Blok 1

Rozpocznij swoją podróż!

W tym bloku wyjaśniamy, czym jest LIBRA.I., dlaczego stworzyliśmy tę metodologię oraz jak można korzystać z niej w sposób dopasowany do specyfiki danej biblioteki i własnego tempa pracy.

Czytelniczko i Czytelniku, witaj w projekcie LIBRA.I.!

Bardzo się cieszymy, że ta metodologia trafiła właśnie do Ciebie. Mamy nadzieję, że rozpoczynasz tę drogę z podobną ciekawością i entuzjazmem, jakie towarzyszyły nam na początku projektu w 2024 roku, kiedy wkraczaliśmy w świat wiedzy i praktyki związanej z AI.

Czym jest LIBRA.I.? Nazwa naszego projektu łączy słowa „LIBRARIES” (biblioteki) oraz „ARTIFICIAL INTELLIGENCE” (sztuczna inteligencja, AI) – dwa obszary, które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się odległe, ale stają się coraz bardziej powiązane. AI niezwykle szybko wkroczyła do naszej codzienności – właściwie bez większego przygotowania. Jeszcze przed chwilą uczyliśmy się odnajdywać w świecie kompetencji cyfrowych i edukacji medialnej, a już chwilę później zaczęliśmy rozmawiać o narzędziach generatywnych zdolnych tworzyć teksty, obrazy i wiele innych treści pozornie „z niczego”. Jak jednak dziś wiemy, rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona. Mówiąc o AI, mówimy również o źródłach informacji, etyce, wiarygodności treści, algorytmach, wpływie technologii na codzienne życie i wielu innych kwestiach. I właśnie tutaj pojawia się rola bibliotek. Biblioteki odgrywają istotną rolę we wspieraniu demokracji, dostępu do informacji i edukacji, dlatego są naturalnym miejscem do poznawania i krytycznego analizowania AI. Zrozumienie, czym jest AI, jak działa i jakie ma ograniczenia – w otwartym i bezpiecznym środowisku opartym na zaufaniu – pomaga świadomie korzystać z tej technologii i rozwijać związane z nią kompetencje. Niezależnie od tego, czy użytkownik biblioteki zdecyduje się ograniczyć kontakt z AI, czy włączyć ją na stałe do swojego codziennego życia, biblioteki mogą pomagać w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących korzystania z tej technologii.

Przed Tobą podróż, którą wcześniej odbyli już bibliotekarze i eksperci AI z Łotwy, Belgii i Polski. Od diagnozowania potrzeb bibliotek i organizowania grup edukacyjnych po wspieranie bibliotekarzy w roli edukatorów AI w lokalnych społecznościach – przez cały czas dokumentowaliśmy nasze doświadczenia, aby mogły stać się inspiracją i praktycznym wsparciem dla innych. Przedstawiona metodologia stanowi zbiór naszych wniosków, doświadczeń oraz praktycznych wskazówek dotyczących wdrażania edukacji w zakresie AI w bibliotekach w całej Europie. Bez względu na to, czypracujesz w niewielkiej bibliotece, czy w dużej instytucji zatrudniającej setki bibliotekarzy – możesz odegrać ważną rolę we wspieraniu rozwoju kompetencji AI w swojej organizacji. My jesteśmy tutaj, aby Cię w tym wspierać. Metodologia powstała w oparciu o doświadczenia bibliotekarzy z Latvijas Nacionālā Bibliotēka, Muntpunt oraz Biblioteki Miejskiej w Łodzi, przy współpracy z FARI – AI for the Common Good Institute oraz Goethe-Institut Belgium.

Stworzona przez nas metodologia różni się od typowych podręczników, z którymi możesz się spotkać. Zachęcamy, aby rozpocząć od BLOKU 1 i zapoznać się z ideą oraz celami projektu, a następnie swobodnie odkrywać kolejne tematy zgodnie z własnymi potrzebami. Celowo poprzedziliśmy każdy rozdział hasłem zachęcającym do działania oraz krótkim podsumowaniem. Możesz rozpocząć od dowolnego bloku, który wyda Ci się najbardziej interesujący. Choć poszczególne rozdziały czasem odwołują się do wcześniejszych bloków, zasadniczo każdy z nich stanowi samodzielną całość. W całej publikacji znajdziesz również odniesienia do innych bloków wraz ze wskazaniem, gdzie można znaleźć powiązane informacje. Na całość metodologii składa się 10 bloków, przewodnik dotyczący budowania społeczności oraz zestaw materiałów do wydruku.

Taka struktura daje Ci swobodę wyboru i możliwość korzystania wyłącznie z tych treści, które najlepiej odpowiadają Twoim potrzebom. Ponieważ motyw „bloków konstrukcyjnych” przewijał się w projekcie LIBRA.I. od samego początku, naturalnie stał się również osią całej metodologii. Przechodząc przez kolejne rozdziały, możesz traktować każdy blok jak element, z którego stopniowo zbudujesz własne działania i doświadczenia.

Jak będzie wyglądała Twoja podróż z LIBRA.I.? Czy wybierzesz ścieżkę krok po kroku i przejdziesz przez całą metodologię? A może zaczniesz od tematów związanych z budowaniem społeczności i współpracą z interesariuszami? A może jednak zdecydujesz się na bardziej praktyczne podejście – od poznawania podstaw AI, przez pracę z odpowiednimi odbiorcami, aż po dostosowywanie scenariuszy zajęć do własnych potrzeb? Wybór należy do Ciebie. My będziemy Ci towarzyszyć na każdym etapie. Pozostaje pytanie: co zbudujesz dzięki tej metodologii? Może stanie się ona mostem łączącym członków Twojej społeczności? Bezpieczną przestrzenią do nauki? A może bramą do cyfrowego świata, w którym biblioteki nadal odgrywają ważną rolę, pomagając bezpiecznie poruszać się po współczesnym środowisku informacyjnym?

Niezależnie od wybranej ścieżki mamy nadzieję, że ta podróż pozwoli Ci lepiej odnaleźć się w dynamicznie zmieniającym się środowisku cyfrowym, wzmocni Twoje kompetencje i – co najważniejsze – doda Ci pewności do działania oraz dzielenia się wiedzą z własną społecznością. Przede wszystkim chcemy zachęcić Cię do rozpoczęcia własnej drogi właśnie tutaj. Mamy nadzieję, że dzieląc się naszymi doświadczeniami, pomożemy Ci poczuć się pewniej na początku tej podróży.