ Lịch sử Đức trong tranh vẽ

Ký ức bằng tranh và lời: Comic về Bức tường Berlin sụp đổ.
Ký ức bằng tranh và lời: Comic về Bức tường Berlin sụp đổ. | Foto (Ausschnitt): © Carlsen-Verlag

Bức tường Berlin chia nước Đức làm hai phần suốt 28 năm trời. Nhiều truyện tranh Comic và tiểu thuyết hình hoạ nhắc nhở đến nhà nước SED phản pháp quyền và kết cục hoà bình của CHDC Đức, kể về con người và sự kiện thuộc về ký ức tập thể của cả một thế hệ. 

Mawil: “Kinderland“

“Em xin báo cáo, lớp 7a sẵn sàng bắt đầu tiết học. Peggy Kachelsky vắng mặt“, Angela giơ tay chào giáo viên chủ nhiệm và báo cáo lúc giờ học bắt đầu. “Em đến nhà bạn ấy để đưa bài tập về nhà, nhưng chẳng bao giờ thấy ai ở nhà“, một học sinh khác tiếp lời.

Giờ học ở CHDC Đức. Ảnh Erich Honecker treo trên tường. Nền nhà trải nhựa kêu kin kít dưới chân. Học sinh Mirko Watzke linh cảm là Peggy không quay lại nữa.

Kinderland (Đất nước trẻ em) là đầu đề tiểu thuyết hình hoạ của hoạ sĩ Mawil (Markus Witzel) người Berlin. Trên ngót 300 trang ông miêu tả một thời thơ ấu ở CHDC Đức trước khi Bức tường Berlin sụp đổ ít lâu. Với nét bút thanh thoát, ông vẽ một bức tranh toàn cảnh dày đặc chi tiết từ thời kỳ đó. Khi thì một cô giáo Nga văn lớn tiếng phát ra những khẩu hiệu xã hội chủ nghĩa nhưng về nhà thì lén xem truyền hình Tây Đức, lúc thì một học sinh lập dị ở lớp bên cạnh mà Mirko kết bạn và rốt cục cũng là người – để tỏ lòng tin cẩn – kéo cậu vào cộng đồng nhà thờ Cơ đốc giáo. Và cả cha mẹ Mirko thì thào trò chuyện về các bạn họ tìm cách vượt biên qua Tây Đức, rồi vào buổi tối mà Bức tường Berlin được mở ra, họ lôi cậu qua bên Tây Berlin, mặc dù cậu thích ở lại tham gia một cuộc thi đấu bóng bàn hơn.

Đây là một câu chuyện hấp dẫn do Mawil kể lại, rất xúc động và căng thẳng, hài hước và sâu sắc. Hình vẽ, đối thoại, tốc độ - tất cả đều hợp lý trong Comic này, kể cả các chi tiết: phương ngữ đặc sệt Berlin, trại trẻ bán quân sự, quá trình xích lại gần nhau một cách cẩn trọng của hai nhân vật chính. Một cuốn sách lý thú cho người đọc, theo đánh giá của ban giám khảo của Giải Max und Moritz Erlangen khi chọn tác phẩm này là Comic xuất sắc nhất 2014. 

Peter M. Hoffmann và Bernd Lindner: “Mùa thu sống còn“

Leipzig, mùa thu 1989. Daniel, 17 tuổi, chuẩn bị thi tốt nghiệp phổ thông. Cậu sẽ phải nhập ngũ 3 năm để được học đại học. “Ba năm khoác quân phục và ở trại lính, không thể được... và nếu bị điều ra biên giới thì có thể mình phải bắn vào người vượt biên“, cậu nghĩ. Nhưng thầy giáo nói rõ mồn một: “Hoặc là em ký giấy xin nhập ngũ, hay em có thể quên chuyện lên đại học được rồi.“ Buổi tối, Daniel nhìn từ cửa sổ và thấy nhà hàng xóm vẽ áp phích. Cậu nhanh chóng làm bạn với các nhà hoạt động quần chúng và rải truyền đơn, cũng như đến dự các buổi cầu nguyện của tu sĩ Führer tại nhà thờ Tin Lành Nikolaikirche. Tại một cuộc biểu tình phi bạo lực, bạn gái Karin của cậu bị bắt. Bây giờ lại càng là lúc Daniel muốn đấu tranh giành tự do.

Cuốn Mùa thu sống còn (Herbst der Entscheidung) là một sáng tác tập thể. Tác giả Bernd Lindner, một nhà sử học ở Diễn đàn lịch sử thời đại Leipzig, vốn thông thạo lịch sử CHDC Đức. Ông phụ trách mục kể chuyện chính xác như tài liệu – tiếc rằng điều đó làm giảm kịch tính. Peter M. Hoffmann, một hoạ sĩ người Leipzig, cung cấp hình minh hoạ đen trắng theo kiểu thô ráp bằng bút lông và bút sắt, gây ấn tượng rất mạnh trong các cảnh đông người và chân dung. Các nhân vật lịch sử cũng được trích dẫn bằng hình và lời, trong đó có tu sĩ Christian Führer người Leipzig, nữ văn sĩ Christa Wolf hay Marianne Birthler, sau này là đặc phái viên chính phủ phụ trách kho tài liệu của Bộ an ninh CHDC Đức (cũ). 
 

Kitty Kahane, Alexander Lahl, Max Mönch: “Cát trôi (Treibsand)“

Qua cách nhìn của một người Mỹ, nhóm tác giả Berlin gồm Max Mönch, Alexander Lahl và Kitty Kahane thuật lại vụ Bức tường Berlin sụp đổ: nhà báo New York Tom Sandmann nhận nhiệm vụ tường thuật từ Berlin. Nhưng đúng hôm 9/11/1989, khi hàng ngàn người Berlin đổ đến cửa khẩu ở quảng trường Potsdamer Platz thì nhà báo lại nằm trong bệnh viện vì bị viêm xương quai hàm.

Cát trôi giải thích vì sao CHDC Đức đã bắt đầu tan rã từ lâu trước khi Bức tường Berlin sụp đổ. Cuốn sách kể về những người thuộc phe đối lập, người tị nạn và cán bộ, hướng tầm mắt chủ yếu vào các diễn biến trong nội bộ hệ thống: các cuộc họp hành và tranh giành quyền lực trong bộ máy SED rệu rã. Các nhà sử học Alexander Lahl và Max Mönch đã nghiên cứu nhiều tài liệu cho tác phẩm này. Nhóm tác giả chọn thương hiệu “kỹ sư văn hoá“ và muốn tìm hiểu những gì đã xảy ra trong các Bộ sau khi phát ngôn viên chính phủ Günter Schabowski công bố mở Bức tường. Công việc của nữ hoạ sĩ Kitty Kahane cũng còn là sự đấu đầu với chính quá khứ của mình: bà ra đời 1960 ở Đông Berlin và là sinh viên mỹ thuật trong thời điểm trước khi Bức tường Berlin sụp đổ. Hình vẽ và hình người nguệch ngoạc của bà hơi mang chất trẻ con, cũng là sự tương phản đầy căng thẳng đối với các sự thật lịch sử khô khan. 
 

Simon Schwartz: “Bên kia (Drüben)“

“Không nhìn lại mặt lũ phản quốc“ là lời viên công chức CHDC Đức khi thả tự do cho gia đình Schwartz. Khi đôi vợ chồng và đứa con nhỏ đến chỗ bạn bè ở Tây Berlin, trước tiên là họ mở tiệc liên hoan. Cuộc chạy trốn sang phía Tây là ký ức có ý thức đầu tiên của Simon Schwartz, sinh 1982 ở Erfurt. Ông vẽ lại câu chuyện xuất cảnh của gia đình mình một cách ấn tượng trong tác phẩm Bên kia.

Bằng những hình vẽ đen trắng súc tích, ông thuật lại thời gian cha mẹ lớn lên, học hành và sinh sống, quá trình nảy sinh nghi ngờ hệ thống CHDC Đức và quyết định đệ đơn xin xuất cảnh. Schwartz là một người có khiếu quan sát: với vài nét bút và quang cảnh nổi bật, ông khiến người xem cảm nhận được nỗi nghi ngại và sợ hãi của cha mẹ mình, dù không khi nào sa vào uỷ mị hay ca thán. Quyết định rời bỏ CHDC Đức khiến họ bị theo dõi và chèn ép. Nhưng khi họ rốt cục sang được bên Tây, khởi đầu mới cũng không hề đơn giản.
 

Những tác phẩm Comic đáng xem:

Susanne Buddenberg/Thomas Henseler: “Tunnel (Đường hầm) 57. Comic về một cuộc đào tẩu“, NXB Ch. Links 2013

Susanne Buddenberg/Thomas Henseler: “Berlin. Geteilte Stadt (Berlin – thành phố xẻ đôi)“, NXB Avant 2012

Flix: “Da war mal etwas (Ngày xửa ngày xưa)“, NXB Carlsen 2009

Peter M. Hoffmann, Bernd Lindner: “Herbst der Entscheidung - Eine Geschichte aus der Friedlichen Revolution 1989 (Mùa thu sống còn – Câu chuyện từ cuộc cách mạng thanh bình 1989)“, NXB Ch. Links 2014

Olivier Jouvray, Nicolas Brachet: “Fluchttunnel nach West-Berlin (Đường hầm thoát sang Tây Berlin)“, NXB Avant 2014

Kitty Kahane, Alexander Lahl, Max Mönch: “Treibsand. Eine Graphic Novel aus den letzten Tagen der DDR (Cát trôi – Một tiểu thuyết hình hoạ về những ngày cuối cùng của CHDC Đức“, NXB Metrolit 2014

Claire Lenkova: “Grenzgebiete. Eine Kindheit zwischen Ost und West (Vùng biên – Một thời thơ ấu giữa Đông và Tây“, NXB Gerstenberg 2009 Mawil: “Kinderland (Đất nước trẻ em)“, NXB Reprodukt 2014

Simon Schwartz: “Drüben! (Bên kia!)“, NXB Avant 2009