Christian Stückl


© Winfried Rabanus
Christian Stückl urodził się 15 listopada 1961 roku w Oberammergau w rodzinie restauratorów. Uczęszczał do gimnazjów w Ettal i Garmisch-Partenkirchen, w latach 1981-84 kształcił się na snycerza. W roku 1981 w swojej rodzinnej miejscowości założył grupę teatralną, z którą wystawiał sztuki Moliera („Chory z urojenia“, „Tartuffe“), Bena Jonsona („Volpone“), Büchnera („Woyzeck“) i Szekspira („Sen nocy letniej“, „Wieczór Trzech Króli“).

W latach 1987-88 Stückl był asystentem reżysera u boku Dietera Dorna i Volkera Schlöndorfa w monachijskim teatrze Kammerspiele. Dwukrotnie, w roku 1990 i 2000, reżyserował - odbywające się co dziesięć lat w Oberammergau - widowiska pasyjne, które znacząco unowocześnił.

W latach 1996-2002 Stückl pracował jako niezależny reżyser na różnych scenach i wystawiał w tamtym okresie prawie wyłącznie współczesne dramaty. W lecie 2002 roku na festiwalu Salzburger Festspiele zaprezentował nową adaptację sztuki „Jedermann“ Hofmannsthala. W sezonie 2003/04 został dyrektorem monachijskiego Volkstheater. Od roku 2005 organizuje tam festiwal „Radikal jung“, który w postaci występów gościnnych i dyskusji prezentuje dokonania młodych reżyserów. W kwietniu 2006 roku miasto Monachium przedłużyło Stücklowi jego kontrakt dyrektorski do 2010 roku.

Christian Stückl wyreżyserował także bawarski show, który pokazano 9 czerwca 2006 roku na monachijskim stadionie Allianz-Arena w ramach uroczystości otwarcia piłkarskich mistrzostw świata. W spektaklu wzięło udział 1300 wykonawców – był tam chór chłopięcy Tölzer Knabenchor, bawarscy tancerze ludowi, tancerze wykonujący breakdance i hip-hop oraz 182 doboszów.

Jako reżyser operowy zadebiutował Stückl w 2004 roku wystawiając w Kolonii „Fidelia“ Beethovena, a w 2006 roku w tej samej operze zaprezentował spektakl „La Cifra“ Antonia Salieriego.

 

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Christian Stückl

Nie pomylimy się, jeśli reżysera Christiana Stückla określimy mianem naturalnego talentu. Jest on „zwierzęciem teatralnym” – nieokrzesanym, w najlepszym sensie tego słowa. Stückl ani nie studiował na wyższej uczelni, ani też nie terminował mozolnie na coraz to ważniejszych scenach. Z dala od kulturalnych metropolii i ich artystycznych trendów, zaczął swą karierę jako samouk z instynktownym wyczuciem teatralnego uniwersum.

Z wykształcenia Stückl jest rzeźbiarzem - snycerzem dewocjonaliów. Formowanie martwego drewna szybko mu się jednak znudziło – chciał pracować z żywym materiałem i dlatego też wraz z przyjaciółmi z Oberammergau zawiązał grupę teatralną i coraz intensywniej zajmował się reżyserowaniem. Na zapleczu gospody i w dawnej sali kinowej grupa amatorów wprawiała się w scenicznym rzemiośle biorąc na warsztat sztuki Szekspira, Moliera i Büchnera. Widowiska teatralne mają w bawarskim Oberammergau długą tradycję: od ponad 350 lat wystawia się tam – co dziesięć lat – słynne misteria pasyjne, w które zaangażowana jest cała społeczność. Już w dzieciństwie – w 1970 roku – Stückl stał jako dzieciak-statysta na scenie. Jego dziadek i ojciec grywali w przeszłości rolę Kajfasza.

W 1987 roku rada gminy powołała 25-letniego Christiana Stückla na stanowisko głównego reżysera misteriów pasyjnych w roku 1990. Z powodu dużego oporu tradycjonalistów, Stückl mógł wtedy tylko bardzo ostrożnie reformować ten amatorski spektakl poświęcony męce i śmierci Chrystusa. Dopiero w roku 2000 udało mu się wprowadzić znaczące zmiany i unowocześnienia. Stückl oczyścił biblijną inscenizację z balastu tradycji i uczynił ją bardziej profesjonalną. Zaprojektowano nową, prawie abstrakcyjną scenografię i stylizowane kostiumy z indyjskich materiałów. W nowej wersji scenariusza, którą przeforsował Stückl, Jezus nie był już tylko zbolałym cierpiętnikiem, lecz aktywnym reformatorem i walecznym prorokiem.

Już tą religijną inscenizacją Stückl udowodnił, iż potrafi dyrygować tłumem, ustawiać choreografię statystów i animować aktorów. Później w pełni potwierdził te kwalifikacje przy okazji takich spektakli teatru ludowego, jak choćby salzburski „Jedermann”, czy też „Gaismair” Felixa Mitterera – dramatyczny fresk o przywódcy powstania chłopstwa tyrolskiego w 1525 roku. Będąc reżyserem, Stückl jest zawsze również kimś w rodzaju kapelmistrza, pogromcy zwierząt i żarliwego, troskliwego dyrektora cyrku.

Podobnie jak wcześniej w Oberammergau, również i w 2002 roku na festiwalu Salzburger Festspiele Stückl zreformował „świętość”: „Jedermanna” Hofmannsthala. Ta indoktrynacyjna katolicka sztuka w ogóle nie była wystawiana od 17 lat, a od premiery w 1920 roku (w reżyserii Maxa Reinhardta) nigdy nie odchodzono w przedstawieniach od pierwotnego wzorca inscenizacyjnego. Stückl sprowadził dramat na ziemię, pozbawił go w pewnej mierze statyczności i patosu, a alegoryczne postacie wyraźnie zindywidualizował. Jedermanna zagrał Peter Simonischek, a w roli Buhlschaft zadebiutowała w Salzburgu Veronika Ferres.

Na profesjonalnej scenie teatralnej Stückl zabłysnął już w 1991 roku swoją pierwszą inscenizacją poza Oberammergau – była to prapremiera radykalnej komedii Wernera Schwaba pt. „Volksvernichtung oder Meine Leber ist sinnlos“ („Zagłada ludu albo Moja wątroba jest bez sensu“) w monachijskim teatrze Kammerspiele. Reżyserowi udało się balansowanie pomiędzy gorzką groteską i smutną diagnozą społeczną. Za ten spektakl czasopismo „Theater heute“ przyznało mu tytuł „najlepszego młodego reżysera roku 1992“.

W następnych swych działaniach artystycznych na deskach sceny Kammerspiele wypróbowywał Stückl rozmaite sztuki i style – jego teatr nie bazował na jakiejś stałej koncepcji, ale zawsze lekko obchodził się z tekstami. W 1996 roku reżyser opuścił Kammerspiele, gdyż chciał uciec od dominującej tam estetyki i od „nadojca” Dietera Dorna, który stał się mu obcy. Później rozwijał swe upodobanie do nowych sztuk, inscenizował – ze zmiennym szczęściem – liczne prapremiery, nie służąc przy tym duchowi czasu i modnym trendom.

Zostawszy dyrektorem monachijskiego Volkstheater, Stückl odnalazł tam, wraz z młodym zespołem, artystyczną ojczyznę i trzyma się Szekspira, Schillera, bawarskiej tradycji i współczesnej dramaturgii. Teatr ludowy [niem. Volkstheater] nie jest przez Stückla utożsamiany ani z komedyjkami, ani też z folklorem, lecz jawi mu się jako żywy teatr w całej krasie i różnorodności, jako teatr opowiadający historie „o miłości i o ludziach”.

Wielki sukces u publiczności Stückl zapewnił sobie swą nową inscenizacją sztuki Kurta Wilhelma pt. „Der Brandner Kaspar und das ewig’ Leben“ („Brandner Kaspar i życie wieczne“) z Alexandrem Dudą w roli tytułowej i Maximilianem Brücknerem w roli Boandlkramera. Była to zuchwała mieszanka tradycyjnego teatru chłopskiego i krzykliwej rewii, na którą złożyła się barokowa alegoryka, bawarska operetka i cudaczna ludowość. W spektaklu wystąpiła ludowa orkiestra dęta Junge Riederinger Musikanten, którą Stückl już nieraz zapraszał do udziału w swych przedstawieniach.

Stückl opowiada swoje historie w sposób soczysty, zmysłowy i sympatyczny; w jego inscenizacjach czuje się nieokiełznaną, czasem wręcz dziką radość gry scenicznej. Nic tam nie jest gładkie, wypolerowane i wymuskane – wręcz przeciwnie, wszystko dudni, burzy się, tłoczy… To jest witalny teatr – naładowany emocjami, czyli, jak mówią Bawarczycy, mit vui Gfui.

