Trí tuệ nhân tạo
Robot dạng người đang gõ cửa chúng ta

Trong tương lai Robot dạng người sẽ ngày càng giống con người hơn. Tuy nhiên cho đến khi đó chặng đường vẫn còn khá dài.
Trong tương lai Robot dạng người sẽ ngày càng giống con người hơn. Tuy nhiên cho đến khi đó chặng đường vẫn còn khá dài. | Ảnh (trích): © picture alliance/Westend61

Các mạng lưới nghiên cứu quốc tế đang phát triển những Robot không chỉ có trí tuệ giống con người, mà còn cử động và cư xử như con người. Tuy nhiên, cho đến khi một trí tuệ nhân tạo có thể bằng vai phải lứa với chúng ta có lẽ vẫn còn khá lâu

Liên minh châu Âu cho ra đời dự án Human Brain Project (HBP) năm 2013 – với một mục tiêu đầy tham vọng: Trong vòng mười năm tới người ta muốn phát triển một trí tuệ nhân tạo (IA) đạt được một năng lực tính toán một Exa-FLOPS. Một Exa-FLOPS tương đương với công suất tính toán 10 mũ 18 phép tính trong một giây, có nghĩa là một con số còn lớn hơn cả tổng số các ngôi sao trong dải Ngân Hà và Thiên Hà Tiên Nữ cộng lại (FLOPS: phép tính trong một giây; Exa: một nghìn tỉ, có nghĩa là số 1 với 18 số 0 hay 10 mũ 18). Mỗi người ngay từ khi sinh ra đã có sẵn trong người một phiên bản được thu gọn của một máy tính như vậy – đó là bộ não. Như vậy dự án HBP muốn trong vòng 10 năm với AI sẽ tạo ra được cái mà quá trinh tiến hóa đã cần hàng tỉ năm. 

HIỆU QUẢ cao hơn thông qua HỢP TÁC

Công việc trong thời kỳ đầu của dự án tầm cỡ này với sự tham gia của hơn một trăm cơ sở nghiên cứu và công ty là xây dựng một mạng lưới nghiên cứu quốc tế. Trong đó hiện nay các nhà thần kinh học, tin học và các chuyên gia của các bộ môn khoa học khác nhau trao đổi với nhau. Chưa  bao giờ họ cùng nghiên cứu bộ não người chi tiết đến như vậy – bắt đầu từ phân tử cho đến các hợp chất tạo điều kiện cho các chu trình nhận thức phức hợp. Vì các nghiên cứu này cũng đụng chạm đến các vấn đề đạo đức, nên các nhà triết học cũng tham gia dự án. 

Để một hợp tác như vậy được trôi chảy, việc trao đổi trong giới khoa học phải được cải thiện. Cho đến nay chưa có tiêu chuẩn quốc tế cho nghiên cứu thần kinh học, và các kết quả được các tổ chức sắp xếp khác nhau. Điều đó gây khó khăn cho việc nắm bắt được mức độ nghiên cứu hiện tại trong một mô hình thống nhất. Với dự án HBP điều đó sẽ được thay đổi: Các nhà khoa học trên khắp thế giới sẽ tiếp cận được kiến thức mới ra đời từ dự án và có thể sử dụng kiến thức đó trong dự án của mình. Để làm được điều đó dự án HBP muốn xây dựng một nền tảng quốc tế biên soạn thống nhất những dữ liệu khoa học thần kinh cho tất cả mọi người. Sau đó những nhận thức cũng có thể được sử dụng ví dụ như trong nghiên cứu y học.

MỘT aI ĐỂ BẮT TAY

Trong khi tại Giơnevơ dự án HBP đang theo đuổi công trình xây dụng bộ não, tại München các nhà khoa học đang lắp ráp một Robot giống như cơ thể con người với toàn bộ những tinh tế của nó. Có thể nói, Robot này với tên gọi Roboy, là khuôn mặt, đôi tay và đôi chân, là khớp chân, cái lắc mông và cái chớp mắt của dự án HBP.

