Stefan Bachmann

© Sebastian Hoppe

Stefan Bachmann urodził się 1 lipca 1966 roku w Zurychu. W latach 1986-88 studiował germanistykę i wiedzę o literaturze powszechnej na Uniwersytecie Zuryskim, a następnie był obserwatorem w teatrach Schauspielhaus Zürich i Berliner Schaubühne (u Luca Bondy’ego). Później kontynuował edukację na Wolnym Uniwersytecie Berlińskim (germanistyka, teatrologia, religioznawstwo). W czasie studiów wraz z grupą kolegów uniwersyteckich zajmował się działalnością teatralną.

W roku 1992 Bachmann - wraz z Ricardą Beilharz, Thomasem Jonigkiem, Tomem Tillem i Larsem-Ole Walburgiem – założył w Berlinie Theater Affekt. Ponadregionalne uznanie teatr ten zyskał dzięki inscenizacji „Pentezylei” Heinricha von Kleista oraz przedstawieniu muzycznemu „Lila” (według Goethego), za które w 1995 roku nowatorska grupa reżyserska otrzymała nagrodę Friedrich-Luft-Preis. Od roku 1993 Stefan Bachmann reżyserował w takich teatrach, jak Schauspiel w Bonn, Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz w Berlinie, Theater am Neumarkt w Zurychu, czy też Schauspielhaus w Hamburgu.

W sezonie teatralnym 1998/99 Stefan Bachmann objął stanowisko dyrektora artystycznego Theater Basel. Start był iście olśniewający, bo już w 1999 roku Theater Basel otrzymał tytuł Teatru Roku w plebiscycie rozpisywanym wśród krytyków przez czasopismo „Theater heute”. Od roku 2001 Bachmann zajmuje się również wystawianiem oper.

Reżyser nie przedłużył kontraktu z Theater Basel, który wygasł wraz z końcem sezonu teatralnego 2002/03. Od roku 2005 Bachmann pracuje jako niezależny reżyser; w sezonie 2006/07 inscenizował spektakle przede wszystkim w Schauspielhaus w Düsseldorfie i w berlińskim Teatrze im. Gorkiego (Maxim Gorki Theater).

Swoje dyrektorowanie w teatrze bazylejskim (Theater Basel) Stefan Bachmann zainaugurował w 1998 roku wystawieniem „Troilusa i Kresydy” Szekspira i wykreował taką inscenizację, która dobitnie ukazała, w jakim kierunku będzie podążał jako reżyser. Rozwinął sztukę i zaprezentował szeroką panoramę człowieczych otchłani i bestialstw u wrót Troi. Nie bał się również zaakcentować pewnych konkluzji przy pomocy środków teatru pop, do których należały songi i krótkie improwizacje asocjujące treść dramatu z teraźniejszością.

Rzuca się w oczy, iż w swej pracy Bachmann ciągle sięga po różne, treściowo bardzo odległe od siebie teksty, którymi notabene rzadko dziś interesują się teatry. Dobrymi przykładami są: „Triumph der Illusionen” („Triumf iluzji”) Pierre’a Corneille’a i „Franziska” Franka Wedekinda. Sam Bachmann tak pisze o tym, czego poszukuje i co go najbardziej interesuje: „W moim sposobie prowadzenia narracji scenicznej wcale nie chodzi o jednoznaczność. Z jednej strony irytuje mnie fakt, iż tak trudno być jednoznacznym. Z drugiej zaś strony interesuje mnie, rzecz jasna, tylko to, co kompleksowe i skomplikowane, gdyż to właśnie koresponduje z naszą współczesną percepcją świata”.

Ta zasadnicza – wywodząca się z dostrzegania ambiwalencji i kompleksowości współczesnego świata – postawa była decydująca dla stylu pracy Bachmanna w czasie czteroletniego dyrektorowania w Bazylei. Inscenizowano sztuki wyraźnie różniące się od siebie, jak choćby „Magic Afternoon” Wolfganga Bauera i „Merlin” Tankreda Dorsta. Uwaga Bachmanna kierowała się przy tym ku trzem tematom. Po pierwsze zanurzył się w lata sześćdziesiąte i śledził historię rozwoju pop-artu. Punktem kulminacyjnym tych poszukiwań była prapremiera sztuki „Jeff Koons” Rainalda Goetza w 1999 roku na deskach hamburskiego teatru Schauspielhaus. Bardzo potem chwalono Bachmannowską wizję artysty, który stylizował się na ikonę pop-artu. W czasopiśmie „Theater heute” napisano, iż inscenizacja „skutecznie omija rafy uwarunkowań ekonomicznych przedsięwzięcia artystycznego, które jest traktowane ze wszech miar poważnie”.

Stefan Bachmann zwrócił się również ku wielkim mitom i w „Merlinie” Dorsta wraz z Parsiwalem poszukiwał prawzorców L’Éducation sentimentale. Trzecią dominantą zainteresowań reżysera są dzieła klasyczne, które – tak, jak w przypadku „Wahlverwandschaften” („Powinowactw z wyboru”) Goethego – przenosi na scenę w postaci bardzo specyficznych dramatyzacji. We wspomnianej inscenizacji powieści Goethego – przygotowanej w 1995 roku w zuryskim Theater Neumarkt i potem przeniesionej do Bazylei – Bachmann penetrował ludzkie dusze, które przyciągają się i odpychają. Bardzo przekonywający był zwłaszcza wybór mądrze dobranych i zaakcentowanych partii dialogowych, pomiędzy które reżyser wprowadził ironiczne przerywniki i komiczno-demaskatorskie pasaże.

Cofnijmy się teraz nieco w przeszłość. Podwaliny swych późniejszych dokonań w teatrze bazylejskim położył Bachmann na początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy to działał w grupie teatralnej, w skład której wchodzili reżyserzy, dramatopisarze i scenografowie. W Theater Affekt pracował między innymi Thomas Jonigk, autor dramatów, których prapremiery niejednokrotnie inscenizował Bachmann. Mowa tu o sztukach „Du sollst mir Enkel schenken” („Daj mi wnuka”; inscenizacja w roku 1994) oraz „Täter” („Sprawcy”; 2000). Niektórzy bliscy współpracownicy z czasów Theater Affekt, jak choćby scenografka Ricarda Beilharz, udali się z Bachmannem do Bazylei. Lars-Ole Walburg, który przez długi czas był niezależnym dramaturgiem, potem w coraz większym stopniu brał na siebie ciężar pracy reżyserskiej i w końcu zastąpił Bachmanna na stanowisku dyrektora artystycznego Theater Basel.

Swój - ostatni, jak na razie – wielki sukces reżyserski odniósł Bachmann na początku 2003 roku inscenizując monumentalną sztukę Paula Claudela „Der seidene Schuh” („Atłasowy trzewiczek”). Podróż dookoła świata jawi się w tym spektaklu jako amalgamat barokowego teatru uniwersum i ekspresjonistycznego dramatu konwersacyjnego. W swej inscenizacji reżyser przez osiem godzin podążał za tekstem aż do ostatniej komplikacji, a sztukę pokazał na specjalnie skonstruowanej scenie w foyer teatru w Bazylei. Z końcem sezonu teatralnego 2002/03 Stefan Bachmann, który w międzyczasie zaczął reżyserować także i opery, pożegnał się na pewien czas ze sceną i wraz z rodziną wyruszył w podróż dookoła świata.

Swój powrót w roli niezależnego reżysera świętował Bachmann w 2005 roku inscenizacją „Amfitriona” Kleista w berlińskim Deutsches Theater. Sztuka gościła również na festiwalu Salzburger Festspielen. Po wystawieniu farsy „Der Verschwender” („Utracjusz”) Ferdinanda Raimunda w wiedeńskim Burgtheater, stało się oczywiste, iż po przerwie w działalności artystycznej Bachmann pozostanie wierny swej zasadzie analizowania ambiwalencji i kompleksowości w treściowo bardzo od siebie odległych sztukach.

Powyższe oczekiwania potwierdziły się zaraz na początku sezonu teatralnego 2006/07, kiedy to Bachmann podchwycił motywy od dawna już przez siebie eksploatowane. Na początku kadencji dyrektorskiej Amélie Niermeyer w teatrze Schauspielhaus w Düsseldorfie, reżyser czuwał nad drugą inscenizacją nowej sztuki Thomasa Jonigka „Hörst du mein heimliches Rufen?” („Słyszysz moje tajemne nawoływania?”), potem zaś wyreżyserował w hamburskim Thalia Theater niemiecką prapremierę następnego dramatu Jonigka „Liebe Kannibalen Godard” (na motywach filmu „Week-End” Godarda). W ten sposób w krótkim czasie Bachmann dwukrotnie zmierzył się jako reżyser z twórczością swego dawnego współpracownika z czasów Theater Affekt.

Kontynuując pewien wątek z Bazylei, w marcu 2007 roku Stefan Bachmann wyreżyserował w berlińskim Teatrze im. Gorkiego (Maxim Gorki Theater) pierwszą i drugą część sztuki Paula Claudela „Die Historien” („Historie”).

• Richard Wagner "Tristan und Isolde" („Tristan i Izolda”)
  2006, Opera Unter den Linden, Berlin
• Ferdinand Raimund "Der Verschwender" („Utracjusz”)
  2005, Burgtheater, Wiedeń
• Heinrich von Kleist "Amphitryon" („Amfitrion”)
  2005, Deutsches Theater, Berlin; festiwal Salzburger Festspiele
• Paul Claudel „Der seidene Schuh“ („Atłasowy trzewiczek”)
  2003, Theater Basel
• William Szekspir „Hamlet“
  2002, Theater Basel
• Wolfgang Amadeusz Mozart „Cosi fan tutte“
  2001, Opera w Lyonie
• Frank Wedekind „Franziska“
  2000, Theater Basel
• Rainald Goetz „Jeff Koons“
  prapremiera 1999, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
• William Szekspir „Troilus und Cressida“ („Troilus i Kresyda”)
  1998, festiwal Salzburger Festspiele / Theater Basel
• Pierre Corneille „Triumph der Illusionen“ („Triumf iluzji”)
  1997, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
• Wolfgang Bauer „Skizzenbuch“ („Szkicownik”)
  prapremiera 1996, festiwal Wiener Festwochen; inscenizacja wyróżniona nagrodą Josef-Kainz-Förderpreis für Regie
• Stefan Bachmann spektakl na motywach utworu „Wahlverwandtschaften“ („Powinowactwa z wyboru”) Johanna Wolfganga Goethego
  1995, Theater am Neumarkt, Zurych; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
• Johann Wolfgang Goethe „Lila“
  1995, Theater Affekt, Berlin; inscenizacja wyróżniona nagrodą Friedrich-Luft-Preis
• Thomas Jonigk „Du sollst mir Enkel schenken“ („Daj mi wnuka”)
  prapremiera 1994, Schauspiel, Bonn; zaproszenie na festiwal Mülheimer Theatertage
• Nick Withby „Dirty dishes“
  1993, Schauspiel, Bonn
• William Szekspir „Tytus Andronikus“
  1992, Theater Affekt Berlin
• Bertolt Brecht „Baal“
  1991, scena studyjna przy Wolnym Uniwersytecie Berlińskim