Luk Perceval


© Phile Deprez

Luk Perceval urodził się 30.05.1957 w Lommel (Belgia). Ukończył studia aktorskie w Antwerpii, a potem pracował jako aktor w antwerpskim teatrze miejskim Koninklijke Nederlandse Schouwburg. W roku 1984, w proteście przeciwko skostniałemu repertuarowi teatralnemu, utworzył wraz z Guyem Joostenem niezależne stowarzyszenie artystyczne Blauwe Maandag Compagnie. Inscenizował spektakle tej grupy i kierował nią od roku 1991. W sezonie 1998/99 grupa połączyła się z Koninklijke Nederlandse Schouwburg i w ten sposób powstał teatr Het Toneelhuis (jego kierownikiem artystycznym został Perceval).

Luk Perceval otrzymał wiele wyróżnień za swoje inscenizacje w języku flamandzkim, między innymi nagrodę Thalia w roku 1990 za całokształt dorobku artystycznego, był też wielokrotnie zapraszany na Festiwal Teatralny Holandii i Belgii.

Za przedstawienie „Schlachten!”, niemiecką wersję spektaklu „Ten Oorlog” („Do boju!”, na motywach kronik królewskich Szekspira), Perceval otrzymał nagrodę 3sat-Innovationspreis. „Schlachten!” uznano również za Inscenizację Roku 2000 w plebiscycie przeprowadzonym wśród krytyków teatralnych przez czasopismo „Theater heute”. Kontrakt Percevala z Het Toneelhuis wygasł w roku 2005, a reżyser rozpoczął stałą współpracę z berlińskim teatrem Schaubühne am Lehniner Platz. W roku 2009 Luk Perceval ma objąć – u boku dyrektora Joachima Luxa - stanowisko głównego reżysera w Thalia Theater w Hamburgu.

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Luk Perceval

Już w latach osiemdziesiątych Luk Perceval był szczególną postacią belgijskiego życia artystycznego. Wraz ze swą grupą Blauwe Maandag Compagnie należał do rebeliantów „flamandzkiej fali”, którzy wyrażali sprzeciw wobec programu subwencjonowanych teatrów miejskich. Artyści ci tworzyli własne wersje dramatów klasycznych, które nasycali współczesnym językiem i odniesieniami do aktualnej sytuacji. Przedstawienie „Schlachten!” („Do boju!”), spektakularny maraton teatralny na motywach szekspirowskich, był przełomowym sukcesem Percevala poza obszarem flamandzkojęzycznym.

Awansowawszy na dyrektora teatru w Antwerpii, Perceval przez kilka miesięcy pracował z niemieckimi aktorami nad dwunastogodzinną wersją kronik królewskich Szekspira, która pierwotnie grana była w języku flamandzkim i odniosła wielki sukces w Belgii. Koprodukcja teatru Deutsches Schauspielhaus w Hamburgu oraz festiwalu Salzburger Festspiele została wystawiona na berlińskim festiwalu Theatertreffen 2000 i w jednej chwili uczyniła Percevala sławnym. Od tego momentu uchodzi on za wielkiego reżysera teatru europejskiego.

Spektakl „Schlachten!” skondensował Wojnę Dwóch Róż do archetypu odwiecznych – krwawych, spektakularnych i bezlitosnych – fluktuacji władzy. W pełnych rozmachu scenach, posługując się zmiennymi formami stylowymi, Perceval ukazał koszmar, zgrozę i cierpienie w sposób całkowicie wolny od moralizatorskiego wydźwięku. Życie jest jakie jest, a ten reżyser sprawia wrażenie zdeklarowanego realisty – takiego jednak, który krachu społecznej utopii nigdy nie traktował z ironią i cynizmem.

Również i później Perceval ciągle powracał do Szekspira. W przedstawieniu „L. King of Pain” („L. Król Ból“), z roku 2002, królem Lirem uczynił chorego na alzheimera pensjonariusza domu starców, obłąkańczo bełkoczącego, zgrzybiałego ramola, który uroił sobie, że jest Lirem. Inscenizacja spotkała się z wieloma reakcjami krytycznymi, w których posługiwano się nawet określeniem „teatr zwyrodniały“. „Otello“, wystawiony na monachijskiej scenie Münchner Kammerspielen w roku 2003, także wzbudził liczne kontrowersje. Perceval ograniczył dramat do jego egzystencjalno-emocjonalnego jądra, wręcz zredukował go do pewnego szkieletu. Starszy mężczyzna i młoda dziewczyna - tworzący „niemożliwą“ parę zakochanych – śnią wśród ponurej nocy sen o miłości, sen, którego odmawia im nasze – zdominowane przez karierowiczów i cyników – społeczeństwo. W centrum sceny znajdują się dwa połączone ze sobą fortepiany – czarny i biały (ten drugi odwrócony nogami do góry) – a akcję komentuje ekstatycznie improwizujący pianista i śpiewak jazzowy. Zredukowany język teatralny Percevala osiągnął w tym spektaklu szczególną intensywność.

Perceval podkreśla, iż nie chce odciskać „piętna“ swej maniery reżyserskiej na branych na warsztat tekstach: „Jeszcze nigdy nie doświadczyłem pokusy, żeby się powtarzać. Każda inscenizacja ma swój własny język i własną formę, swą własną tajemnicę.“ I w rzeczy samej, wielki jest rozziew pomiędzy orgiami wizualnymi przedstawienia „Schlachten!“ i tajemniczą intymnością monachijskiej adaptacji „Snu o jesieni“ („Traum im Herbst“) Jona Fosse, który to spektakl gościł na berlińskim festiwalu Theatertreffen 2002. Pomimo to, można jednak określić wyraźne akordy teatralnych dokonań Percevala. Twórca ten niewątpliwie poszukuje ekstremów: wrzasku i ciszy. Dominantami są ciała i przejawy cielesności. Reżyser dąży do skonstruowania elementarnych, archetypowych sytuacji. Krytycy często mu zarzucają, iż jego koncepcjom szkodzi – pozostająca w tle scenicznych wydarzeń – werbalizacja. U Percevala mowa zostaje bowiem niejednokrotnie zredukowana do prymitywnych eksklamacji, do monotonnych litanii, do banalnego żargonu dnia codziennego.

Nie dziwi nas fakt, iż poszukując archaiczności, Perceval odkrywał na swej twórczej drodze także dramaty antyczne. W spektaklu „Aars!“ („Dupa!“) z roku 2000 zaprezentował „Oresteję“ Ajschylosa jako morderczy koncentrat rodzinnej katastrofy, jako eksplozję nienawiści, żądzy i przemocy, jako amok na granicy kuchennego zaduchu i kosmicznego chłodu. W feerycznych burzach tego spektaklu, pośród namiętnych obrazów agresji i regresji, beznadziejnej samotności i głodu szczęścia, mowa została zredukowana do niewiele znaczącego krzyku i szmeru.

Również na deskach Berliner Schaubühne, Perceval sięgnął po antyczne tworzywo, które znalazł u Racine’a: wraz ze swym bratem, Peterem, w 2003 roku wystawił skróconą wersję „Andromachy“. Na otoczonym przez morze odłamków, podobnym do ołtarza podeście, osadzono aktorów jak jakichś więźniów. Znieruchomieli tam w bolesnym odrętwieniu, bez żadnej szansy ruchu i ucieczki. Dramat zastyga jak rzeźba. To jest właśnie ekstremalny minimalizm, w którym nawet mowa kamienieje i staje się beznamiętnym antropologicznym wywodem.

Gerhard Jörder

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Feridun Zaimoglu / Günter Senkel „Molière“
    2007, festiwal Salzburger Festspiele / Schaubühne am Lehniner Platz, Berlin
  • Fryderyk Schiller "Maria Stuart"
    2006, Berliner Schaubühne, Berlin; nagroda Friedrich-Luft-Preis 2006
  • Claudio Monteverdi „Marienvesper“ („Nieszpory Najświętszej Marii Panny“)
    2006, Staatsoper Unter den Linden, Berlin
  • Ryszard Wagner „Tristan und Isolde“ („Tristan i Izolda“)
    2004, Staatsoper Stuttgart
  • Gerardjan Rijnders  inscenizacja na motywach „Makbeta” Szekspira
    2004, Het Toneelhuis, Antwerpia
  • Peter Perceval / Luk Perceval  inscenizacja na motywach „Andromachy” Jeana Racine’a
    2003, Berliner Schaubühne, Berlin; nagroda Friedrich-Luft-Preis 2003
  • Jan van Dijck / Luk Perceval  inscenizacja na motywach „Wujaszka Wani“ Antoniego Czechowa
    2003, Het Toneelhuis, Antwerpia
  • Feridun Zaimoglu / Günter Senkel  inscenizacja na motywach „Otella“ Szekspira
    2003, Münchner Kammerspiele, Monachium
  • Marius von Mayenburg „Das kalte Kind“ („Zimne dziecko“)
    2002, Berliner Schaubühne, Berlin
  • Peter Perceval / Luk Perceval/ Klaus Reichert  „L. King of Pain“ („L. Król Ból“, na motywach „Króla Lira“ Szekspira)
    2002, Het Toneelhuis, Brugia / Schauspiel, Hanower / Schauspielhaus, Zurych
  • Jon Fosse „Traum im Herbst“ („Sen o jesieni“)
    2001, Münchner Kammerspiele, Monachium; zaproszenie na festiwal Berliner Theatertreffen
  • Antoni Czechow „Der Kirschgarten“ („Wiśniowy sad“)
    2001, Schauspiel, Hanower
  • Peter Verhelst / Luk Perceval „Aars!“ („Dupa!“, na motywach „Orestei“ Ajschylosa)
    2000, Het Toneelhuis, Antwerpia / Holland Festival
  • Tom Lanoye / Luk Perceval „Schlachten!“ (niemiecka wersja spektaklu „Ten Oorlog“)
    1999, festiwal Salzburger Festspiele / Schauspielhaus Hamburg, zaproszenie na festiwal Berliner Theatertreffen
  • Tom Lanoye / Luk Perceval „Ten Oorlog“ („Do boju!“, na motywach kronik królewskich Szekspira)
    1997, Blauwe Maandag Compagnie, Kunstencentrum Vooruit, Gandawa
  • Roland Topor „Joko fête son anniversaire“ („Joko świętuje rocznicę“)
    1993, Blauwe Maandag Compagnie, Kunstencentrum Vooruit, Gandawa

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego