Vải sợi bền vững IKAT/eCUT: HÀNG VẢI SỢI – GIỮA TRUYỀN THỐNG VÀ TƯƠNG LAI

Các phụ nữ ở Nam Định
Phụ nữ ở Nam Định tự thiết kế túi ba lô NüPack. | Ảnh: Karla Franielczyk © Viện Goethe Hà Nội

Dự án khu vực do Viện Goethe Bangkok chủ xướng tiếp cận chủ đề vải sợi từ nhiều góc nhìn khác nhau. Cả truyền thống nghệ thuật thủ công lẫn điều kiện sản xuất xã hội và sinh thái trong công nghiệp vải sợi đều được đem ra mổ xẻ.

Tháng Tư 2013, một nhà máy sợi ở Bangladesch bị sập đã giết chết 1134 người và làm bị thương hơn 2500 người. Tai hoạ này đã châm ngòi cho cuộc tranh luận về tính bền vững và điều kiện lao động trong lĩnh vực này mà lẽ ra phải diễn ra từ lâu. Phải sản xuất vải sợi bền vững như thế nào? Có ý tưởng nào mới khả dĩ cải thiện điều kiện lao động trong công nghiệp vải sợi? Và phải nhìn nhận hiện tượng liên tục thay đổi của xu hướng thời trang ra sao? Đông Nam Á là một khu vực mà vải sợi đóng vai trò quan trọng, xét về nhiều khía cạnh. Một mặt, ở đây có nhiều nước sản xuất hàng vải sợi đại trà, mặt khác nhu cầu tiêu thụ ở các đô thị lớn như Bangkok, Jakarta hoặc Hà Nội cũng gia tăng mạnh. Ngoài ra các quốc gia đó có truyền thống sản xuất vải sợi lâu đời.

Quần áo của tôi được sản xuất ở đâu?

Ikat là một kỹ thuật dệt truyền thống, trong đó sợi được nhuộm từng phần trước khi đưa vào gia công. Chữ “Ikat“ tiết lộ nguồn gốc của kỹ thuật đó, vì nó bắt nguồn từ chữ “mengikat“ trong ngôn ngữ Mã Lai, có nghĩa là “ráp nối vào nhau“ và thể hiện công đoạn nhuộm sợi. Khái niệm hư cấu “eCut“ thì lại có nghĩa là “cắt điện tử“ và ám chỉ kỹ nghệ tương lai trong ngành vải sợi. Vậy là cái tên IKAT/eCUT thể hiện nội dung bao trùm của dự án khu vực: từ sản phẩm văn hoá và truyền thống cho đến hiện tại và tương lai của vải sợi. Đây là dự án chung giữa các Viện Goethe ở Đông Nam Á, Úc và New Zealand, đi tìm các ví dụ về điều kiện sản xuất xã hội và sinh thái trong công nghiệp vải sợi toàn cầu và tìm ra tiềm năng cách tân trong thiết kế vải sợi một cách sáng tạo cũng như cơ hội và thách thức của vải sợi thông minh trong tương lai.
 
  • Doanh nghiệp xã hội Hoa Ban+ Ảnh: Karla Franielczyk © Viện Goethe Hà Nội
    Những khung cửi này trong doanh nghiệp xã hội Hoa Ban+ cũng được tự chế tạo.
  • Khung cửi © Viện Goethe Hà Nội
    Khung cửi để dệt vải thủ công từ vật liệu tự nhiên.
  • Vải thổ cẩm tại Mai Châu © Viện Goethe Hà Nội
    Bày bán vải sản xuất theo kỹ thuật truyền thống ở Mai Châu.
  • Hội thảo Green Cycles Symposium ở Bangkok Ảnh: Sorapong Sawawiboon © Viện Goethe Thái Lan
    Hội thảo Green Cycles Symposium ở Bangkok: các nhà khoa học và nghệ nhân ngành vải sợi bàn về tính sáng tạo và bền vững.
  • Workshop mit Hoa Ban+und Studentinnen der HWK Hamburg © Goethe-Institut/Renata Brink
    Dự án IKAT/eCUT đã tạo cơ hội để hai nhà đồng sáng lập dự án Hoa Ban + là chị Đỗ Thị Cúc và Vì Thị Thuận tới Đức và giới thiệu với sinh viên trường Đại học Khoa học ứng dụng (HAW) Hamburg về dệt truyền thống.

Green Cycles: Hội thảo và Bộ máy tư duy cho các nhà khoa học và người hoạt động sáng tạo của ngành vải sợi

Dự án được khai trương với hội thảo Green Cycles: Creative Industries East and West go Sustainable Business. Ngày 11 và 12 tháng Năm 2016 các chuyên gia, nhà thiết kế vải sợi, đại diện doanh nghiệp, nhà khoa học, nghệ sĩ, nghệ nhân trẻ và sinh viên từ Đức, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam và Úc đã tụ họp để bàn về sáng tạo và bền vững, để học hỏi lẫn nhau, để tiếp thu các động lực sáng tạo và kiến thiết một mạng lưới về chủ đề vải sợi. Tiêu điểm trong lần gặp tới của chuỗi hoạt động Green Cycles cũng là đối thoại giữa Đông và Tây. Green Cycles Afterthoughts là sự nối tiếp của hội thảo ở Bangkok, nhằm giới thiệu các kiến thức và tầm nhìn ở trường Đại học Khoa học ứng dụng Hamburg. Ngoài ra, chương trình còn có một trọng tâm nữa là hướng đến hai dự án chung ở Việt Nam và giới thiệu về chúng.

Hỗ trợ các thợ dệt nữ tàn tật ở Mai Châu

Năm 2008 Đỗ Thị Cúc và Vi Thị Thuận thành lập một trung tâm xã hội ở Mai Châu. Cho đến nay Trung tâm đã đem lại cơ hội bán sản phẩm cho hơn 200 phụ nữ dân tộc tàn tật và cải thiện rõ rệt điều kiện sống của họ. 5 năm sau, Trung tâm phát triển tiếp thành doanh nghiệp xã hội bền vững Hoa Ban+ và bán sản phẩm của các phụ nữ đó ra khắp thế giới. Hoa Ban+ chỉ sử dụng lụa và vải bông nhuộm tự nhiên do phụ nữ dân tộc thiết kế và sản xuất theo phương pháp truyền thống. Doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh và không chỉ cải thiện điều kiện sống của phụ nữ, mà còn góp sức gìn giữ văn hoá vải sợi truyền thống của dân tộc.

Phụ nữ bị thiệt thòi trong xã hội ở Nam Định học cách thiết kế bền vững

Dự án thứ hai mang tên Pack To The Roots được phát triển bởi nhà thiết kế Manuela Trinh với thương hiệu Hause Nü. Hause Nü là biểu tượng của cách thiết kế gắn kết chất lượng với thủ công truyền thống và bán ra các sản phẩm với khẩu hiệu đạo đức “sạch và minh bạch.“ Dự án Pack To The Roots không chỉ gắn kết các tiêu chí kể trên, mà còn đưa nhà thiết kế quay về với gốc rễ của mình – về Nam Định. Túi ba lô NüPack, sản phẩm của dự án này, có mẫu cắt đơn giản và được sản xuất dưới sự chỉ đạo của nhà thiết kế, hợp tác với một tổ chức địa phương của các phụ nữ Nam Định bị thiệt thòi trong xã hội. Trong khuôn khổ một hội thảo phân lớp, các phụ nữ đó học cách sử dụng máy khâu và triết lý đơn giản của kỹ thuật thiết kế bền vững, qua đó các phụ nữ thất nghiệp nhận được một việc làm tự lập và độc lập trong một môi trường lành mạnh.