René Pollesch


© David Baltzer
René Pollesch urodził się w 1962 roku we Friedbergu (Hesja). W latach 1983-89 studiował w Instytucie Teatrologii Stosowanej (Institut für Angewandte Theaterwissenschaft) Uniwersytetu w Gießen, m.in. pod skrzydłami Heinera Müllera, George’a Taboriego i Johna Jesuruna. Od roku 1992 realizował własne projekty teatralne we frankfurckim Theater am Turm (za kadencji dyrektorskiej Toma Stromberga). W 1996 roku otrzymał stypendium twórcze w londyńskim Royal Court Theater, gdzie uczestniczył w seminariach prowadzonych przez Harolda Pintera i Caryl Churchill.

Od roku 1998 Pollesch reżyserował w teatrach miejskich w Berlinie, Lipsku i Stuttgarcie. W sezonie 1999/2000 był dramaturgiem i reżyserem w teatrze w Lucernie, a potem w hamburskim Deutsches Schauspielhaus. Zrealizowany tam projekt teatralny pt. „World Wide Web-Slums 1-10” został w 2001 roku wyróżniony nagrodą Mülheimer Dramatikerpreis.

Począwszy od sezonu 2001/02 René Pollesch jest kierownikiem artystycznym sceny Prater (należącej do berlińskiego teatru Volksbühne, któremu dyrektoruje Frank Castorf). W plebiscycie krytyków czasopisma „Theater heute” Pollesch został uznany za najlepszego niemieckiego dramaturga roku 2002. Obecnie reżyseruje w teatrach Berlina, Stuttgartu, Monachium, Hamburga, Frankfurtu i Wiednia.

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Pollesch, René

Niewielu reżyserom udaje się wykreować rzeczywiście nową formę teatralną, która jest na tyle kompleksowa, że nie grozi jej szybkie skostnienie stylistyczne. Robert Wilson, Christoph Marthaler, Frank Castorf, czy wreszcie Christoph Schlingensief są takimi mocarzami artystycznymi, którzy przez wiele lat potrafili uchronić swą oryginalność przed wypaleniem. Czy René Pollesch im dorówna, to się dopiero okaże, ale zasadnicze warunki reżyser ten już spełnia: jego teatr jest nowatorski, kompleksowy i jedyny w swoim rodzaju.

Od czasu swych studiów w Instytucie Teatrologii Stosowanej Uniwersytetu w Gießen – jedynej niemieckiej szkole teatralnej, gdzie naucza się wzajemnych relacji pomiędzy teorią i praktyką – Pollesch trzyma się pewnego zasadniczego pomysłu, który polega na stosowaniu - sprawdzającego się na deskach teatralnych - połączenia rozrywki typu telewizyjnego z akademickim dyskursem. Kojarząc te dwie formuły, które osobno nie miałyby prawa bytu na scenie, Pollesch stworzył - niepowtarzalny w swej dynamice i intensywności - teatr histerii.

Gry myślowe na temat takich terminów ekonomicznych, jak outsourcing, marketing miejski, globalizacja, czy też networking, które Pollesch cytuje z podręczników i łączy ze sobą, zostają przetransponowane na dialogi przy użyciu specyficznego satyrycznego montażu. Przeciążeni wymaganiami zawodowymi mieszkańcy wielkich miast dyskutują przy pomocy tych tekstów o swej emocjonalnej nędzy, a ich konwersacje przeradzają się w nieustanny wrzask. Efektem jest połączenie serialu „Ally McBeal” z lewicową księgarnią na amfie.

Swoisty język sztuk Pollescha, który notabene znajduje wyraz już w tytułach utworów, osiąga zarówno absurdalną, jak również bardzo konkretną jakość. Gdy aktorzy debatują nad tym, czy pożądanie jest jedynie instrumentem w kapitalistycznym łańcuchu wyzysku, to polityczne oceny naiwnego luksusu Pierwszego Świata wydają się nad wyraz poważne. Jednocześnie sztuczny język Pollescha budzi odrazę do używanych żargonów uniwersyteckich i telewizyjnych, które często wcale tak bardzo się od siebie nie różnią w swej faktycznej myślowej pustce. Dopiero jednak humor i groteska, które cementują tę mieszaninę przeładowanych i banalnych środków wyrazu, zapewniają sztukom Pollescha wielki sukces, przede wszystkim u młodej publiczności.

Następnym wyznacznikiem teatru Pollescha jest jego agresywność. Trzej aktorzy, którzy budują podstawę sytuacji scenicznej, przetwarzają napięcie wywołane tezami i asocjacjami dyktowanymi przez reżysera w stan nieustannego pobudzenia nerwowego. Treści podświadome ciągle przebijają kontrolowaną świadomość niewolników kapitalizmu i galopują szaleńczo w wywrzaskiwanych kaskadach słów. Przy iście piekielnym tempie wypowiadania tekstu, suflerowanie jest integralnym elementem przedstawienia. Jeśli aktor krzyknie „Scheiße!” („Gówno!”), to znaczy, że zapomniał tekstu i wtedy sufler wkracza do akcji.

Pollesch jest reżyserem i dramatopisarzem (za twórczość dramaturgiczną otrzymał m.in. nagrodę Mülheimer Dramatikerpreis), który stworzył przeładowaną znaczeniowo trashową estetykę, będącą zlepkiem odpadów popkultury, karaoke, różnych haseł i westernowych utensyliów. Wszystkie te elementy drażnią i przykuwają uwagę widza w nie mniejszym stopniu niż sam tekst i tempo spektaklu. W porównaniu z tymi maniakalnymi orgiami kulturalnymi, inscenizacje sztuk Pollescha, które przygotowane zostały przez innych reżyserów, wypadają dość blado. Przykładem może być próba Stefana Puchera, który zmierzył się z tekstem Pollescha pt. „Bei Banküberfällen wird mit wahrer Liebe gehandelt” („Napady na banki są aktami prawdziwej miłości”).

Seryjność projektów Pollescha jest metaforą przymusu powtarzania i przyspieszenia cywilizacyjnego. Jej efektem jest nie tylko seryjność inscenizacji („Heidi Hoh” w Berlinie, „www-slums 1-10” w hamburskim Schauspielhaus), ale również nieustanny recykling fragmentów starych tekstów w nowych spektaklach. Pod ciągle nowymi, zaskakującymi absurdalnością tytułami – wspomnijmy choćby „Häuser gegen Etuis” („Domy przeciwko futerałom”), czy też „Cappuccetto Rosso”, sztukę, w której Pollesch zajmuje się „heteroseksualnością jako problemem, klasą średnią jako problemem i reprezentacją jako problemem” – szaleństwo świata zostaje doprowadzone do ostateczności przy użyciu obłąkańczych środków.

W ciągu niewielu lat niesłychana produktywność Pollescha zdominowała wielki teatr niemieckojęzyczny, ale doprowadziła również do pewnego wyczerpania wykorzystywanych środków wyrazu.

Till Briegleb

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • René Pollesch "Solidarität ist Selbstmord" („Solidarność jest samobójstwem”)
    2007, Kammerspiele, Monachium
  • René Pollesch "Wann kann ich endlich in einen Supermarkt gehn und kaufen was ich brauche allein mit meinem guten Aussehen?" („Kiedy wreszcie będę mógł iść do supermarketu i dostać to, co potrzebuję, tylko dlatego, że jestem przystojny?”)
    2006, Staatsschauspiel, Stuttgart
  • René Pollesch "Strepitolino"
    2006, scena Prater, Volksbühne am Rosa Luxemburg-Platz, Berlin
  • René Pollesch "Cappuccetto Rosso"
    2005, scena Prater, Volksbühne am Rosa Luxemburg-Platz, Berlin / festiwal Salzburger Festspiele; zaproszenie na festiwal Mülheimer Theatertage 2006
  • René Pollesch „Notti senza cuore“
    2005, scena Prater, Volksbühne am Rosa Luxemburg-Platz, Berlin
  • René Pollesch „Schändet eure neoliberalen Biograpien!“ („Zhańbcie swoje neoliberalne biografie!”)
    2005, Kammerspiele, Monachium
  • René Pollesch "Häuser gegen Etuis" („Domy przeciwko futerałom”)
    2005, Burgtheater, Wiedeń
  • René Pollesch "Die Magie der Verzweiflung (Prater-Saga 5)” („Magia rozpaczy (Saga z Prateru 5)”)
    2005, scena Prater, Volksbühne am Rosa Luxemburg-Platz, Berlin
  • René Pollesch "Der okkulte Charme der Bourgeoisie bei der Erzeugung von Reichtum" („Tajemny urok burżuazji przy osiąganiu bogactwa”)
    2005, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • René Pollesch "Stadt ohne Eigenschaften" („Miasto bez właściwości”)
    2005, Staatsschauspiel, Stuttgart
  • René Pollesch "1000 Dämonen wünschen dir den Tod" („1000 demonów życzy ci śmierci”)
    2004, scena Prater, Volksbühne am Rosa Luxemburg-Platz, Berlin
  • René Pollesch "Hallo Hotel..."
    2004, festiwal Theaterformen (koprodukcja wiedeńskiego Burgtheater, teatru w Brunszwiku i teatru Staatsschauspiel w Hanowerze)
  • René Pollesch "Pablo in der Plusfiliale" („Pablo w markecie Plusa”)
    2004, festiwal Ruhrfestspiele
  • René Pollesch „Svetlana in a favela“ („Swietłana w faweli”)
    2004 Theater Luzern, Lucerna
  • René Pollesch „LSD“
    2003 Staatstheater, Stuttgart
  • René Pollesch „Splatterboulevard“
    2003, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • René Pollesch „24 Stunden sind kein Tag. Escape from New York“(„24 godziny to nie jest dzień. Ucieczka z Nowego Jorku”)
    2002, Volksbühne, Berlin
  • René Pollesch „Der Kandidat (1980). Sie leben!“ („Kandydat (1980). Oni żyją!”)
    2002, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • René Pollesch „Prater Trilogie. Stadt als Beute / Insourcing des Zuhause – Menschen in Scheiß-Hotels / Sex“(„Trylogia z Prateru. Miasto jako zdobycz / Wytwarzanie domu - ludzie w pieprzonych hotelach / Seks”)
    2001/2002, scena Prater, Volksbühne am Rosa Luxemburg-Platz, Berlin; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • René Pollesch „Heidi Hoh 3 – die Interessen der Firma können nicht die Interessen sein, die Heidi Hoh hat“(„Heidi Hoh 3 – Interes firmy nie może być interesem Heidi Hoh”)
    2001, Künstlerhaus Mousonturm, Frankfurt nad Menem / festiwal Wiener Festwochen
  • René Pollesch „Smarthouse 1+2“
    2001, Staatstheater, Stuttgart
  • René Pollesch „World Wide Web-Slums 1-10“
    2000-2001, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • René Pollesch „Heidi Hoh arbeitet hier nicht mehr“(„Heidi Hoh już tu nie pracuje”)
    2000, Podewil, Berlin
  • René Pollesch „Java In A Box“
    1999, Theater Luzern, Lucerna
  • René Pollesch „Globalisierung und Verbrechen“(„Globalizacja i zbrodnia”)
    1998, Schauspiel Leipzig
  • René Pollesch „Heidi Hoh“
    1998, Podewil, Berlin
  • René Pollesch „Superblock“
    1998, Berliner Ensemble, Berlin
  • René Pollesch „Drei hysterische Frauen“ („Trzy histeryczne kobiety”)
    1998, scena Prater, Volksbühne am Rosa Luxemburg-Platz, Berlin
  • René Pollesch „Ich schneide schneller / Version 4“ („Tnę szybciej / Wersja 4”)
    1993, Theater am Turm, Frankfurt
  • René Pollesch „Splatterboulevard“
    1992, Theater am Turm, Frankfurt

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego