Blok 5

ROZWIJAJ ISTNIEJĄCE DZIAŁANIA!

W tym bloku pokazujemy, w jaki sposób włączaliśmy edukację w zakresie AI do działań już prowadzonych w naszych instytucjach, aby ułatwić wykorzystanie podobnych rozwiązań we własnej praktyce bez konieczności tworzenia wszystkiego od podstaw.
 

Wraz z rozwojem roli bibliotek i rozszerzaniem działań na rzecz czytelników oraz lokalnych społeczności coraz częściej, szczególnie w bibliotekach europejskich, organizowane są regularne aktywności edukacyjne. Pomyśl o swojej bibliotece. Być może organizowane są w niej cotygodniowe warsztaty kompetencji cyfrowych dla seniorów, klub kreatywnego pisania lub różnego rodzaju zajęcia w kerspace? Jeśli takie działania odbywają się regularnie, mogą stać się doskonałym punktem wyjścia do włączania elementów edukacji w zakresie AI. Nasze doświadczenia pokazują, że perspektywę AI można włączać w bardzo różnych kontekstach. W tym bloku dzielimy się rozwiązaniami i mi, które mogą stać się inspiracją do własnych działań. Pierwsza część bloku przedstawia ogólne podejście do dostosowywania istniejących formatów działań do edukacji w zakresie AI. Następnie pokazujemy konkretne przykłady działań realizowanych w projekcie LIBRA.I. Jeśli chcesz zgłębić temat, przy skróconych opisach znajdziesz również odnośniki do pełnych scenariuszy zajęć.

ISTNIEJĄCE DZIAŁANIA JAKO PUNKT WYJŚCIA

Planując działania związane z w zakresie AI dla użytkowników biblioteki, warto zastanowić się nad trzema kwestiami:

• Jakie tematy chcesz poruszać? AI jest tematem przekrojowym, który można łączyć z niemal nieograniczoną liczbą innych zagadnień.
• Do jakiej grupy odbiorców chcesz dotrzeć? Więcej na ten temat znajdziesz w BLOKU 3.
• Jak będą wyglądały Twoje działania lub zajęcia? Jakie metody i elementy praktyczne chcesz wykorzystać?

Właśnie od tych trzech aspektów warto zacząć, przyglądając się działaniom prowadzonym już przez bibliotekę. Jeśli istniejąca forma aktywności dobrze łączy się z tematyką edukacji w zakresie AI, może stać się świetnym punktem wyjścia do stworzenia warsztatu lub spotkania poświęconego AI.

OD ISTNIEJĄCYCH METOD DO EDUKACJI W ZAKRESIE AI

Dostosowując istniejące formaty zajęć do edukacji w zakresie AI, nie trzeba opracowywać wszystkiego od nowa. Warto wybrać temat, który będzie znajomy i bliski możliwie szerokiej grupie odbiorców. Taki temat przewodni pomaga określić, jaki aspekt AI będzie poruszany podczas konkretnych działań. Sprawdzony format wcześniej realizowanych zajęć można zachować, wzbogacając go jedynie o elementy związane z AI. W naszych działaniach łączyliśmy AI między innymi z tematami związanymi ze stylem pisarskim, podcastami oraz Łotewskim Kanonem Kultury.

Niezależnie od wybranego tematu warto stopniowo pokazywać uczestnikom, jak AI funkcjonuje w różnych obszarach codziennego życia. Rozmowy o praktycznych zastosowaniach AI pomagają lepiej dostrzegać jej wpływ na współczesną rzeczywistość i często prowadzą do kolejnych wspólnych pytań i refleksji. W naszych działaniach dobrze sprawdzały się również krótkie ćwiczenia i pytania w formule „prawda czy fałsz”, które wprowadzały element zabawy i angażowały uczestników.

