Thực tế ảo (VR) và Nghệ thuật
Tôi, thế giới và độ phân giải của thế giới

Tác phẩm sắp đặt VR „Mercury“ của Banz & Bowinkel được trưng bày năm 2017 trong triển lãm „RESET III AND VIRTUAL REALITY“ do Tina Sauerländer từ„peer to space“ tổ chức tại Phòng trưng bày nghệ thuật Priska Pasquer ở Köln.
Ảnh (trích): © Nathan Ishar / courtesy PRISKA PASQUER

Thực tế ảo chính phục giới nghệ thuật và ngày càng có nhiều nghệ sĩ Đức cống hiến cho các thế giới nhân tạo. Những trải nghiệm tới mức giới hạn là không thể loại trừ trong những dự án phần nào đầy ấn tượng.

Năm 2016 Thorsten Wiedemann trong bộ áo liền quần mầu hồng bước vào thế giới ảo (VR) và 48 tiếng sau mới dời khỏi thế giới đó. Hãy thử so sánh: Neil Armstrong chỉ ở trên mặt trăng có 21 tiếng và 36 phút. Hai ngày có thể dài ra phết, thế là Wiedemann đi chơi, nói năng và tất nhiên đi ngủ. Người sáng lập ra Indiegame-Festivals A Maze ở Berlin dò dẫm ảo đến một thế giới mới. Cùng đi với anh: nhà thiết kế VR Sara Lisa Vogl, người đã soạn thảo cho nhà xuất bản Intronauen một nhịp điệu Ngày-Đêm riêng và thậm chí còn có một cái hang để ngủ kèm theo những ngôi sao nhân tạo. Tiêu đề của trình diễn này là Disconnected: Một sự pha trộn giữa chuyến đi khám phá và cuộc săn lùng kỷ lục Guinness, kèm theo những tác dụng phụ. Ngay trong ngày đầu tiên Wiedemann đã bị hoảng loạn, như anh kể trong một phỏng vấn của tạp chí công nghệ WIRED, và ngày hôm sau anh đã „suýt nữa phải tháo kính ra“, tuy nhiên huấn luyện viên Vogl đã trấn tĩnh anh. Thế là Wiedemann đi hết chương trình, sau 48 tiếng đồng hồ anh nhìn vào camera với ánh mắt hơi ngây dại đi một chút, ôm choàng lấy Sara Lisa Vogl và giơ ngón tay cái lên trời.
 
Disconnected là một Test xem các thế giới nhân tạo có tồn tại được không: Người ta có thể trụ được bao lâu trong một môi trường như vậy? Người ta có thể chịu đựng được bao lâu tình trạng nhấp nháy trước mắt và độ phân giải tương đối thấp của monitor siêu lớn, kèm theo tiếng nói từ thực tế thứ nhất rót vào tai?
 
Nghệ thuật thực tế ảo gặm nhấm dần hình dung của chúng ta về thực tế. Nghệ thuật này có thể làm mặt đất biến mất dưới chân chúng ta theo đúng nghĩa đen của nó – ví dụ như khi ta đột nhiên có thể bay được, như trong Chalkroom của Laurie Anderson và Hsin-Chien Huang. Có thể trải nghiệm được thế giới ảo của họ đến tháng 01/2019 trong triển lãm Lust der Täuschung tại Nhà nghệ thuật München. Trong trò chơi VR Richie’s Plank Experience thì người ta đi trong một chiếc thang máy lúc đầu lên một tòa nhà chọc trời ảo và sau đó dò dẫm trên một thanh gỗ lơ lửng giữa trời. Trên một vực thẳm đang ngoác miệng ra, với hai đầu gối run rẩy và mồ hôi vã ra, người ta thậm chí có thể lao xuống cái chết ảo được.
Có thể chiêm ngưỡng được tác phẩm sắp đặt VR „Here We Are – A Turing Torture“ của Swan Collective từ tháng 9/2018 tại triển lãm „Touching from a distance“ của medienkunstverein.com Có thể chiêm ngưỡng được tác phẩm sắp đặt VR „Here We Are – A Turing Torture“ của Swan Collective từ tháng 9/2018 tại triển lãm „Touching from a distance“ của medienkunstverein.com | Ảnh © dos artistas

TẠO RA NHỮNG THẾ GIỚI CHƯA TỪNG TỒN TẠI

Ngày càng có nhiều nghệ sĩ sử dụng VR cho các tác phẩm của họ và làm thay đổi một cách cơ bản, những gì chúng ta như là đương nhiên quan sát thấy. Các Nghệ sĩ Bit-Byte người Đức chơi rất tốt trong một môi trường vừa mới tự hình thành. „Vấn đề không chỉ là người ta có thể tự do vận động, mà là người ta có thể tạo ra những thế giới chưa từng tồn tại“, Tamiko Thiel nói. „Đó thực chất là toàn bộ công trình nghệ thuật!“ Bà giáo sư trường Đại học Nghệ thuật Linz muốn „xây dựng những thế giới ảo, mà người ta có thể trải nghiệm được như là toàn bộ công trình nghệ thuật từ tầm nhìn của người sử dụng.“ 
 
Mấy năm trước bà đã cho chúng ta nếm thử trong Transformation, một tác phẩm sắp đặt tương thích đưa người sử dụng khi thả bước trong München phát lộ những gì còn được dấu kín, ví dụ như những con kênh, con suối trước kia nằm dưới những đường phố ngày nay. Khi hướng chiếc máy tính bảng của mình đúng vào địa chỉ GPS, trước mắt ta đột nhiên hiện lên những bánh xe quay tròn của cối xay nước trong một con suối. Augmented Reality, có nghĩa là „thực tế mở rộng“, như là bước tiền khởi để tiến tới hoàn toàn đắm mình vào những thế giới mới. Không có các ranh giới cho những thế giới đó. Hay là có? „Hiện nay VR tạo ra một trải nghiệm cho mắt, tai, nhưng không thực sự cho các giác quan khác“, Thiel nhận xét. „Khứu giác và xúc giác không được đưa vào cuộc, cả cảm giác vận động đối với sự cân bằng cũng không.“

những thế giới quốc tế, giới nói tiếng đức

Cặp giám tuyển đến từ Berlin Tina Sauerländer và Peggy Schoenegge điều hành nền tảng peer to space, là diễn đàn đưa nghệ thuật VR và các nghệ sĩ đến với nhau. Họ nói: Môi trường VR cũng không phải là mới trong nghệ thuật. Những tác phẩm VR đầu tiên (trải nghiệm bằng kính mắt) đã có từ những năm 1990, như của Charlotte Davies, Nicole Stenger hoặc cặp nghệ sĩ Monika Fleischmann và Wolfgang Strauss. Từ đó một môi trường đặc trưng Đức đã phát triển. Peggy Schoenegge nêu ra cặp nghệ sĩ Banz & Bowinkel từng được trường Đại học Truyền thông và Kiến tạo Stuttgart/Ulm trao giải thưởng Điêu khắc số, nữ nghệ sĩ tiên phong Tamiko Thiel từng được Liên hoan nghệ thuật VR Hamburg VRHAM! trao giải thưởng được công chúng yêu mến nhất, và Manuel Roßner, người đã tạo nên triển lãm Unreal, một thành phần ảo được xây dựng thêm cho Trung tâm triển lãm Forum của bang Nordrheinwestfalen ở Düsseldorf. Bên cạnh đó còn có các liên hoan nghệ thuật như VRHam và A Maze và nền tảng Online RadianceVR.co của Philip Hausmeier và Tina Sauerländer để tìm kiếm tư liệu về nghệ thuật VR.
 
Schoenegge vui mừng là những cơ quan, tổ chức lớn cũng muốn phát hiện thế giới ảo và đứng ra tổ chức một loạt các cuộc triển lãm. Dự báo của họ: Như nhiếp ảnh và điện ảnh, Augmented Reality, Virtual Reality (thực tế mở rộng, thực tế ảo) hoặc mỗi hình thức pha trộn thực tế nào cũng sẽ trở thành chuyện thường nhật và ngày càng được thiết lập vững vàng hơn. „Với những phương tiện truyền thông này, chúng ta sẽ đi vào những thế giới số, đúng như chúng ta đã đi vào với máy tính của chúng ta. Chúng ta đã làm điều đó từ gần 30 năm nay, từ khi khởi đầu quá trình thương mại hóa World Wide Web – và Internet nay đã trở thành chuyện thường nhật.“ Theo Schoenegge, vì thế trong tương lai có lẽ chúng ta sẽ dành nhiều thời gian hơn hẳn là chỉ 48 tiếng cho thực tế ảo. Một vị khách trải nghiệm tác phẩm nghệ thuật VR "Portrait of Elizabeth Mputu" của Alfredo Salazar-Caro trong triển lãm "THE UNFRAMED WORLD" do Tina Sauerländer tổ chức tại House of Electronic Arts ở Basel, Thụy Sĩ, 2017. Một vị khách trải nghiệm tác phẩm nghệ thuật VR "Portrait of Elizabeth Mputu" của Alfredo Salazar-Caro trong triển lãm "THE UNFRAMED WORLD" do Tina Sauerländer tổ chức tại House of Electronic Arts ở Basel, Thụy Sĩ, 2017. | Ảnh: © Franz Wamhof