Hasko Weber

Hasko Weber, Foto: © David GraeterHasko Weber urodził się 10 grudnia 1963 roku w Dreźnie. Po maturze ukończył szkołę dla monterów maszyn i urządzeń, a w latach 1985-89 kształcił się w studium aktorskim Wyższej Szkoły Teatralnej im. Hansa Otto w Lipsku. W 1989 roku został zaangażowany jako aktor i reżyser do teatru w Chemnitz (za kadencji dyrektorskiej Gerharda Meyera). W tym samym roku założył „Dramatische Brigade” – samodzielną, ale powiązaną z teatrem państwowym grupę artystyczną, która zwróciła na siebie uwagę już swymi pierwszymi produkcjami i to zarówno w aspekcie artystycznym, jak i politycznym. W 1990 roku Weber nawiązał kontakt z drezdeńskim teatrem Staatsschauspiel, gdzie na następne dwa lata zaangażowano go jako aktora współreżyserującego spektakle, a od 1993 roku powierzono mu funkcję dyrektora artystycznego (za kadencji Dietera Görnego). Przez osiem lat, do roku 2001, Weber kształtował oblicze i estetykę tej sceny. Później pracował jako niezależny reżyser, m.in. dla teatrów w Karlsruhe, Saarbrücken i Mannheim. W 2002 roku Friedrich Schirmer sprowadził go do stuttgarckiego Staatstheater, gdzie w rok później Weber został etatowym reżyserem. Jego wielce chwalona inscenizacja sztuki Ibsena pt. „Brand” została w 2002 roku wyróżniona nagrodą Bayerischer Theaterpreis. Począwszy od sezonu teatralnego 2005/06 Hasko Weber zastąpił Friedricha Schirmera na stanowisku dyrektora naczelnego Staatstheater w Stuttgarcie. 

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst
Linki

Portret: Hasko Weber

Hasko Weber jest twórcą, któremu w oczywisty sposób chodzi o to, by kreować teatr społecznie zaangażowany i dlatego też wolno nam określić go mianem reżysera politycznego. Weber dorastał w NRD-owskim blokowisku wielkopłytowym koło Drezna, jego ojciec był niewykwalifikowanym robotnikiem, a matka pracowała w administracji zakładu przemysłowego. „Moja świadomość społeczna”, mówi reżyser, „ma swoje korzenie również w moim pochodzeniu”.

Weber zaczynał swoją teatralną karierę w czasach przełomu ustrojowego – zatrudnił się jako aktor i reżyser w Chemnitz (które wtedy nazywało się jeszcze Karl-Marx-Stadt), gdzie od dyrektora Gerharda Meyera uczył się „solidnych, realistycznych podstaw” swego scenicznego warsztatu. W Karl-Marx-Stadt Weber założył „Dramatische Brigade” – swego rodzaju rewolucyjną grupę artystyczną, która była luźno związana z teatrem miejskim. Siedmioosobowy zespół robił prawdziwą furorę wywrotowymi inscenizacjami takich sztuk, jak „Der Klassenfeind” („Wróg klasowy”) Nigela Williamsa, czy też „Familie Schroffenstein” („Rodzina Schroffenstein”) Kleista.

W roku 1993 29-letni Hasko Weber został dyrektorem artystycznym Staatsschauspiel w Dreźnie, gdzie pracował już od roku 1990 – najpierw reżyserując gościnnie, a potem piastując funkcję etatowego reżysera. Weber optował za teatrem żywym, bulwersującym, wyczulonym na kwestie polityczno-społeczne i propagował scenę jako „miejsce autentycznych zdarzeń”. Jako kierownik artystyczny i reżyser przez osiem lat kształtował estetykę Staatsschauspiel – chroniony i forowany przez dyrektora naczelnego Dietera Görnego, któremu przypisywał „dalekowzroczność, wielkoduszność i wytrwałość w trudnych czasach”. 

Jako reżyser rozwinął Weber zamiłowanie do doniosłych projektów i materiałów dramaturgicznych, do wielkokalibrowej klasyki („Hamlet”, „Król Edyp”, „Wallenstein”), którą usiłował obłaskawić nie tyle przy pomocy psychologii, co raczej rygorów formalnych i estetyki klarowności – nieustannie poszukując „zakrzepłych prawd” i „głębokich związków” w tych dziełach. Zainteresowanie Webera biomechaniką pod koniec lat dziewięćdziesiątych spowodowało, iż jego maniera inscenizacyjna stała się jeszcze bardziej ascetyczna i sformalizowana, co szczególny wyraz znalazło w takich spektaklach, jak „Brand” Ibsena (Staatsschauspiel w Stuttgarcie) i „Nibelungowie” Hebbla (Staatstheater w Saarbrücken).

Stuttgarcka inscenizacja „Branda” – historia fundamentalistycznego „bożego wojownika” – była w roku 2002 wielkim tryumfem Webera. „Frankfurter Allgemeine Zeitung” zawyrokowała, iż „przy pomocy surowych, prostych środków reżyser w imponujący sposób przywrócił do życia prawie zupełnie niesceniczny kawałek historii teatru”. Weber opowiedział dramat posługując się obrazami o przemożnej klarowności, a patos tekstu przetłumaczył na swoiście ekspresyjną mowę ciała. W rok później, w inscenizacji sztuki „Peer Gynt” Ibsena, ukazał hedonistyczne przeciwieństwo fanatycznej walki o wiarę pastora Branda. Legendarną odyseję blagiera i hazardzisty Weber poprowadził prostym torem, bez folklorystycznego sztafażu, w sposób czysty i skoncentrowany.

Zmysłowy przepych jest Weberowi obcy. Reżyser raczej schładza inscenizowane sztuki, redukuje je i oczyszcza, ukazuje ich sedno poprzez pryzmat ascetycznej trzeźwości i przejrzystości, a wszystko to w celu … rozgrzania serc. Gazeta „Die Zeit” nazwała teatr Webera „niebezpieczną elektrownią uczuć i myśli”, a jego samego „przedstawicielem trendu nowej powagi”.

Zarówno w utworach Sofoklesa, jak i Lessinga, Ibsena, Schillera, czy też Horvátha, Webera interesują skrajności, radykalne punkty widzenia i ich społeczne implikacje. Swoje interpretacje wyprowadza z danego tekstu, nie moralizuje i nie wymądrza się, nie narzuca inscenizacjom apriorycznej koncepcji reżyserskiej. Spektakle Webera mogą w efekcie wywoływać bardzo różne wrażenia – czasem są wesołe i optymistyczne, jak baśniowy „Natan Mędrzec” w Mannheim (z Jürgenem Holtzem w roli tytułowej), a kiedy indziej szorstkie i smutno-materialistyczne, jak stuttgarcki „Faust” rozgrywający się w środowisku rosyjskiej mafii. 

Sześcioma premierami w ciągu trzech dni (m.in. „Faustem I” Goethego) Weber zainaugurował w październiku 2005 roku swe dyrektorowanie w stuttgarckim Staatsschauspiel, gdzie zastąpił Friedricha Schirmera. Dramat Goethego wprowadził lejtmotyw repertuaru pierwszego sezonu: los człowieka we współczesnym świecie. Również nowe logo teatru jest znakiem czasu: zaciśnięta pięść sygnalizuje aktywność i ducha walki politycznej. Eva Heldrich została dyrektorką artystyczną, a Volker Lösch etatowym reżyserem. Przy pomocy ambitnego, nastawionego na współczesną dramaturgię i problematykę, repertuaru nowemu zespołowi już w pierwszym sezonie udało się przeprowadzić estetyczną odnowę. W plebiscycie krytyków czasopisma „Theater heute” stuttgarckiemu Staatsschauspiel przyznano tytuł najlepszego teatru roku 2006.

Christine Dössel

Przekład: Tomasz Ch. Fuerst

Inscenizacje - wybór

  • Martin Heckmanns "Wörter und Körper" („Słowa i ciała“)
    2007, Staatstheater, Stuttgart
  • Henrik Ibsen „Klein Eyolf“ („Mały Eyolf“)
    2006, Staatstheater, Stuttgart
  • Johann Wolfgang Goethe „Faust I“
    2005, Staatstheater, Stuttgart
  • Samuel Beckett „Warten auf Godot“ („Czekając na Godota“)
    2005, Staatstheater, Stuttgart
  • Friedrich Schiller „Die Räuber“ („Zbójcy“)
    2004, Berliner Ensemble, Berlin
  • Ödön von Horváth „Die Bergbahn“ („Kolejka górska“)
    2004, Staatstheater, Stuttgart
  • Henrik Ibsen „Peer Gynt“
    2003, Staatstheater, Stuttgart
  • Gotthold Ephraim Lessing „Nathan der Weise“ („Natan Mędrzec“)
    2003, Nationaltheater, Mannheim
  • William Szekspir „Der Kaufmann von Venedig“ („Kupiec wenecki“)
    2002, Badisches Staatstheater, Karlsruhe
  • Henrik Ibsen „Brand“
    2002, Staatstheater, Stuttgart; spektakl wyróżniony nagrodą Bayerischer Theaterpreis
  • Bertolt Brecht „Trommeln in der Nacht“ („Bębny w nocy“)
    2000, Staatsschauspiel, Drezno
  • Albert Ostermaier „The Making Of – B-Movie“
    2000, Staatsschauspiel, Drezno
  • Friedrich Schiller „Wallenstein I“ i „Wallenstein II“
    1999, Staatsschauspiel, Drezno
  • Jewgienij Schwarz „Die verzauberten Brüder“ („Zaczarowani bracia“)
    1998, Staatsschauspiel, Drezno
  • Heiner Müller „Der Auftrag“ („Misja“), William Szekspir / Heiner Müller „Hamlet mit Hamletmaschine“ („Hamlet z Hamletmaszyną“)
    1997, Staatsschauspiel, Drezno
  • Gotthold Ephraim Lessing „Emilia Galotti“
    1996, Staatsschauspiel, Drezno
  • Antoni Czechow „Die Möwe“ („Mewa“)
    1995, Staatsschauspiel, Drezno
  • Tankred Dorst „Herr Paul“ („Pan Paweł“)
    1994, Staatsschauspiel, Drezno
  • Sofokles „König Ödipus / Ödipus auf Kolonos / Antigone“ („Król Edyp / Edyp w Kolonos / Antygona“)
    1993, Staatsschauspiel, Drezno

After the Fall – Europa po 1989 roku

Projekt teatralny Goethe-Institut poświęcony następstwom upadku muru berlińskiego