Znakiem firmowym monachijskiego Volkstheater stał się ostatnio festiwal „Radikal jung”. Stückl – wraz z teatrolożką Anke Roeder i krytykiem C. Berndem Sucherem – zorganizował tę imprezę po raz pierwszy w 2005 roku i powtarza ją teraz co rok pomimo trudności z etatami. Zaprasza wybrane niemieckojęzyczne inscenizacje młodych reżyserów, którzy z reguły nie przekroczyli jeszcze trzydziestki. Ważnym elementem festiwalu są dyskusje twórców spektakli z publicznością.

Christine Dössel

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • William Szekspir "Ein Sommernachtstraum" („Sen nocy letniej“)
    2006, Volkstheater, Monachium
  • Antonio Salieri "La Cifra"
    2006, Opera w Kolonii
  • Festiwal „Radikal jung“ 2006
    2006, Volkstheater, Monachium
  • Georg Büchner „Woyzeck“
    2006, Volkstheater, Monachium
  • Festiwal „Radikal jung“ 2005
    2005, Volkstheater, Monachium
  • Kurt Wilhelm / Franz von Kobell „Der Brandner Kaspar und das ewig’ Leben“ („Brandner Kaspar i życie wieczne“)
    2005, Volkstheater, Monachium
  • Frank Wedekind "Lulu"
    2004, Volkstheater, Monachium
  • Edward Albee „Die Ziege oder Wer ist Sylvia?“ („Koza albo Kim jest Sylwia?“)
    2004, Volkstheater, Monachium
  • Martin Sperr / Christian Stückl „Der Räuber Kneißl“ („Zbójnik Kneißl“)
    2003, Volkstheater, Monachium
  • Friedrich Schiller „Die Räuber“ („Zbójcy“)
    2003, Volkstheater, Monachium
  • Wilhelmine von Hillern „Geierwally“
    2002, Volkstheater, Monachium
  • William Szekspir „Titus Andronicus“ („Tytus Andronikus“)
    2002, Volkstheater, Monachium
  • Hugo von Hofmannsthal „Jedermann“
    2002, festiwal Salzburger Festspiele
  • Felix Mitterer „Gaismair“
    prapremiera 2001, Tiroler Volksschauspiele, Telfs
  • Botho Strauß „Die Ähnlichen“ („Podobni“)
    1998, Schauspiel, Frankfurt
  • Martin Baucks „Krumme Hunde“ („Podstępne psy“)
    prapremiera 1998, Staatstheater, Hanower
  • Martin F. Wall „Pest 1633“ („Dżuma 1633“)
    prapremiera 1998, Oberammergau
  • Werner Schwab „Eskalation ordinär“
    1998, Schauspielhaus, Wiedeń
  • Botho Strauß „Ithaka“ („Itaka“)
    1997, Schauspiel, Frankfurt
  • Martin Walser „Kaschmir in Parching“
    prapremiera 1997, Badisches Staatstheater, Karlsruhe
  • Yasmina Reza „Kunst“ („Sztuka“)
    1997, Schauspiel, Bonn
  • Władimir Sorokin „Dysmorphomanie“
    prapremiera 1996, Schauspielhaus, Wiedeń
  • Kerstin Specht „Carceri“
    prapremiera 1996, Kammerspiele, Monachium
  • Bernard-Marie Koltès „Roberto Zucco“
    1995, Kammerspiele, Monachium
  • Christopher Marlowe „Edward II“
    1993, Kammerspiele, Monachium
  • William Szekspir „Viel Lärm um nichts“ („Wiele hałasu o nic“)
    1992, Kammerspiele, Monachium
  • Werner Schwab „Volksvernichtung oder Meine Leber ist sinnlos“ („Zagłada ludu albo Moja wątroba jest bez sensu“)
    prapremiera 1991, Kammerspiele, Monachium; zaproszenie na berliński festiwal Theatertreffen

Linki

Jesus on the Mount of Olives; photo: Brigitte Maria Mayer / Passionsspiele Oberammergau 2010

Theater as Tradition – The Passion Play in Oberammergauen

Every ten years, the Passion Play Festival takes place in Oberammergau. Director Christian Stückl has freed the play from its anti-Semitic stance.więcej ...

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego