Armin Petras


© David Baltzer
Armin Petras urodził się w 1964 roku w Meschede (Sauerland). W 1969 roku wraz z rodzicami przeprowadził się do NRD i dorastał w Berlinie Wschodnim. W latach 1985–87 studiował reżyserię w berlińskiej Wyższej Szkole Sztuki Scenicznej im. Ernsta Buscha (Hochschule für Schauspielkunst „Ernst Busch”), został również współzałożycielem niezależnej grupy teatralnej Medea Ost. W 1987 roku wyreżyserował na scenie w Nordhausen pierwsze trzy części dramatu Heinera Müllera „Wolokolamsker Chaussee” („Szosa Wołokołamska”). W roku 1988 opuścił NRD i przeniósł się do Berlina Zachodniego.

Petras pracował następnie jako asystent reżysera we frankfurckim Theater am Turm (TAT) i w teatrze Kammerspielen w Monachium. Po zjednoczeniu Niemiec reżyserował zarówno na scenach w zachodnich, jak też i we wschodnich Niemczech: we Frankfurcie nad Odrą (Kleist-Theater), w Chemnitz, w Magdeburgu (Freie Kammerspiele), w Lipsku (Schauspiel Leipzig), w Mannheim (Nationaltheater), w Rostoku (Volkstheater), w Berlinie (Berliner Ensemble oraz Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz), w Hanowerze (Schauspiel Hannover) oraz w Monachium (Bayerisches Staatsschauspiel).

W latach 1996-99 Armin Petras był głównym reżyserem w Theater Nordhausen oraz etatowym reżyserem w Lipsku. W latach 1999-2002 obejmował stanowisko dyrektora artystycznego w Staatstheater w Kassel. W roku 2002 przeniósł się, jako etatowy reżyser, do teatru Schauspiel Frankfurt, gdzie od sezonu 2003/04 aż do swego odejścia w roku 2006 kierował sceną na Schmidtstraße. W tym okresie również reżyserował gościnnie, m.in. w Hamburgu (Thalia Theater), w Lipsku (Schauspiel Leipzig) oraz w Berlinie (Deutsches Theater). W sezonie 2006/07 Petras objął stanowisko dyrektora naczelnego Teatru im. Gorkiego (Maxim Gorki Theater), najmniejszej sceny Berlina.

Armin Petras - pod pseudonimem Fritz Kater - zajmuje się również dramatopisarstwem. Za swoją sztukę „zeit zu lieben zeit zu sterben” („czas kochania czas przemijania”) otrzymał w roku 2003 nagrodę Mülheimer Dramatikerpreis i został uhonorowany tytułem Dramaturga Roku w plebiscycie czasopisma „Theater heute”. Inscenizacja tej sztuki, jak również prapremiera utworu „WE ARE CAMERA / jasonmaterial” (2003) zostały zaproszone na festiwal Berliner Theatertreffen.

Oprócz wyżej wspomnianych, warto również wymienić inne utwory sceniczne Petrasa / Katera: „mach die Augen zu und fliege oder Krieg böse 5” (prapremiera w 2004 roku), „Alkestis, mon amour” (prapremiera 2005), „3 von 5 Millionen” (prapremiera 2005), „Abalon, one nite in Bangkok” (prapremiera 2006) oraz „Tanzen!” (prapremiera 2006).

 

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Armin Petras

Od początku lat dziewięćdziesiątych, Armin Petras wyreżyserował siedemdziesiąt przedstawień, a liczba jego inscenizacji w ciągu roku często dochodziła do siedmiu. Te fakty dowodzą, że jest on twórcą niestrudzonym i szybkim w działaniu. Z materiałem dramaturgicznym nie cacka się zbytnio. Traktuje teksty jako tworzywo, które, jeśli trzeba, radykalnie skraca i przerabia używając najrozmaitszych środków stylistycznych.

Wszystkie inscenizacje Petrasa charakteryzuje pryncypialna ironia i swawolność, która nieustannie zaskakuje – i często również dzieli - widzów i krytyków. Interpretując zarówno utwory klasyczne, jak i współczesne, reżyser wyczarowuje z nich soczyste, zabawne orgie teatralne, wzbogacone gagami, burleską i ironicznymi wtrętami, często przy tym posługując się nowoczesnymi środkami technicznymi i muzyką pop. Tego rodzaju sampling tworzy współczesny teatr narracyjny – teatr, który stawia na ofensywę środków wyrazu, ale koniecznie zadaje również pytania natury moralnej: „jakie jest moje życie?”. Sam Petras tak opisuje swoją metodę pracy reżyserskiej: „Gromadzić zdania, obrazy i znaki. Grzebać w starociach, w rzeczach dobrze znanych i wyszukiwać, łączyć i komentować posługując się nowym punktem widzenia. Piękno i obcość pozostawić w spokoju, jakby były jakąś niedostępną strefą”.

Swą miłość i uwagę kieruje Petras ku ludziom przegranym i odrzuconym. „Problemy sytego drobnomieszczańskiego społeczeństwa zupełnie mnie nie interesują, ponieważ sam nigdy tego rodzaju problemów nie miałem”, wyznał reżyser w 2004 roku, w rozmowie z dramatopisarką Juliane Koepp. „Mnie interesują problemy egzystencjalne – sytuacje, gdy ludzie popadają w tarapaty mające również związek ze społeczeństwem, w którym żyjemy”.

Również własne sztuki Petrasa są czymś w rodzaju dramatów społecznych: wartkie, niezbyt subtelne, zaczerpnięte z „nagiego” życia opowieści o ludziach przegranych, „bełkotliwe i jakby z brukowych pism zaczerpnięte historyjki, których pasjonujące – bo autentyczne – osadzenie w rzeczywistości szybko neutralizuje wszelką ideologizację” („Die Welt”). Jako autor, Petras przybrał pseudonim Fritz Kater i konsekwentnie obstaje przy rozróżnianiu Armina Petrasa, reżysera i Fritza Katera, dramaturga z fikcyjnym życiorysem. Powojenny podział Niemiec – wyciskający swe piętno zarówno na życiu Petrasa, jak i na zmyślonej biografii jego alter ego - jest tematem każdej z trzech sztuk Katera, które wspólnie tworzą coś w rodzaju NRD-owskiej trylogii. „Fight City. Vineta” (2001), „zeit zu lieben zeit zu sterben” (2002) oraz „WE ARE CAMERA / jasonmaterial” (2003) zostały z wielką swobodą wystawione przez Armina Petrasa w hamburskim teatrze Thalia in der Gaußstraße.

W „Fight City. Vineta” Petras/Kater opowiada historię byłego boksera i innych osób, które nie potrafią odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Rozgrywająca się we Frankfurcie nad Odrą, sztuka – podobnie zresztą jak „Sterne über Mansfeld” – jest wschodnioniemieckim melodramatem o ludziach, których wir historii wyrzucił na margines społeczeństwa i pogrążył w tęsknocie, smutku i gniewie.
W sztuce „zeit zu lieben zeit zu sterben” (opartej na motywach filmu „Time Stands Still” Petera Gothara) autor buduje sceniczny tryptyk opowiadający o dorastaniu w NRD. Oglądamy zabawną i sentymentalną historię rodzinną, której finałem jest nieszczęśliwa miłość.
„WE ARE CAMERA / jasonmaterial” opowiada dzieje niemieckiej rodziny rozdartej pomiędzy Wschodem i Zachodem. Sztuka, której akcja rozwija się nieomal jak jakiś szpiegowski kryminał, jest mieszanką dramatu młodzieżowego, familijnej opery mydlanej i tragedii małżeńskiej, jak również podróżą do krainy dzieciństwa i grą wspomnień.

Wszystkie trzy wspomniane sztuki zostały zaproszone na festiwal dramaturgiczny w Mülheim, a dwie ostatnie na Theatertreffen w Berlinie, sam Petras zaś znalazł się w pierwszej drużynie niemieckich reżyserów teatralnych. Okrzyczany niegdyś skandalistą i niszczycielem, Petras udowodnił wreszcie, że jest nie tylko przyjacielem ludzkości i moralistą, ale również wielkim romantykiem.

Jako człowiek, który żył kiedyś na granicy świata wschodniego i zachodniego, Petras analizuje niemiecko-niemieckie zaszłości, doszukuje się tego, co wielkie w tym, co małe: Historii w historyjkach, polityki w prywatnych losach jednostek. W swojej sztuce „3 von 5 Millionen” (prapremiera w roku 2005 w berlińskim Deutsches Theater) wykorzystał motywy z, wydanej w 1932 roku, powieści Leonharda Franka „Von drei Millionen drei”, aby przerzucić teatralny pomost pomiędzy kryzysem ekonomicznym lat trzydziestych i współczesnymi Niemcami w dobie reformy świadczeń socjalnych Hartz IV. Bohaterami dramatu są trzej bezrobotni, pochodzący z byłej NRD, mężczyźni, którym nie udał się napad na bank. Po wspólnej ucieczce nad jezioro Müggelsee, kamraci rozstają się i każdy z nich rusza ku swemu własnemu przeznaczeniu. W sztuce „Abalon, one nite in Bangkok” (premiera w roku 2006, we Frankfurcie, w reżyserii Petera Kastenmüllera) Kater/Petras opuścił dobrze znany niemiecki grunt i osadził akcję w dalekiej Azji. Świadomie posługując się luźną fabułą i niepowiązanymi scenami, autor opowiada historię dwóch niemieckich braci i dwóch azjatyckich sióstr, których drogi krzyżują się pewnej nocy w Bangkoku.

W czasie długiej wędrówki po instytucjach teatralnych wschodnich i zachodnich Niemiec, Petras niejednokrotnie sprawował funkcje kierownicze. Był głównym reżyserem teatru w Nordhausen (Turyngia), dyrektorem artystycznym w Staatstheater w Kassel i kierował sceną „Schmidtstraße 12” – eksperymentalną filią teatru Schauspiel Frankfurt, gdzie krótkie okresy prób i technicznie uproszczona scena odpowiadały jego koncepcji wartkiej, wyrazistej i aktualnej inscenizacji.

W sezonie 2006/07 Petras objął stanowisko dyrektora Teatru im. Gorkiego (Maxim Gorki Theater) w Berlinie, któremu chce zapewnić szerszą publiczność, świadomie stawiając na realizację zasady „teatru miejskiego”. Scena ma pełnić rolę „ambasady miejskich peryferii”. Dyrektor zapala jednocześnie zielone światło dla teatru autorskiego: na filialnej scenie Gorki Studio będą grane wyłącznie sztuki żyjących dramatopisarzy. Petras zainaugurował swe dyrektorowanie wielkim spektaklem teatralnym: w czasie jednego wieczoru można było obejrzeć dziesięć inscenizacji, w tym dwie jego własne oraz kilka prapremier sztuk rozmaitych autorów – od Fassbindera zaczynając, a na Schleefie kończąc. Zespół aktorski Petrasa jest niewielki lecz znakomity: do Teatru im. Gorkiego przenieśli się Fritzi Haberlandt, Peter Kurth i Peter Moltzen z hamburskiego Thalia Theater, Hilke Altefrohne i Robert Kuchenbuch z Schauspiel Frankfurt oraz Roland Kukulies (i Christin König jako stały gość) z berlińskiej Schaubühne. W „die tageszeitung” Petras następująco określił motto swej działalności: „Przede wszystkim interesują mnie te sprawy, które są przykre i kłopotliwe dla większości, a szczególnie dla artystycznego establishmentu, ponieważ właśnie w tych sprawach najczęściej coś się kryje.” Brzmi to jak odrzucenie hippizmu.

Christine Dössel

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Heinrich von Kleist "Prinz Friedrich von Homburg" („Książę Homburg“)
    2006, Schauspiel, Frankfurt
  • Einar Schleef "Das Haus" („Dom“)
    2006, Maxim Gorki Theater, Berlin
  • Henrik Ibsen "Baumeister Solness" („Budowniczy Solness“)
    2006, Maxim Gorki Theater, Berlin
  • Fritz Kater "Tanzen!"
    prapremiera 2006, festiwal Steirischer Herbst Graz / Maxim Gorki Theater, Berlin
  • Fritz Kater "Abalon, one Nite in Bangkok"
    2006, Thalia Theater Hamburg, scena na Gaußstraße
  • Inscenizacja na motywach prozy Christopha Heina: 1. część „Horns Ende“ („Śmierć Horna“) oraz 2. część „In seiner frühen Kindheit ein Garten“ („Ogród w jego wczesnym dzieciństwie“)
    2006, Schauspiel Frankfurt (1. część w koprodukcji z teatrem Schauspiel Leipzig)
  • Inscenizacja na motywach noweli Georga Büchnera „Lenz“
    2005, Torshovtheater, Oslo
  • Johann Wolfgang Goethe „Egmont“
    2005, Schauspiel, Frankfurt
  • Inscenizacja na motywach opowiadania „Das Versprechen“ („Obietnica“) Friedricha Dürrenmatta
    2005, Thalia Theater, Hamburg
  • Henrik Ibsen „Die Wildente“ („Dzika kaczka“)
    2005, Schauspiel, Kolonia
  • Gerhart Hauptmann „Vor Sonnenaufgang“ („Przed wschodem słońca“)
    2005, Nationaltheater, Mannheim
  • Victor Hugo „Lukrecja Borgia“
    2005, Schauspiel, Frankfurt
  • Fritz Kater "3 von 5 Millionen"
    2005, Deutsches Theater, Berlin
  • Heinrich von Kleist "Das Käthchen von Heilbronn“ („Kasia z Heilbronnu“)
    2004, Schauspiel Frankfurt, scena na Schmidtstraße
  • Eurypides "Alkestis" („Alcesta“)
    2004, Schauspiel Leipzig
  • Fritz Kater "mach die augen zu und fliege oder krieg böse 5"
    2004, Maxim Gorki Theater Berlin / Schauspiel Frankfurt, scena na Schmidtstraße
  • Henrik Ibsen "Die Frau vom Meer" („Kobieta z morza“)
    2004, Schauspiel Frankfurt
  • Gerhart Hauptmann „Die Ratten“ („Szczury“)
    2004, Thalia Theater, Hamburg
  • Albert Camus „Die Gerechten“ („Sprawiedliwi“)
    2004, Deutsches Theater, Berlin
  • Gotthold Ephraim Lessing "Minna von Barnhelm"
    2003, Schauspiel Frankfurt
  • Fritz Kater „We are camera / Jasonmaterial“
    prapremiera 2003, Thalia Theater Hamburg, scena na Gaußstraße; zaproszenie na festiwal Berliner Theatertreffen
  • Tennessee Williams „Die Glasmenagerie“ („Szklana menażeria“) / Sarah Kane - „Zerbombt“ („Zbombardowani“)
    2003, Schauspiel Frankfurt, scena na Schmidtstraße
  • Friedrich Hebbel „Maria Magdalena“
    2002, Schauspiel Frankfurt
  • Fritz Kater „Sterne über Mansfeld“ („Gwiazdy nad Mansfeld“)
    prapremiera 2003, Schauspiel Leipzig
  • Armin Petras / Einar Schleef „Zigaretten“ („Papierosy“)
    prapremiera 2003, Nationaltheater Mannheim
  • Fritz Kater „zeit zu lieben zeit zu sterben“ („czas kochania czas przemijania“)
    prapremiera 2002, Thalia Theater Hamburg, scena na Gaußstraße; zaproszenie na festiwal Berliner Theatertreffen
  • Knut Hamsun „Spiel des Lebens“ („Gra życia“)
    2002, Schauspiel Frankfurt
  • Oscar Wilde „Salome“
    2002, Schauspiel Leipzig
  • Friedrich Schiller „Die Jungfrau von Orleans“ („Dziewica Orleańska“)
    2002, Staatstheater Kassel
  • Inscenizacja na motywach powieści Daniela F. Galouye „Simulacron-3“
    2001, Schauspiel Frankfurt
  • Fritz Kater „Fight City. Vineta“
    prapremiera 2001, Thalia Theater Hamburg, scena na Gaußstraße
  • William Szekspir „Ein Sommernachtstraum“ („Sen nocy letniej“)
    2001, Bayerisches Staatsschauspiel, Monachium
  • Farid Nagim „Der Schrei des Elefanten“ („Ryk słonia“)
    prapremiera 2000, Thalia Theater Hamburg, scena na Gaußstraße
  • Mythen der Republik“ („Mity republiki“), inscenizacja oparta na tekstach Martina Walsera, Fritza Marquarda i Heinricha Bölla
    2000, Staatstheater Kassel
  • Friedrich Schiller „Kabale und Liebe“ („Intryga i miłość“)
    1999, Staatstheater Kassel
  • William Szekspir „Otello“
    1999, Staatstheater Kassel
  • Armin Petras  inscenizacja na motywach powieści Jeffa Noona „Gelb“ („Żółć“)
    prapremiera 1999, Schauspiel Leipzig
  • Henrik Ibsen „Nora oder Ein Puppenheim“ („Nora czyli Dom lalki“)
    1999, Theater Nordhausen
  • Bertolt Brecht „Das Leben des Galilei“ („Życie Galileusza“)
    1998, Theater Nordhausen
  • Armin Petras  inscenizacja na motywach powieści Johna Bergera „Auf dem Weg zur Hochzeit“ („W drodze na ślub“)
    prapremiera 1998, Schauspiel Leipzig
  • Armin Petras  inscenizacja na motywach powieści Marka Hłaski „Drugie zabicie psa“
    prapremiera 1997, Schauspiel Leipzig
  • Armin Petras  inscenizacja na motywach filmu Assiego Dayana „Life according to Agfa“ („Życie według Agfy“)
    prapremiera 1997, Schauspiel Leipzig
  • Lothar Trolle „Die Baugrube“ („Wykop“)
    prapremiera 1996, Frankfurt nad Odrą
  • David Greig „Europa“
    1995, Theater Chemnitz
  • Ulrich Plenzdorf „Vater, Mutter, Mörderkind“ („Ojciec, matka, dziecko mordercy“)
    prapremiera 1993, Frankfurt nad Odrą
  • Fritz Kater „Schwarz – ein Schnitt“
    prapremiera 1993, Frankfurt nad Odrą

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego