Sinh viên nước ngoài "Chuẩn bị làm quen với hệ thống khoa học Đức"

Chính phủ Đức muốn gia tăng số sinh viên đến từ nước ngoài. Nhưng nhiều sinh viên bỏ học. Gebhard Reul ở Tổ chức trao đổi hàn lâm DAAD (Deutscher Akademischer Austauschdienst) giải thích, các trường đại học Đức có thể làm gì để giúp họ hoà nhập.

Thưa ông Reul, ông phụ trách Phòng Chương trình cơ động và hỗ trợ trong DAAD. Các trường đại học ở Đức có văn hoá đón tiếp đến mức nào để hấp dẫn sinh viên nước ngoài?

Sinh viên nước ngoài vẫn luôn luôn là một nhóm đối tượng quan trọng của các đại học Đức, và trong mấy năm qua văn hoá đón tiếp ngày càng có vai trò lớn hơn đối với họ. Chắc chắn điều đó liên quan đến một chương trình đặc biệt mà DAAD đã lập ra 2003 với ngân sách từ Bộ Ngoại giao Đức: Trong khuôn khổ Chương trình học bổng và hỗ trợ sinh viên nước ngoài (viết tắt là Stibet) chúng tôi tăng cường đủ các dạng hoạt động hỗ trợ khác nhau, từ những sinh hoạt mang tính định hướng cho đến chương trình bảo trợ hoặc du lịch tham quan. Ngoài ra, cũng trong khuôn khổ trên, các trường đại học còn cấp học bổng cho sinh viên và nghiên cứu sinh nước ngoài. Chương trình Stibet được đón chào nhiệt liệt với sự tham gia của trên 260 trường đại học. Bên cạnh các hoạt động của trường, còn có nhiều sáng kiến của sinh viên để giúp sinh viên nước ngoài hoà nhập.

Nhiều người gặp khó khăn lớn khi học tiếng Đức.

Theo kết quả một cuộc thăm dò hồi 2014 của Tổ chức hàn lâm Đức ở nước ngoài, khoảng 40% sinh viên nước ngoài ở Đức bỏ học. Stibet muốn cải thiện tình hình đó. Chương trình đã có thành công nào chưa?

Năm 2014 chúng tôi đã thẩm định chương trình Stibet. Đa số các trường đại học tham gia chương trình này cho biết, số sinh viên bỏ học chủ yếu đã được giảm thiểu nhờ hình thức phát học bổng cho sinh viên gần tốt nghiệp. Sinh viên hưởng lợi từ các sinh hoạt định hướng, tức là các khoá chuyên môn dự bị lên đại học. Vì nhiều người đến từ các nước với văn hoá nghiên cứu và văn hoá học tập khác hẳn: nhiều nơi trên thế giới, trường đại học chia các kỳ thi vào nhiều dịp trong học kỳ. Do đó một thách thức đặt ra cho sinh viên là phải bố trí học tập ra sao tại một trường đại học Đức để đến cuối học kỳ thi đỗ một bài thi duy nhất. Vì lý do đó, chúng tôi có các sinh hoạt định hướng riêng cho các sinh viên được học bổng, để họ nắm được đặc điểm hệ thống nghiên cứu và học tập ở Đức.

Rào cản ngôn ngữ đóng vai trò nào trong nỗ lực làn chủ hoàn cảnh ở đại học Đức?

Đối với nhiều sinh viên nước ngoài, tiếng Đức là một trở ngại lớn. Lý do một mặt là các cơ quan tổ chức thi ở trong nước và ngoài nước đôi khi có cách chấm điểm khác nhau. Không phải tất cả các sinh viên có trình độ C1 thực sự làm chủ tiếng Đức ở trình độ cao như ghi trong bằng cấp. Thêm nữa, đa số sinh viên được chuẩn bị để học ngôn ngữ đời thường chứ không học ngôn ngữ chuyên ngành cần thiết cho học đại học. Nhưng ngay cả các sinh viên nước ngoài đăng ký chương trình bằng tiếng Anh cũng sẽ có lợi hơn, nếu họ được học tiếng Đức. Do đó tất cả các sinh viên nhận học bổng DAAD để học bằng tiếng Anh cũng phải học qua lớp tiếng Đức, nhằm hoà nhập tốt hơn và có kết quả học tập tốt hơn.

