Blok 3

POZNAJ SWOICH ODBIORCÓW!

Wtym bloku pokazujemy, w jaki sposób myślimy o naszych odbiorcach – ich potrzebach, kompetencjach icodziennych doświadczeniach – aby pomóc Ci tworzyć działania, które naprawdę odpowiadają na realne potrzeby użytkowników.

Omawiamy znaczenie poznania grup, zktórymi planujesz pracować. Biblioteki uczestniczące wpro jekcie LIBRA.I. współpracowały zbardzo różnymi odbiorcami ifunkcjonowały wodmiennych kon tekstach związanych zAI – od młodych osób iseniorów po twórców oraz osoby zajmujące się story tellingiem. Oznaczało to konieczność przejścia od początkowych założeń dotyczących uczestników warsztatów do projektowania praktycznych działań iskutecznego docierania do odbiorców, zarówno poprzez bezpośredni kontakt, jak iodpowiednio zaplanowaną komunikację. Dlatego możemy zpeł nym przekonaniem powiedzieć, że znajomość odbiorców, ich potrzeb, kompetencji cyfrowych ido świadczeń, ma kluczowe znaczenie przy wyborze odpowiednich formatów itreści działań edukacyj nych.

ZACZNIJ OD SIEBIE: MOŻLIWOŚCI IZASOBY

Zanim zaczniesz analizować potencjalnych odbiorców, warto najpierw ocenić własne możliwości iza soby. Jakie są Twoje mocne strony? Jakie tematy są Ci bliskie – wżyciu zawodowym iosobistym? Ojakich zagadnieniach potrafisz mówić zpewnością iswobodą? Zjakimi grupami odbiorców masz doświadczenie wpracy? Czy masz doświadczenie wprowadzeniu zajęć? Amoże lepiej czujesz się podczas indywidualnych konsultacji lub pracy winnym formacie? Nie każdy czuje się równie komfortowo wpracy zkażdą grupą odbiorców. Dlatego tak ważna jest świadomość własnych zasobów: czasu, wiedzy, wsparcia technicznego, dostępnej przestrzeni, kanałów komunikacji oraz zaplecza organizacyjnego. Istotne jest również dostrzeganie potencjału współpracy zinnymi. Partnerstwa mogą ułatwić dotarcie do grup odbiorców, do których samodzielnie trudno by łoby trafić.

ODBIORCY BEZPOŚREDNI IPOŚREDNI

Planując działania, warto rozróżnić odbiorców bezpośrednich ipośrednich.

• Odbiorcy bezpośredni to osoby, do których skierowane jest konkretne wydarzenie lub działanie iktóre biorą wnim udział.
• Odbiorcy pośredni natomiast to osoby korzystające zefektów tych działań, mimo że nie uczestni czą wnich bezpośrednio.

Przykładowo, jeśli działania kierowane są do nauczycieli, odbiorcami pośrednimi będą uczniowie, dla których przygotowywane są materiały lub zajęcia. Aby dotrzeć do uczniów, najpierw trzeba zaangażować nauczycieli. Zkolei wpracy zmłodzieżą skutecznym rozwiązaniem może być współ praca zcentrami młodzieżowymi lub miejscami, wktórych młodzi ludzie spotykają się na co dzień. Wtakim przypadku odbiorcami bezpośrednimi są uczestnicy danej organizacji lub przestrzeni, na tomiast wszerszej perspektywie – lokalna społeczność młodzieżowa. Takie rozróżnienie pomaga lepiej dobierać kanały komunikacji ipartnerów do współpracy. Jest również pomocne przy pla nowaniu działań związanych zbudowaniem irozwijaniem społeczności. Wkontekście budowania społeczności odbiorcy bezpośredni mogą stanowić punkt wyjścia, natomiast długofalowym celem działań związanych zedukacją wzakresie AI może być także angażowanie odbiorców pośrednich. Warto wykorzystywać potencjał społeczności obecnych wprzestrzeni online do komunikowania prowadzonych działań oraz zachęcania kolejnych osób do poznawania sztucznej inteligencji ijej kreatywnych możliwości.

ZROZUMIEĆ POTRZEBY SWOICH ODBIORCÓW

Bibliotekarze na co dzień stykają się zpytaniami, potrzebami idoświadczeniami różnych osób. Dzięki temu działania bibliotek są zakorzenione wrealnych potrzebach użytkowników icodziennej praktyce. Bibliotekarze każdego dnia rozmawiają zczytelnikami iuczestnikami wydarzeń, dlatego warto wsłuchiwać się wich potrzeby iuważnie obserwować ich doświadczenia. Rozmawiaj, ob serwuj izbieraj opinie dotyczące działań, które biblioteka już realizuje. Takie rozmowy powinny dotyczyć celów imotywacji odbiorców, ich przyzwyczajeń, trudności, niezaspokojonych potrzeb oraz oczekiwanego poziomu zaangażowania. Ten etap ma kluczowe znaczenie – pomaga uniknąć błędnych założeń ibudować zaufanie.

Kolejnym krokiem jest bardziej uporządkowane podejście. Zachęcamy do stworzenia profilu poten cjalnego uczestnika zwykorzystaniem jednej zmetod opisanych wsekcji „Materiały do wydruku” (np. „Profil persony”). Jeśli wydarzenie planowane jest dla grupy liczącej do 20 osób, przygotowanie 3–5 profili uczestników może pomóc lepiej zrozumieć odbiorców. Takie profile mogą reprezentować osoby opodobnych cechach, potrzebach imotywacjach. Dzięki temu łatwiej dopasować sposób komunikacji iwybrać odpowiednie formaty działań. Choć konkretni uczestnicy mogą się zmieniać, profile odbiorców pozostają stosunkowo stabilne. Dzięki temu można rozwijać działania bez utraty ich głównego celu.

Kolejnym krokiem może być krótkie badanie lub ankieta przeprowadzona wśród społeczności, zktó rą pracujesz. Wkontekście edukacji wzakresie AI pomaga to lepiej poznać oczekiwania uczestników, poziom ich kompetencji cyfrowych, motywacje izainteresowania. Pamiętaj, aby dostosować treść iformę ankiety do wieku uczestników oraz ich potrzeb związanych zdostępnością. Jeśli pracujesz zseniorami lub osobami oniższych kompetencjach cyfrowych, warto przygotować również papie rową wersję ankiety.

SIECI WSPÓŁPRACY

Współpraca zlokalnymi liderami, organizacjami igrupami zainteresowań ułatwia organizowanie wydarzeń ibudowanie zaufania. Wdalszej części metodologii wracamy do tematu społeczności. Je śli grupa odbiorców, do której chcesz dotrzeć, nie funkcjonuje naturalnie wobrębie Twojej instytucji, warto poszukać partnerów, którzy współpracują już zaktywnymi izaangażowanymi społecznościa mi (na przykład klubów seniora, ośrodków młodzieżowych, środowisk artystycznych czy innych organizacji lokalnych). Dobrym rozwiązaniem może być także włączanie nowych grup odbiorców do wydarzeń, które biblioteka już organizuje (więcej na ten temat znajdziesz w BLOKU 5), lub rozwija nie współpracy zlokalnymi organizacjami. Takie działania pomagają szybciej iskuteczniej docierać do wybranych grup odbiorców. Partnerstwo to również możliwość łączenia doświadczeń różnych pokoleń itworzenia przestrzeni, wktórych osoby oróżnym wieku idoświadczeniu mogą uczyć się od siebie nawzajem.

ELASTYCZNOŚĆ IGOTOWOŚĆ NA ZMIANY

Analizując własne możliwości, potrzeby różnych grup odbiorców oraz wyniki przeprowadzonych badań, możesz dojść do wniosku, że wcześniejsze założenia dotyczące planowanych działań były nietrafione. To naturalny moment na zmianę planów ipodejścia. Warto pamiętać, że nie jest to oznaka porażki, lecz szansa na lepsze dopasowanie działań do rzeczywistych potrzeb odbiorców. Czasem cofnięcie się okrok iponowne przemyślenie koncepcji zajęć od podstaw pozwala stworzyć coś znacznie bardziej wartościowego iużytecznego.

PRAKTYCZNE DOŚWIADCZENIA ZDOBYTE WPROJEKCIE LIBRA.I.

Rozwijając działania iformaty realizowane wramach projektu LIBRA.I., mieliśmy okazję lepiej po znać potrzeby różnych grup odbiorców wobszarze edukacji wzakresie AI. Młodzi twórcy funk cjonują dziś na styku kultury, technologii ikomunikacji cyfrowej. Charakteryzuje ich otwartość na eksperymentowanie, szybkie reagowanie na nowe trendy oraz silna obecność wśrodowisku online, gdzie AI coraz częściej staje się jednocześnie narzędziem iwyzwaniem. Ich potrzeby edukacyjne nie dotyczą wyłącznie tego, jak korzystać zAI, ale przede wszystkim tego, jak rozumieć jej sposób działania oraz wpływ na kulturę, debatę publiczną iwłasną twórczość.

Dorośli zainteresowani tworzeniem narracji to osoby rozwijające kompetencje literackie ijęzykowe, atakże czytelnicy traktujący bibliotekę jako przestrzeń spotkań, dialogu iwymiany myśli. Grupa ta opiera się na zaufaniu do słowa pisanego, autorytetu autora oraz roli biblioteki jako instytucji kul tury, co wpływa na sposób odbioru treści iźródeł informacji. Ich potrzeby koncentrują się przede wszystkim wokół zrozumienia, wjaki sposób AI wpływa na proces pisania, redagowania iinterpre towania tekstów, atakże jak rozpoznawać manipulacje językowe, fałszywe informacje oraz treści pozornie tworzone przez człowieka. Działania edukacyjne kierowane do tej grupy powinny wspierać budowanie świadomej ikrytycznej relacji ztekstem.

Seniorzy oniższych kompetencjach cyfrowych często mają mniejsze doświadczenie ipewność wko rzystaniu znowych technologii. Wraz ze wzrostem liczby treści generowanych przez AI grupa ta sta je się szczególnie narażona na dezinformację, manipulację oraz oszustwa cyfrowe, takie jak fałszywe wiadomości, deepfake’igłosowe czy komunikaty podszywające się pod konkretne osoby lub zaufa BLOK 5 ne instytucje. Rozwijanie kompetencji AI wśród seniorów oznacza przede wszystkim wzmacnianie krytycznego myślenia, umiejętności weryfikowania informacji oraz świadomości, że nie wszystkie treści cyfrowe zostały stworzone przez człowieka. Jeśli planujesz działania skierowane do konkretnej grupy odbiorców, zachęcamy do ponownego zapoznania się z BLOKIEM 5, gdzie znajdziesz propozycje tematów, które można poruszać pod czas działań prowadzonych już wbibliotekach. Pamiętaj – nie musisz tworzyć całego programu od podstaw. Czasami wystarczy dostosować istniejące materiały idziałania do nowych tematów oraz potrzeb odbiorców.

Gdy zaczniesz lepiej rozumieć potrzeby swojej grupy odbiorców, wnaturalny sposób możesz zacząć myśleć również oszerszej społeczności wokół siebie. Więcej informacji na temat budowania spo łeczności znajdziesz wszczegółowym Planie Budowania Społeczności, dołączonym jako dodatkowy rozdział na końcu metodologii.