Câu chuyện về Roboy bắt đầu năm 2013 tại trường Đại học Zürich, nơi các nhà tin học, kỹ sư và cơ điện tử kết hợp với nhau để phát triển một Robot không thua kém con người bất cứ điều gì – về mặt kỹ thuật. Các nhà khoa học đến từ khắp châu Âu và thậm chí còn kết nối với các đối tác từ các châu lục khác: ví dụ như các nhà khoa học trường Đại học Melbourne với kiến thức của họ về điều khiển hệ cơ đã đóng góp một phần quyết định cho phần mềm điều khiển các năng lực vận động của Roboy. Đổi lại họ được đội phát triển Roboy trang bị các phần cứng quý giá cho các dự án riêng của họ. 
Robot Roboy đã có thể đi xe đạp và điều khiển một máy quay đĩa. Năm 2020 thậm chí Roboy còn có thể đưa ra chẩn đoán y học. Robot Roboy đã có thể đi xe đạp và điều khiển một máy quay đĩa. Năm 2020 thậm chí Roboy còn có thể đưa ra chẩn đoán y học. | Ảnh: © Roboy 2.0 – roboy.org Đến nay Robot này đã được chuyển đến trường Đại học Tổng hợp kỹ thuật München. Tại đó mỗi một học kỳ một đội mới của sinh viên từ những bộ môn khác nhau tìm cách dạy cho Roboy một chút gì mới lạ. Họ hướng dẫn Roboy ví dụ như trò chuyện cùng một lúc với hai người hoặc chơi mộc cầm. Tất cả những nhận thức thu được, được họ cung cấp miễn phí trên một nền tảng Robot học trên internet. Từ cơ học của đôi chân cho đến bộ mạch làm cho Roboy nhìn được: toàn bộ giải phẫu của Robot được giải thích trên Open-Source-Portal (cổng nguồn mở) và có thể tải xuống được, sao cho mỗi người nghiệp dư, mỗi nhà khoa học hoặc mỗi người đam mê công nghệ đều có thể truy cập được kiến thức kỹ thuật và tiếp tục phát triển.

Và cậu Robot nhỏ bé học rất nhanh: Roboy đã có thể đi xe đạp và điều khiển một chiếc máy quay đĩa. Chờ đón cậu trong tương lai là một sự nghiệp phục vụ bàn và thợ mộc – những nghề nghiệp yêu cầu khả năng vận động đa dạng khác thường.

chưa từng có máy móc nào Giống con người như vậy

Và năm 2023? Cho đến khi đó dự án HBP muốn đạt được mục tiêu đề ra và phát triển được một máy tính không thua kém bộ não con người bất cứ điều gì. Cho đến khi được như vậy, còn phải vượt qua một số trở ngại. Ví dụ như để đạt được công suất  tính toán một Exa-FLOPS vẫn còn cần một số bước kỹ thuật nữa. Để mô phỏng được gần bằng tốc độ và khả năng lưu giữ dữ liệu của bộ não người thôi cũng đã cần vô vàn năng lượng rồi. Điều đó đặt ra yêu cầu nghiên cứu phát triển trong lĩnh vực công suất tính toán với hiệu suất năng lượng cao. Rút cục thì đó cũng là lĩnh vực có thể cách mạng hóa toàn ngành công nghiệp kinh điển. 

Nếu vượt qua được những trở ngại này, tương lai của Roboy sẽ rất ấn tượng: hợp nhất với „bộ não“ Exa-FLOPS của dự án HBP, Roboy, với những khả năng của nó, sẽ giống con người tới mức mà máy móc trước đó chưa bao giờ đạt được. Điều đó tất nhiên sẽ đặt ra những vấn đề cơ bản về đạo đức: Chính vì thế một ủy ban đạo đức đã từ lâu là một người bạn đường sát sao của dự án – để việc tiếp xúc với Roboy không được cảm nhận là một mối đe dọa – đôi mắt chớp chớp duyên dáng và khẩu hiệu „be friendly“ của nó cũng đã nói lên điều ngược lại.