Stefan Pucher


© Sebastian Hoppe
Stefan Pucher urodził się w 1965 roku w Gießen. W latach 1988-94 studiował teatrologię i amerykanistykę we Frankfurcie. Od roku 1995 reżyserował we frankfurckim Theater am Turm (TAT) pod skrzydłami dyrektora Toma Stromberga.

W latach 1998-99 Pucher reżyserował w Berliner Volksbühne (za kadencji dyrektorskiej Franka Castorfa) i w hamburskim Deutsches Schauspielhaus (za kadencji Franka Baumbauera). Od roku 2000 piastował stanowisko etatowego reżysera w teatrze Schauspielhaus w Zurychu (za kadencji Christopha Marthalera), ale pracował również dla teatrów w Hamburgu i w Berlinie. Od roku 2004 reżyseruje w Berlinie, Monachium oraz w Bazylei.

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Stefan Pucher

Jeszcze piętnaście lat temu przejście z niezależnej sceny teatralnej do teatru miejskiego uchodziło za ideologiczną zdradę. Dziś jest zupełnie inaczej, a konwertyci są najbardziej żarliwymi wielbicielami teatrów subwencjonowanych. Twórcy tej miary, co Christoph Marthaler, Stefan Bachmann, René Pollesch, Sasha Waltz, czy też Lars-Ole Walburg rozpoczynali swą karierę od własnych, niezależnych projektów teatralnych, a później kierowali słynnymi scenami państwowymi. Także i Stefan Pucher zaczął swą przygodę z teatrem w połowie lat dziewięćdziesiątych jako niezależny reżyser we frankfurckim Theater am Turm.

Zafascynowany kulturą popu i didżejów, Pucher mieszał pozornie nieprzystające do siebie kategorie artystyczne. W efekcie rodziły się nowe style i reżyserowi udało się stworzyć wizualny teatr zaskakujących krótkich spięć. W czasie jego wieczorów w Theater am Turm koncerty klubowe, performensy i pokazy sztuki wideo stapiały się w jeden dziki koncept teatralny, a sam Pucher nastawiał płyty za stołem mikserskim.

Ta pierwsza faza „burzy i naporu” osiągnęła apogeum w 1997 roku w nocnej akcji artystycznej pt. „15 minutes to comply” podczas festiwalu documenta X w Kassel. Na podziemnym przystanku tramwajowym pies na samopowtarzającym się filmie wideo szalał po ścianach, a „Gob Squad” – niemiecko-angielski zespół performerów – prezentował bulwersujący teatr tańca. Na koniec artyści wsiedli do tramwaju i odjechali. To gęste i dynamiczne uzagadkowienie szarej codzienności utorowało Pucherowi drogę do najważniejszych teatrów miejskich lat dziewięćdziesiątych – do Berliner Volksbühne i do hamburskiego Deutsches Schauspielhaus.

Tam - najpierw bezskutecznie – próbował Pucher rozwijać własne projekty i reprodukować swój pop-dadaizm pracując z aktorami etatowymi. To niestety wyglądało jak jakieś spotkanie klasowe pracującej młodzieży. Bezpośredniość została utracona. Ratunek przyniósł dopiero Czechow, ten specjalista od recept na mieszczański teatr empatii. Inscenizując „Wiśniowy sad” w teatrze bazylejskim, Pucher znalazł takie tworzywo dramaturgiczne, które było na tyle odporne na jego metody, że umożliwiło twórczą płodność.

Zasadniczy problem każdej aktualizacji sprowadza się do pytania: czy wprowadzenie nowoczesnych postaci do klasycznego dramatu pozwala zachować wiarygodność wszystkich elementów spektaklu? Przy pomocy wyżej wspomnianej inscenizacji Pucher udzielił przekonującej odpowiedzi twierdzącej. Posługując się instrumentarium zapożyczonym z popkultury, opowiedział o nieporozumieniach pomiędzy marzycielami i ludźmi czynu – stworzył barwną współczesną opowieść, w której Czechowowską melancholię zastąpił ironiczną samoobserwacją. Zabawna oprawa taneczna, jaskrawość, barwność i wideoprezentacja plątaniny przewodów zasilających bazylejskie linie tramwajowe znakomicie współbrzmiały z poważną kontemplacją dramatu.

W trzeciej fazie rozwoju swej działalności teatralnej, w zuryskim Schauspielhaus za kadencji dyrektorskiej Christopha Marthalera, Stefan Pucher udoskonalił swą specyficzną manierę inscenizowania dramatów klasycznych. Opracowując utwory Szekspira, Czechowa, czy też Büchnera łączył tradycyjną sztukę narracji z owym ironicznym sceptycyzmem, który zawsze przełamuje fałszywy patos. Tak właśnie czynią wszyscy najlepsi współcześni reżyserzy. „Trzem siostrom” zapewnił więc Pucher ciepłą atmosferę domu spokojnej starości, dwór Ryszarda III przemienił w gabinet fircyka pasujący raczej do agencji reklamowej (obydwa spektakle zostały zaproszone na berliński festiwal Theatertreffen), a akcję „Mewy” umiejscowił na lodowej tafli.

Ważną rolę w inscenizacjach Puchera odgrywa akceptacja rzeczywistości medialnej, która tak bardzo zmieniła nasz sposób widzenia i rozumienia świata. Wykorzystując technikę zapisu wideo, reżyser ukazuje upublicznienie sfery prywatnej i swego rodzaju podwojenie egzystencji dzięki sztuce reprodukowania. Kamera jest wyrazem nadzoru, zalewu informacji, przyspieszenia cywilizacyjnego albo banalizacji życia, ale w spektaklach Puchera jawi się raczej jako oczywiste rozszerzenie perspektyw, a nie symbol szybkiego i powierzchownego efektu. W centrum uwagi znajduje się zawsze wrażliwy człowiek i jego skomplikowane konflikty.

Zasady te Pucher z wielkim rozmachem wcielił w życie inscenizując „Otella” w hamburskim teatrze Schauspielhaus. Współpracował przy tym spektaklu ze swą stałą scenografką Barbarą Ehnes i z Chrisem Kondekiem, artystą wideo. Imponujące dekoracje sceniczne przypominały jakiś pałac wyposażony w system inwigilacyjny rodem z Big Brothera. W takim otoczeniu Otello – czarny gwiazdor pop – walczył z Jagonem – białym artystą rozrywkowym – o palmę pierwszeństwa w perfekcyjnym manipulowaniu publicznością. Ta inscenizacja oraz zuryska adaptacja „Homo Faber” zostały zaproszone w 2005 roku na berliński festiwal Theatertreffen. Dwa spektakle jednego reżysera w tym samym roku – rzadki wyczyn i jednocześnie dowód na to, że teatr pop może wydorośleć.

Till Briegleb

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Tennessee Williams "Trauer muß Elektra tragen" („Żałoba przystoi Elektrze“)
    2006, Kammerspiele, Monachium
  • Spektakl na motywach utworu Antoniego Czechowa „Die Vaterlosen“ („Półsieroty“)
    2006, Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz, Berlin
  • Antoni Czechow „Onkel Wanja“ („Wujaszek Wania“)
    2005, Schauspiel, Basel (Bazylea)
  • René Pollesch "Diabolo - Schade, dass er der Teufel ist (Prater-Saga 4)“ („Diabolo – szkoda, że on jest szatanem (Saga z Prateru 4)“)
    2005, Prater (Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz), Berlin
  • Stefan Pucher  spektakl na motywach powieści Maxa Frischa "Homo Faber"
    2004, Schauspielhaus, Zurych; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • William Szekspir "Othello" („Otello“)
    2004, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Ajschylos „Die Orestie“ („Oresteja“)
    2004, Schauspielhaus, Zurych
  • William Szekspir „Richard III.“ („Ryszard III“)
    2002, Schauspielhaus, Zurych; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • Georg Büchner „Leonce und Lena“ („Leonce i Lena“)
    2001, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Antoni Czechow „Drei Schwestern“ („Trzy siostry“)
    2001, Schauspielhaus, Zurych; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen
  • Antoni Czechow „Die Möwe“ („Mewa“)
    2000, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Antoni Czechow „Der Kirschgarten“ („Wiśniowy sad“)
    1999, Theater Basel (Bazylea)
  • Stefan Pucher „Comeback“
    1999, Deutsches Schauspielhaus, Hamburg
  • Stefan Pucher „Flashback“
    1998, Volksbühne, Berlin
  • Stefan Pucher / Gob Squad “15 minutes to comply“
    1997, documenta X, Kassel
  • Stefan Pucher / Gob Squad „Ganz nah dran“ („Zbliżenie“)
    1996, Theater am Turm, Frankfurt
  • Stefan Pucher „Zombie – Ein Horrortrip durch drei Jahrzehnte“ („Zombie – mrożąca krew w żyłach podróż przez trzy dziesięciolecia“)
    1995, Theater am Turm, Frankfurt

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego