Thomas Ostermeier


© David Baltzer
Thomas Ostermeier urodził się 3 września 1968 roku w Soltau, dorastał w Landshut (Dolna Bawaria). Po maturze i odbyciu zastępczej służby poborowych, w sezonie 1990/91 wziął udział (jako aktor) w projekcie „Faust” Einara Schleefa w Wyższej szkole Sztuk Pięknych w Berlinie. W latach 1992-1996 studiował reżyserię w berlińskiej Wyższej Szkole Sztuki Scenicznej im. Ernsta Buscha (Hochschule für Schauspielkunst „Ernst Busch”); w okresie tym był także asystentem reżysera i aktorem w zespole swego wykładowcy Manfreda Kargego. Z końcem studiów zaczął samodzielnie reżyserować; inscenizacja dyplomowa „Recherche Faust/Artaud” miała miejsce w 1996 roku.

W latach 1996-1999 Ostermeier był reżyserem i kierownikiem artystycznym sceny „Baracke” („Barak”) – filii berlińskiego Deutsches Theater. W 1998 roku „Barak” został uhonorowany tytułem Teatr Roku w plebiscycie czasopisma „Theater heute”. Inscenizacje Ostermeiera były zapraszane na festiwale, a sam reżyser doczekał się pierwszych indywidualnych wyróżnień: w 1998 roku otrzymał nagrodę Friedrich-Luft-Preis, a w 1999 tytuł „Najlepszego młodego reżysera” na festiwalu MESS w Sarajewie.

Od roku 1999 Ostermeier należy do zespołu kierowniczego berlińskiego teatru Schaubühne am Lehniner Platz. W roku 2000 został wyróżniony Europejską Nagrodą Teatralną w Taorminie, a w 2002 otrzymał Herald-Angel-Award za inscenizację „Dziewczyny na sofie” Jona Fosse na festiwalu w Edynburgu. W roku 2004 został – jako „artiste associé” – powołany do zespołu kierowniczego Festiwalu Teatralnego w Awinionie, a jego inscenizacje były głównymi punktami programu tamtej edycji imprezy.

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Thomas Ostermeier

Thomas Ostermeier jest jednym z najbardziej renomowanych reżyserów i kierowników teatralnych średniego pokolenia, a jego kariera sceniczna była iście oszałamiająca. W ciągu niewielu lat twórca ten dokonał gigantycznego skoku: od szkoły teatralnej, poprzez kierownictwo małej kultowej sceny w Berlinie, aż do artystycznej odpowiedzialności za jedną z najważniejszych scen teatru niemieckojęzycznego. Od roku 1999, wraz z Jensem Hillje, Sashą Waltz i Jochenem Sandigiem, sprawuje artystyczną pieczę nad berlińskim teatrem Schaubühne am Lehniner Platz. Ostermeier zrealizował łącznie około trzydziestu inscenizacji. Pracował również poza swym teatrem macierzystym: na festiwalu Salzburger Festspielen, na Edinburgh International Festival, w teatrze Deutsches Schauspielhaus w Hamburgu, w Kammerspielen w Monachium i w wiedeńskim Burgtheater.

Wczesna sława była dla reżysera pewnego rodzaju kredytem. Po hucznie świętowanych sukcesach berlińskiego „Baraku” i po podwójnym zaproszeniu na festiwal Berliner Theatertreffen 1998, można było przewidzieć, iż praca w Schaubühne, owej świątyni niemieckiego teatru, od samego początku będzie stała pod znakiem ogromnych oczekiwań. I rzeczywiście, start z młodym zespołem aktorskim i tanecznym do najłatwiejszych nie należał, a krytycy dość często dawali wyraz swemu rozczarowaniu.

