Blok 9
ZET MENSELIJKE INTELLIGENTIE VOOROP!
In dit hoofdstuk bekijken we mogelijke AI-opleidingsactiviteiten vanuit het perspectief van informatiegeletterdheid. We herinneren eraan om AI-tools ethisch te gebruiken en kritisch, rationeel denken altijd voorop te zetten.
DE KUNSTMATIGHEID VAN INTELLIGENTIE
Zoals besproken in BLOK #2, is de informatie die AI produceert, gebaseerd op heel wat variabelen, waaronder de gegevens waartoe het toegang heeft. Daarom kunnen alleen goede en betrouwbare gegevens het antwoord opleveren dat je zoekt: van het beste recept voor soep tot complexe programmeeroplossingen of wetenschappelijk onderbouwde vragen. Tenzij we het AI-model zelf hebben getraind en precies weten met welk soort gegevens we het hebben “gevoed”, kunnen we de kwaliteit van de onderliggende kennisbasis nooit volledig beoordelen. Wat we wel kunnen controleren, zijn de antwoorden.Hoewel de meeste LLM’s (Large Language Models of grote taalmodellen) context kunnen herkennen, kunnen de nuances en complexiteit van het onderwerp dat je probeert te verkennen nog altijd grotendeels verloren gaan bij de AI waarmee je “praat”. Weet dat de meeste AI-systemen getraind zijn om op basis van eerdere gegevens het statistisch meest waarschijnlijke antwoord te geven, niet noodzakelijk het meest feitelijke of waarheidsgetrouwe. Een onmiddellijke alarmbel is wanneer een AI-antwoord iets bevat waarvan je weet dat het niet klopt. Maar wat als het gaat over een onderwerp dat je zelf niet goed kent? Dan keer je terug naar de vertrouwde bronnen. Vraag de AI om een duidelijke bron en controleer de beweringen als er een bron wordt gegeven. Of doe zelf onderzoek door de claim of het feit van de AI op te zoeken via een zoekmachine, databank of een andere bron die je betrouwbaar vindt.
Hetzelfde geldt voor het herkennen van AI-gegenereerde content in de informatiesfeer. Zijn er nieuwsberichten, officiële sociale media-berichten of andere bronnen die bevestigen dat bijvoorbeeld een video bestaat waarin een beroemdheid of politicus iets ongewoons doet? Bevatten afbeeldingen inconsistenties? Zie je misschien ergens een watermerk van een AI-tool? AI-gegenereerde audiovisuele content wordt steeds beter, maar er blijven signalen en manieren om de geloofwaardigheid ervan te controleren.
Onthoud dat de meeste LLM’s getraind zijn om altijd een antwoord te geven, zelfs wanneer hun gegevens onvoldoende zijn. Dat kan leiden tot zogenaamde hallucinaties: onjuiste informatie die als waar wordt voorgesteld in tekst- en spraak-output of kleine tot zeer opvallende inconsistenties in visuele output, zoals gegenereerde beelden of video’s. De meeste AI-systemen zijn niet alleen getraind om consequent behulpzaam te zijn, ze zijn ook erg goede “acteurs” op het vlak van empathie. Hoewel het interessant of zelfs verleidelijk kan zijn om persoonlijke kwesties of vragen over mentale gezondheid met AI te bespreken, is het belangrijk te onthouden dat chatbots geen gevoelens hebben. Ze kunnen lijken alsof ze troost bieden in een stressvolle of zelfs verontrustende situatie, maar ze vervangen nooit echte menselijke verbinding en deskundigheid. AI-modellen beschikken niet over voldoende persoonlijke medische expertise en context om behandelplannen uit te werken en ze kunnen ook geen volledig precieze diagnose stellen. Ernstige kwesties zoals deze kunnen niet door individuele gebruikers worden opgelost en moeten nog altijd worden overgelaten aan erkende experts, niet aan AI. Dat geldt niet alleen voor fysieke en mentale gezondheid, maar ook voor bouwkunde, mechanica, recht, persoonlijke veiligheid en veel andere domeinen.
DATAVEILIGHEID
Een vraag die vaak wordt gesteld door mensen die heel voorzichtig omgaan met AI gaat over de veiligheid van hun persoonlijke gegevens wanneer die worden gebruikt als input voor gesprekken of prompts. Je privacy beschermen bij het gebruik van AI betekent niet dat je tools volledig moet vermijden, maar wel dat je begrijpt welke “gegevensruil” je aangaat telkens wanneer je op “verzenden” klikt. Wanneer je met een AI communiceert, worden je prompts en geüploade bestanden doorgaans opgeslagen op de cloudservers van de aanbieders, om het gesprek mogelijk te maken en – standaard - voor trainingsdoeleinden van het model. Dat betekent dat je gegevens kunnen worden gebruikt om toekomstige versies van de AI te trainen, waardoor sporen van jouw informatie mogelijk invloed hebben op toekomstige output van het model.Om gegevens veilig te houden, behandel je elke prompt alsof het een openbaar bericht is, tenzij je hebt gecontroleerd dat je werkt met een zakelijke versie van de dienst, een versie zonder opslag van gebruikersgegevens of een versie waarbij je gegevens niet voor training worden gebruikt. Om te weten wat er met je gegevens gebeurt, kun je de vaak erg lange en vaak overgeslagen “algemene voorwaarden” bekijken van de website waar het AI-model wordt aangeboden. Of kijk in de rubriek “instellingen” als het om de website van een specifiek model gaat. Ben je gevestigd in de Europese Unie, dan raden we aan AI-modellen te gebruiken die in Europa gevestigd zijn of Europese servers gebruiken. Dan moeten ze namelijk voldoen aan de EU-wetgeving rond gebruikersgegevens en ben je beter beschermd. Het is ook verstandig om geen AI te gebruiken die je niet vertrouwt. Een snelle zoekopdracht op het internet levert honderden websites op die AI-functies beloven die al je verwachtingen overtreffen. Maar als je niet zeker weet wie de aanbieder is en wat er gebeurt met de gegevens die je gebruikt, vermijd je zulke diensten het best.
Als je toch privégegevens gebruikt in een prompt - zeker wanneer het gewenste resultaat visueel is - gebruik dan alleen gegevens waarvoor je toestemming hebt van de betrokken personen. Genereer nooit beelden van mensen die geen toestemming hebben gegeven om hun beeltenis te gebruiken voor een specifieke AI-afbeelding of -video. En, dit spreekt voor zich: gebruik nooit een AI-tool om gewelddadige, seksueel expliciete, kwetsende of andere onethische content te maken, ongeacht of de tool zulke content toelaat of filtert. Er kunnen zelfs juridische gevolgen zijn wanneer zulke content wordt gemaakt.
GEBRUIK EN VERMELD BRONNEN
Zoals we al aangaven, is het belangrijk om alleen goedkeuring te geven aan informatie van AI die je kunt controleren. Dat betekent niet alleen dat je de feiten in onderzoek over een bepaald onderwerp controleert, maar ook dat je nagaat of AI geen informatie heeft verdraaid in een samenvatting van een lange tekst, geen irrelevante informatie heeft toegevoegd en de opdracht correct heeft begrepen. Soms komt een slecht antwoord van AI voort uit een onjuiste of onnauwkeurige vraag van de gebruiker. Wees daarom altijd zo specifiek mogelijk in je prompts.
Wees niet bang om vervolgvragen te stellen, ook niet nadat je ogenschijnlijk het antwoord hebt gekregen dat je nodig had van een chatbot. Waar komt de informatie vandaan? Welke bronnen onderbouwen een bewering? Hoe oud is het verhaal waarnaar AI verwijst? Verduidelijking is belangrijk, ook als je je daardoor een beetje een ondervrager voelt.
En ten slotte: vermeld het wanneer informatie, een afbeelding, video of andere output die publiek beschikbaar wordt gemaakt, met behulp van AI is gecreëerd. Er is niets mis mee om bijvoorbeeld een van die schattige filmpjes te genereren waarin dieren menselijke dingen doen. Wij zijn ook fan. Vergeet alleen niet te vermelden dat het om AI-gegenereerde content gaat als je het publiceert, zodat niemand daardoor het slachtoffer wordt van desinformatie. En uiteraard geldt dezelfde regel voor onderzoek, kunst, fotorealistische beelden of andere content die mogelijk misleidend kan zijn.