Bảo đảm hỗ trợ tốt
 

  • Iryna Shymbra aus der Ukraine studiert Literatur und Medien und war 2014 als Erasmus-Studentin an der Universität Bamberg. © Iryna Shymbra
    Iryna Shymbra aus der Ukraine studiert Literatur und Medien und war 2014 als Erasmus-Studentin an der Universität Bamberg.

    „Das Studium in Deutschland war am Anfang etwas kompliziert. Ich hatte Probleme, die Fachsprache in den Vorlesungen zu verstehen, und es war eine Herausforderung, wissenschaftliche Artikel zu lesen. Meine Wörterbücher haben mir zum Glück geholfen. Jetzt mache ich meinen Master in Deutschland. Ich versuche, mit meiner Mitbewohnerin deutsch zu sprechen. Es gibt zwar auch die Möglichkeit, mit einem Lernpartner zu arbeiten, aber dafür habe ich mich zu spät beworben.“
  • Abdoulaye Samake aus Mali hat seine Magisterarbeit an der Leibniz Universität Hannover vorbereitet. © Abdoulaye Samake
    Abdoulaye Samake aus Mali hat seine Magisterarbeit an der Leibniz Universität Hannover vorbereitet.

    „Ich bin von Anfang an sehr gut an der deutschen Hochschule zurechtgekommen und hatte keinerlei Probleme, mich zu verständigen. Das könnte daran liegen, dass ich Germanistik studiert habe, und dadurch auch schon Kontakte zu Deutschen hatte. Das International Office hat mich mit Rat und Tat unterstützt und mir anfangs sogar Geld geliehen, als mein Stipendium noch nicht ausgezahlt worden war. Es gab auch Veranstaltungen, auf denen ich Kontakte zu anderen Studenten knüpfen konnte. Das war sehr hilfreich.“
  • Lu Bai aus China studierte an der Freien Universität Berlin Ethnologie und Niederlandistik. © Lu Bai
    Lu Bai aus China studierte an der Freien Universität Berlin Ethnologie und Niederlandistik.

    „Im Großen und Ganzen kam ich an der deutschen Uni gut zurecht. Die akademische Sprache, die einige Professoren und Studenten verwendeten, unterschied sich allerdings von dem Deutsch, das ich im Unterricht gelernt hatte. Neu war für mich das Schreiben von Hausarbeiten. Die wichtigsten Informationen dazu bekam ich aber im Deutschkurs an der Uni. Zum Glück gab es an meinem Fachbereich auch ein hilfreiches Tutorium für ausländische Studenten. Außerdem hatte ich deutsche Freunde, die mir sehr halfen.“
  • Alessandro Vallone aus Italien studiert Maschinenbau und verbringt ein Erasmus-Jahr am Karlsruher Institut für Technologie (KIT).„Meine Kurse sind meist auf Deutsch, und auch im Alltag ist die deutsche Sprache sehr wichtig. Die Gruppenaktivitäten sind ebenfalls wichtig, nicht nur um neue Menschen kennenzulernen, sondern auch um die Sprache stärker zu verinnerlichen. Was uns am Anfang gefehlt hat, waren Kenntnisse der Gesetze und Regeln, die in Deutschland gültig sind. Zum Beispiel: Wie funktioniert der Wohnungsmarkt? Was ist eine Steuernummer? Da würde ich mir mehr Unterstützung wünschen.“ © Alessandro Vallone
    Alessandro Vallone aus Italien studiert Maschinenbau und verbringt ein Erasmus-Jahr am Karlsruher Institut für Technologie (KIT).

    „Meine Kurse sind meist auf Deutsch, und auch im Alltag ist die deutsche Sprache sehr wichtig. Die Gruppenaktivitäten sind ebenfalls wichtig, nicht nur um neue Menschen kennenzulernen, sondern auch um die Sprache stärker zu verinnerlichen. Was uns am Anfang gefehlt hat, waren Kenntnisse der Gesetze und Regeln, die in Deutschland gültig sind. Zum Beispiel: Wie funktioniert der Wohnungsmarkt? Was ist eine Steuernummer? Da würde ich mir mehr Unterstützung wünschen.“
  • Anna Khitrova aus Russland macht ihren Bachelor in Wirtschaftswissenschaften an der Europa-Universität Viadrina in Frankfurt (Oder). © Anna Khitrova
    Anna Khitrova aus Russland macht ihren Bachelor in Wirtschaftswissenschaften an der Europa-Universität Viadrina in Frankfurt (Oder).

    „Ich komme an der Uni sprachlich gut zurecht. Die einzige Schwierigkeit ist, dass man in Russland anders lernt als in Deutschland: Hier haben die Studenten mehr Freiheiten, und ich musste erst verstehen, dass ich viel zu Hause und in der Bibliothek lernen muss. Eigentlich finde ich das besser, aber es war einfach neu. Es gibt an der Uni auch Tutoren und andere Menschen, die mir bei Problemen helfen können.“
  • David So aus der Elfenbeinküste hat ein Bachelor in Germanistik an der Universität Bamberg gemacht und studiert nun Geschichte (Master). © David So
    David So aus der Elfenbeinküste hat ein Bachelor in Germanistik an der Universität Bamberg gemacht und studiert nun Geschichte (Master).

    „Der Vorteil an der Uni ist, dass die Dozenten deutlich und langsam sprechen. Die Kommilitonen dagegen verwenden manchmal Dialekt, dann verstehe ich nicht alles. Schwierig war es für mich am Anfang beispielsweise Referate mit PowerPoint vorzubereiten. Und ich fand es auch nicht leicht, mir selbst einen Stundenplan zu erstellen, denn in meiner Heimat gibt man Studenten das Studienprogramm vor. Zum Glück hatte ich gute Freunde und Dozenten, die mir halfen.“
  • Olga Blanuta aus Moldawien macht an der Universität Trier ihren Master in Wirtschaftswissenschaften. © Olga Blanuta
    Olga Blanuta aus Moldawien macht an der Universität Trier ihren Master in Wirtschaftswissenschaften.

    „Mein Studiengang ist englischsprachig und in meiner Gruppe sind viele russischsprachige Studenten, so dass ich an der Uni kaum Deutsch brauche. Aber ich besuche einen Deutschkurs und versuche, viel mit den deutschen Kommilitonen zu sprechen, um mein Deutsch zu verbessern. Wir werden persönlich durch Tutoren betreut, und bei Problemen helfen die Professoren weiter. Außerhalb der Uni spreche ich mehr Deutsch. Wenn ich dann etwas nicht verstehe, frage ich nach. Und zur Not kann ich ins Englische wechseln.“
  • Ayoub Mchayaa aus Tunesien bereitet sich an der Brandenburgisch Technischen Universität (BTU) Cottbus in einem Deutschkurs auf den Bachelor in Medizintechnologie vor. © Ayoub Mchayaa
    Ayoub Mchayaa aus Tunesien bereitet sich an der Brandenburgisch Technischen Universität (BTU) Cottbus in einem Deutschkurs auf den Bachelor in Medizintechnologie vor.

    „Ich verstehe an der Uni fast alles und finde es nicht schwer, Deutsch zu sprechen. Mit dem Schreiben habe ich aber Probleme, zum Beispiel wenn wir im Deutschkurs Grafiken beschreiben müssen. Schön finde ich, dass es an der BTU eine Anlaufstelle für ausländische Studenten gibt. Wenn ich eine Frage habe, gehe ich dorthin. Einmal haben wir auch eine Exkursion in die Alpen gemacht, das war super.“
  • Rachel Muchira aus Kenia war in einem Sommerkurs an der Universität Bremen und promoviert jetzt an der Universität Leipzig. © Rachel Muchira
    Rachel Muchira aus Kenia war in einem Sommerkurs an der Universität Bremen und promoviert jetzt an der Universität Leipzig.

    „Im Sprachkurs waren Teilnehmer aus der ganzen Welt, und ich habe unglaublich viel gelernt. Die Hochschule hat sich um die Organisation unseres Lebens gekümmert, das war unproblematisch. Doch wenn man zum Masterstudium oder zur Promotion hier ist, ist das nicht so einfach. Dann muss sich dann um alles selbst kümmern. In meinem Büro in Leipzig und auch beim Bürgeramt wird nur Deutsch gesprochen. Für mich persönlich ist das aber kein Problem, weil ich Germanistik studiert habe.“
  • Victor Sardenberg aus Brasilien macht seinen Master in Architektur an der Städelschule in Frankfurt am Main. © Victor Sardenberg
    Victor Sardenberg aus Brasilien macht seinen Master in Architektur an der Städelschule in Frankfurt am Main.

    „Ich würde gerne Deutsch lernen, aber meine Ausbildung ist zu aufwendig. Bisher kann ich mir gerade einmal ein Bier auf Deutsch bestellen. Ich dachte, es sei schwieriger, ohne deutsche Sprachkenntnisse klar zu kommen, aber es gibt viele internationale Studenten in meiner Schule. Das größte Problem ist die Bürokratie: Ich habe viel Geduld benötigt, als ich mich einschreiben wollte. Aber es wäre schade, hier zu leben, und kein Deutsch zu sprechen. Deswegen möchte ich nach meinem Abschluss die Sprache lernen.“ (aus dem Englischen übersetzt)
Các trường đại học Đức có dự án và biện pháp nào để hỗ trợ sinh viên nước ngoài?

Về chủ đề này có nhiều ý tưởng hay. Trong chương trình Stibet, từ 2015 chúng tôi hỗ trợ nhiều dự án mang tính mô hình nhằm cải thiện văn hoá đón tiếp tại các trường đại học Đức. Từ 112 đơn xin, chúng tôi lựa ra 30 dự án để hỗ trợ ba năm liền. Chúng tôi sẽ công bố ba dự án đó để tất cả các trường đại học khác tiếp thu sáng kiến. Ví dụ, một sự hỗ trợ tốt sẽ bắt đầu bằng việc đón sinh viên trao đổi tại nhà ga trong khuôn khổ chương trình bảo trợ. Sau đó trường đại học có thể mời các sinh hoạt hay hội thảo định hướng để hỗ trợ cho nghiên cứu sinh, sinh viên tham dự chương trình hoặc sinh viên trao đổi.

Ngoài ra, ông còn thấy khả năng nào nữa để cải thiện thành tích học tập và ngiên cứu của sinh viên nước ngoài ở Đức?

Cùng với Hội nghị các hiệu trưởng đại học, DAAD đã phát triển một Bộ quy tắc quốc gia dành cho sinh viên nước ngoài. Bộ quy tắc này có hiệu lực từ 2009 và đã được 140 trường đại học Đức ký, đồng nghĩa với nhận trách nhiệm tuân thủ các tiêu chuẩn được miêu tả trong đó. Các tiêu chuẩn ấy nói về sự hỗ trợ sinh viên nước ngoài về chuyên môn, ngôn ngữ và xã hội. Tác động của Bộ quy tắc ấy trong nội bộ đã phát huy mạnh mẽ: Một quá trình quan trọng đã được tiến hành ở nhiều trường đại học Đức, và sẽ phải được tiếp tục. Chúng tôi chỉ có thể khuyến khích, ví dụ như treo giải của Bộ Ngoại giao cho thành tích hỗ trợ xuất sắc cho sinh viên nước ngoài tại các trường đại học Đức, giải này mỗi năm được trao một lần và có giá trị 20.000 Euro. Tôi thường xuyên được chứng kiến các nhân viên tâm huyết của trường, họ đã lập nên nhiều dự án tuyệt vời cho sinh viên nước ngoài. Những cố gắng như thế tạo nên văn hoá đón tiếp ở các trường đại học.