W „Baraku” predylekcja Ostermeiera do „wulgarnych, skondensowanych sztuk” młodych anglojęzycznych autorów idealnie utrafiła w specyfikę miejsca i czasu. Sztuka „Shoppen & Ficken” („Zakupy i pieprzenie”) - loser-story Marka Ravenhilla, ów błyskotliwy i akrobatyczny taniec na linie pomiędzy slapstickiem i tragedią – awansowała tam do roli przedstawienia kultowego. Potem jednak, w „szlachetnych” progach Schaubühne, reżyser spotkał się z zarzutami, iż jego zamiar tropienia konkretnej rzeczywistości także na marginesie społeczeństwa jest tylko socjalromantyczną pozą. Dotyczyło to choćby inscenizacji „Personenkreis 3:1” („Krąg personalny 3:1”) Larsa Norénsa z 2000 roku.
W swym impecie twórczym Ostermeier nie dał się jednak zbić z tropu i ciągle na nowo podejmował temat ludzi przegranych i odrzuconych przez społeczeństwo. Dobrymi przykładami są następujące inscenizacje: „Der starke Stamm” („Mocny ród”) Marieluise Fleißer z 2002 roku, „Wunschkonzert” („Koncert życzeń”) Franza Xavera Kroetza z 2003 roku, „Woyzeck” Georga Büchnera z 2003 roku i „Liebe ist nur eine Möglichkeit” („Miłość jest tylko ewentualnością”) Christopha Nußbaumedera z 2006 roku.

Realizm Ostermeiera jest zorientowany oświeceniowo i domaga się nowej treściowości teatru, opowiadając się jednocześnie przeciwko dowolności destrukcji i estetyce „anything goes” („wszystko ujdzie”). „Właśnie dlatego, iż społeczne doświadczenia ludzi są po wielekroć rozrywane i nie sposób ich skleić, wzrasta potrzeba, by przynajmniej fingować jedność, wzajemne związki i koncepcje”. To, jak twierdzi reżyser, jest podstawą realizmu jego dokonań artystycznych. Morał tkwi jednak nie w bezpośredniej wypowiedzi, lecz w formie.

Inscenizacje Ostermeiera charakteryzuje narracyjny sposób opowiadania i posługiwanie się mową ciała. W aspekcie pracy z tekstem i aktorem, reżyser ten jest ze wszech miar tradycjonalistą. Aktor zajmuje kluczową pozycję i często wymaga się od niego wielkiego wysiłku fizycznego. Emocje mają uwidaczniać się w konkretnej akcji, a nie w „psychologizującej” manierze. Znamienny jest fakt, iż reżyser, który początkowo całkowicie polegał na swoim młodym zespole, w późniejszym okresie coraz częściej chciał pracować z bardziej doświadczonymi aktorami, ostatnio choćby z Josefem Bierbichlerem i z Kirsten Dene w przedstawieniu „Die Katze auf dem heißen Blechdach” („Kotka na gorącym blaszanym dachu”).

Od samego początku największą uwagę poświęcał Ostermeier teatrowi współczesnemu. Warsztaty oraz FIND (Festival Internationaler Neuer Dramatik – Festiwal Nowej Międzynarodowej Dramaturgii) to narzędzia, przy pomocy których on i jego zespół wyznaczyli nowe standardy wspierania młodych autorów w niemieckim teatrze. Sam Ostermeier inscenizował liczne prapremiery angielsko- i niemieckojęzycznych sztuk Sarah Kane, Marka Ravenhilla, czy też Mariusa von Mayenburga.

W ubiegłych latach wzrastało jednak zainteresowanie Ostermeiera dramatami klasycznej moderny. Inscenizacje sztuk Ibsena („Nora” z 2002 roku i „Hedda Gabler” z 2005) odniosły wielki sukces i były pokazywane na kilku kontynentach. W przedstawieniach „Trauer muß Elektra tragen” („Żałoba przystoi Elektrze”) O’Neilla z 2006 roku oraz „Die Katze auf dem heißen Blechdach” („Kotka na gorącym blaszanym dachu”) Tennessee Williamsa z 2007 roku dużą rolę odgrywała scenografia – przeszklone bungalowy i charakterystyczny dla klasy średniej anturaż, wyczarowane na scenie przez Jana Pappelbauma. Dla większości najnowszych przedsięwzięć Ostermeiera typowa jest unikalna mieszanka stylistyczna: dość konwencjonalny psychorealizm późnoburżuazyjnych diagnoz społecznych zderza się z medialną rzeczywistością dnia dzisiejszego. Optyczne i akustyczne cytaty z kina, seriali telewizyjnych, komedii i muzyki pop zostają spektakularnie i groteskowo skoncentrowane, a reżyser świadomie wbudowuje w akcję suspens rodem z thrillerów wraz z efektami surrealistycznymi. Ten charakterystyczny „styl Ostermeiera” podzielił krytyków teatralnych: gorąca aprobata jednych równoważy, stawiane przez drugich, zarzuty dotyczące nadużywania klisz kulturowych.

Gerhard Jörder

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Inscenizacja na motywach filmu Rainera Wernera Fassbindera (scenariusz: Peter Märthesheimer i Pea Fröhlich) "Die Ehe der Maria Braun" („Małżeństwo Marii Braun“)
    2007, Kammerspiele, Monachium
  • Tennessee Williams "Die Katze auf dem heißen Blechdach" („Kotka na gorącym blaszanym dachu“)
    2007, Schaubühne am Lehniner Platz, Berlin
  • Inscenizacja na motywach „Snu nocy letniej“ Szekspira (wspólnie z Constanzą Macras)
    2006, Schaubühne am Lehniner Platz, Berlin, koprodukcja z Hellenic Festival, Ateny 2006
  • Eugene O’Neill „Trauer muß Elektra tragen“(„Żałoba przystoi Elektrze“)
    2006, Schaubühne am Lehniner Platz, Berlin
  • Henrik Ibsen „Hedda Gabler"
    2005, Schaubühne am Lehniner Platz, Berlin; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • Gerhart Hauptmann „Vor Sonnenaufgang“ („Przed wschodem słońca“)
    2005, Kammerspiele, Monachium
  • Sarah Kane „Zerbombt“ („Zbombardowani“)
    2005, Schaubühne am Lehniner Platz, Berlin
  • Marius von Mayenburg "Eldorado"
    2004, Schaubühne am Lehniner Platz, Berlin
  • Frank Wedekind „Lulu“
    2004, Schaubühne am Lehniner Platz, Berlin
  • Henrik Ibsen „Baumeister Solness“ („Budowniczy Solness“)
    2004, Burgtheater, Wiedeń
  • Karst Woudstra „Der Würgeengel“ („Anioł śmierci“)
    2003, Schaubühne, Berlin
  • Georg Büchner „Woyzeck“
    2003, Schaubühne, Berlin
  • Franz Xaver Kroetz „Wunschkonzert“ („Koncert życzeń“)
    2003, Schaubühne, Berlin
  • Henrik Ibsen „Nora“
    2002, Schaubühne, Berlin; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • Jon Fosse „The Girl on the Sofa“ („Dziewczyna na sofie“)
    prapremiera 2002, Edinburgh International Festival / Schaubühne, Berlin
  • Richard Dresser „Goldene Zeiten“ („Złote czasy)
    2002, Schaubühne, Berlin
  • Marieluise Fleißer „Der starke Stamm“ („Mocny ród“)
    2002, Kammerspiele, Monachium
  • Biljana Srbljanovic „Supermarket“
    prapremiera 2001, festiwal Wiener Festwochen / Schaubühne, Berlin
  • Georg Büchner „Dantons Tod“ („Śmierć Dantona“)
    2001, Schaubühne, Berlin
  • Jon Fosse „Der Name“ („Imię“)
    2000, festiwal Salzburger Festspiele / Schaubühne, Berlin
  • Marius von Mayenburg „Parasiten“ („Pasożyty“)
    prapremiera 2000, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg / Schaubühne, Berlin
  • Sarah Kane „Gier“ („Łaknąć“)
    2000, Schaubühne, Berlin
  • Lars Norén „Personenkreis 3.1“ („Krąg personalny 3:1“)
    2000, Schaubühne, Berlin
  • Marius von Mayenburg „Feuergesicht“ („Ogień w głowie“)
    1999, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Maurice Maeterlinck „Der blaue Vogel“ („Niebieski ptak“)
    1999, Deutsches Theater, Berlin
  • Enda Walsh „Disco Pigs“
    1998, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg / scena Baracke am Deutschen Theater, Berlin
  • Mark Ravenhill „Shoppen & Ficken“ („Zakupy i pieprzenie“)
    1998, scena Baracke am Deutschen Theater Berlin; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • Aleksiej Szypienko „Suzuki“
    prapremiera 1997, scena Baracke am Deutschen Theater, Berlin
  • Bertolt Brecht „Mann ist Mann“ („Człowiek jak człowiek“)
    1997, scena Baracke am Deutschen Theater, Berlin
  • David Harrower „Messer in Hennen“ („Noże w kurach“)
    1997, scena Baracke am Deutschen Theater Berlin; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • Nicky Silver „Fette Männer im Rock“ („Grubi mężczyźni w spódniczkach“)
    1996, , scena Baracke am Deutschen Theater Berlin
  • Thomas Ostermeier „Recherche Faust / Artaud“
    1996, bat Berlin

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego