Báu vật khảo cổ học Việt Nam Phỏng vấn giám tuyển viên trưởng Andreas Reinecke

Die Schätze der Archäologie Vietnams
© Bild: LWL

Những xác tàu, những chiếc trống đồng khổng lồ, những đầu rồng và một ngôi đền cao 8 mét mà người ta có thể bước chân vào: Triển lãm „Báu vật khảo cổ học Việt Nam“ trưng bày những hiện vật độc đáo khai quật từ những sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận, lần đầu tiên được giới thiệu ở Đức, hé lộ một lịch sử hàng chục nghìn năm. 

Bắt đầu từ tháng 10 năm 2016, triển lãm lần lượt được giới thiệu ở ba bảo tàng khảo cổ học tại Herne, Chemnitz và Mannheim. Tiến sĩ Andreas Reinecke là giám tuyển viên trưởng của triển lãm đặc biệt này và là cán bộ ban Đông Nam Á của Hội đồng khảo cổ các nền văn hóa ngoài châu Âu tại Viện Khảo cổ Đức.
 
LWL: Ông đã phát hiện chủ đề lạ „Khảo cổ học Việt Nam“ như thế nào? Điều gì khiến ông thấy hấp dẫn ở chủ đề này?
 
Reinecke: Trong những năm 1970 tôi đã theo dõi kĩ cuộc chiến tranh Việt Nam và những hệ lụy của nó. Trong thời gian học đại học, xung quanh tôi có nhiều bạn học rất dễ mến đến từ Việt Nam, họ học ngành lịch sử hoặc ngành „khoa học lưu trữ“. Tất cả những điều đó khiến tôi tò mò về lịch sử của đất nước này. Ngoài ra trong những năm 1970, Đông Nam Á được cho là khu vực của thời kì đồ đá mới và là vùng đất của thời kì đồ đồng đặc biệt sớm. Mặc dù sau này quan điểm đó đã không còn được coi là đúng nữa, nhưng cho đến nay, được làm việc về một khu vực còn những lỗ hổng nghiên cứu lớn mà văn hóa ở đó hoàn toàn khác so với văn hóa thời tiền sử ở châu Âu, vẫn được coi là việc đặc biệt hấp dẫn.

LWL: Trong số mới ra của tạp chí "Khảo cổ học ở Đức ", ông giải thích rằng không có nước nào ở Đông Nam Á được khai quật nhiều như Việt Nam. Do đâu lại như vậy?
 
Reinecke: Sở dĩ như vậy một phần vì việc nghiên cứu khảo cổ thực địa ở Việt Nam được tài trợ mạnh hơn về tài chính so với ở các nước láng giềng. Phần khác, vì ở Việt Nam có nhiều người hoạt động trong lĩnh vực khảo cổ, có nhiều sinh viên ngành khảo cổ hơn là ở Lào hoặc Campuchia. Nhưng còn có lý do khác: Việt Nam là quốc gia Đông Nam Á có mật độ dân số cao nhất. Ví dụ mật độ dân số trên mỗi cây số vuông ở Việt Nam cao gấp 10 lần ở Lào. Thêm nữa, nhiều khu vực dân cư màu mỡ từ thời đồ đá mới 4.000 năm trước ở dọc bờ biển, hay ở đồng bằng dọc các con sông lớn, đã gia tăng dân số mạnh và có tốc độ xây dựng cao trong 50 năm qua. Điều đó dẫn tới việc phá hủy nhiều lớp di tích và làm xuất hiện nhiều di vật khảo cổ. Bởi vậy, trong 30 năm tới, những phát hiện khảo cổ mới có lẽ sẽ xuất hiện chủ yếu ở các vùng cao nguyên thưa dân cư hơn, những vùng giờ đã trở nên dễ tiếp cận hơn nhờ hệ thống đường xá được xây dựng 15 năm qua.

Trông đợi gì ở thế hệ các nhà khảo cổ học trẻ

LWL: Đối với ông thì đâu là khác biệt cơ bản giữa khảo cổ học Đức và Việt Nam?
 
Reinecke: Sự khác biệt rất đa dạng, nhưng có lẽ khác biệt lớn nhất nằm ở khâu hậu khai quật: tu sửa, phân tích, lưu giữ và xuất bản ấn phẩm về hiện vật. Việt Nam sẽ phải thay đổi rất nhiều trong các khâu này. Sẽ phải có nhiều thay đổi trong cách làm việc. Hy vọng đang nằm ở thế hệ các nhà khảo cổ học trẻ Việt Nam.

LWL: Từ năm 2012, ông là giám tuyển viên trưởng của triển lãm. Ông đã có những trải nghiệm thăng trầm gì?
 
Reine thì chắc chắn là áp lực thời gian trong 8 tháng vừa qua rồi, đặc biệt là quá trình đàm phán phức tạp về các bảo tàng tham gia dự án, những hiện vật được trưng bày và các phương án vận chuyển. Trong việc này quả thực có lúc tôi đã phải nghiến vỡ một cái răng (tôi không nói ẩn dụ đâu nhé!).

LWL: Ông có thể giải thích ý tưởng chủ đạo của triển lãm không? Ông muốn hướng tới mục đích gì?
 
Reine đầu tiên của chúng tôi ở Châu Âu với phạm vi hiện vật đa dạng như thế này, nên chúng tôi nỗ lực không chỉ giới thiệu một khía cạnh nào đó của sự phát triển văn hóa, mà trưng bày các hiện vật tiêu biểu từ nhiều khu vực và nhiều thời đại nhất có thể. Ngoài ra chúng tôi còn muốn tích hợp những khu di tích văn hóa thế giới quan trọng của Việt Nam vào triển lãm - điều này được thực hiện với các khu di tích Mỹ Sơn và Thăng Long. Và điều quan trọng cuối cùng đối với chúng tôi là giới thiệu quan hệ nghiên cứu Đức - Việt trong 55 năm qua. Điều này được thể hiện trong ca-ta-lô tốt hơn là trong triển lãm. Dù sao chúng tôi vẫn đưa được khá trọn vẹn câu chuyện về chuyến khai quật hợp tác Đức-Việt đầu tiên năm 1964 vào triển lãm. Bên cạnh đó là sự trưng bày một trong những vụ khai quật quan trọng nhất của Viện Khảo cổ học Đức ở Gò Ô Chùa, một vùng sản xuất muối thời kì đồ đồng tại Miền Nam Việt Nam. Chúng tôi muốn giới thiệu các hiện vật sao cho để chúng "có hồn", để người ta biết chúng đã được phát hiện như thế nào, ở đâu, do ai, và trong bối cảnh như thế nào. Nhờ đó mà mỗi hiện vật đơn lẻ có được giá trị thông tin cao hơn chính bản thân chúng, và mỗi hiện vật đều có thể cất lên những câu chuyện nho nhỏ. Ngoài ra, tôi còn muốn hướng sự chú ý vào hoạt động khảo cổ học ở Việt Nam nói chung, kích thích những nghiên cứu tiếp theo với những diễn giải mới và niên đại mới. 

hững mảnh vỡ nhỏ vô cùng quý đối với công tác nghiên cứu khoa học

LWL: Ông thích nhất hiện vật nào trong triển lãm?
 
Reine. Đôi khi đó chỉ là những mảnh vỡ không bắt mắt, nhưng khi được nghiên cứu kỹ thì lại trở thành những "bảo vật" khoa học. Trong triển lãm này cũng có vài thứ như thế.

Nhưng bên cạnh đó, khán giả cũng có thể chiêm ngưỡng một cây nha chương bằng ngọc dài 60 cm từ thiên niên kỷ thứ 2 trước Công nguyên, hay chiếc trống đồng Đông Sơn lớn nhất với trọng lượng khoảng 200 kg. Cả hai đều là những sản phẩm thủ công cực kì tinh xảo.
 
LWL: Cuốn ca-ta-lô cho triển lãm đặc biệt này đã lên tới 600 trang. Tác phẩm có dung lượng rất lớn này có ý nghĩa gì?
 
Reinecke: Bên trong cuốn ca-ta-lô triển lãm này ẩn chứa một cuốn sách hướng dẫn về ngành khảo cổ và lịch sử Việt Nam bằng tiếng Đức. Có lẽ nó vẫn còn có giá trị cho 20 năm tiếp theo. Riêng phần hiện vật đã có nhiều cái mới mà người ta không tìm thấy trong các tài liệu tiếng Việt và tiếng Anh, hứa hẹn những tranh luận hấp dẫn trong tương lai.
 
LWL: Xin cảm ơn ông vì cuộc trò chuyện!
 
  • Andreas Reinecke Ảnh: Luyen Reinecke
    Andreas Reinecke (Ảnh: Luyen Reinecke)
  • Giám tuyển viên trưởng thuyết trình về triển lãm Ảnh: Katja Burgemeister
    Giám tuyển viên trưởng thuyết trình về triển lãm (Ảnh: Katja Burgemeister)
  • Một chiếc trống đồng Đông Sơn trong triển lãm Ảnh: LWL/Binh
    Một chiếc trống đồng Đông Sơn trong triển lãm (Ảnh: LWL/Binh)
  • Ấn Rồng bằng vàng của Vua Minh Mạng Ảnh: LWL/Binh
    Ấn Rồng bằng vàng của Vua Minh Mạng (Ảnh: LWL/Binh).
  • Những cây nha chương  thời đồ đá Ảnh: LWL/Binh
    Những cây nha chương thời đồ đá (Ảnh: LWL/Binh)
  • Tượng sư tử trong triển lãm Ảnh: LWL/Binh
    Tượng sư tử trong triển lãm (Ảnh: LWL/Binh)
  • Andreas Reinecke thẩm định các di vật khảo cổ Ảnh: Andreas Weisgerber
    Andreas Reinecke thẩm định các di vật khảo cổ (Ảnh: Andreas Weisgerber)
  • Andreas Reinecke (phải) thuyết trình về những kiến thức thú vị thu được từ khảo cổ học Việt Nam Ảnh: Andreas Weisgerber
    Andreas Reinecke (phải) thuyết trình về những kiến thức thú vị thu được từ khảo cổ học Việt Nam (Ảnh: Andreas Weisgerber)

Triển lãm được Bảo tàng khảo cổ học Bang Westfallen (LWL-Museum für Archäologie Herne), Bảo tàng Khảo cổ học Quốc gia Chemnitz và các Bảo tàng Reiss-Engelhorn ở Mannheim hợp tác chặt chẽ với Hội đồng Khảo cổ học các nền văn hóa ngoài Châu Âu của Viện Khảo cổ Đức (DAI) thực hiện. Bộ trưởng Ngoại giao Đức, TS. Frank-Walter Steinmeier, và Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Việt Nam, TS. Nguyễn Ngọc Thiện, là các nhà bảo trợ. Đối tác triển lãm là Công ty Tổ chức Nghiên cứu và Du lịch trải nghiệm Gebeco.