DOSTOSOWANIE DZIAŁAŃ DO UCZESTNIKÓW

W trakcie zajęć możesz pracować z uczestnikami o bardzo różnym poziomie kompetencji. Najbar­dziej złożone zadania warto powierzać osobom bardziej doświadczonym, a uczestnikom potrzebującym większego wsparcia zapewnić pomoc dodatkowych edukatorów lub asystentów. Takie podejście jest szczególnie ważne podczas pracy z seniorami lub innymi grupami o niższych kompetencjach cyfrowych, ponieważ pozwala wszystkim aktywnie uczestniczyć w zajęciach.

Aby działania przebiegały sprawnie, warto wcześniej przygotować scenariusz zajęć i uwzględnić możliwe zmiany lub nieprzewidziane sytuacje. Najlepiej zaczynać od prostych zadań i stopniowo przechodzić do bardziej złożonych. Takie podejście pomaga uczestnikom przechodzić od konkret­nych informacji do szerszego rozumienia tematu i ułatwia przyswajanie wiedzy.

Planowanie działań szybko pokazuje, jak wiele drobnych elementów warto uwzględnić. Dodatkowe wskazówki można znaleźć w BLOKU 4.

WPROWADZANIE ELEMENTÓW TECHNICZNYCH

Choć głównym celem projektu LIBRA.I. jest budowanie ogólnego zrozumienia technologii AI i rozwi­janie kompetencji w tym zakresie, zauważyliśmy, że niezależnie od grupy odbiorców uczestników zawsze interesuje praktyczne zastosowanie narzędzi AI. Sprawdzonym rozwiązaniem jest wykorzy­stanie podczas zajęć jednego lub kilku modeli językowych (LLM), takich jak ChatGPT, Gemini, Claude, Microsoft Copilot czy podobne narzędzia. Pozwala to połączyć temat AI z głównym zagadnieniem poruszanym podczas zajęć. W działaniach praktycznych warto korzystać z narzędzi, które w pro­sty i przejrzysty sposób pokazują możliwości sztucznej inteligencji. Nie ma potrzeby wchodzenia w techniczne szczegóły. Najważniejsze jest zachowanie celu zajęć. Jeśli prowadzisz warsztaty dla seniorów dotyczące dezinformacji w internecie, możesz pokazać, jak powstają obrazy generowane przez AI. Jeśli celem są zajęcia z kreatywnego pisania, warto wykorzystać modele LLM do rozwijania pomysłów i pracy z tekstem. W pracy z dziećmi można z kolei wykorzystywać generatory obrazów do ilustrowania bajek i opowiadań.

Dodawanie elementów AI do istniejących działań nie oznacza konieczności tworzenia skomplikowa­nych zajęć. Mamy nadzieję, że przygotowane przez nas opisy formatów zajęć i scenariusze staną się inspiracją oraz praktycznym punktem wyjścia do własnych działań.

WYKORZYSTANIE NASZYCH SCENARIUSZY ZAJĘĆ

Poniższe scenariusze przedstawiają przykłady działań realizowanych wcześniej w bibliotekach part-nerskich projektu LIBRA.I., wzbogaconych o elementy edukacji AI i dostosowanych do różnych grup odbiorców. Mamy nadzieję, że szczegółowe opisy dostępne pod poszczególnymi linkami pomogą le­piej zrozumieć, w jaki sposób rozwijaliśmy nasze działania oraz jak można dostosować je do potrzeb własnej biblioteki. Więcej szczegółowych scenariuszy można znaleźć w BLOKU 6.

„Głos autora kontra sztuczna inteligencja” to kreatywne warsztaty opracowane przez ambasado­rów AI z Mediateki MeMo w Łodzi, skierowane do młodych twórców. Zajęcia zachęcają uczestni­ków do odkrywania niuansów stylu autorskiego, takich jak rytm, metafory czy charakterystyczne elementy definiujące ludzką twórczość. Uczestnicy próbują odróżnić oryginalne fragmenty tekstów autorów, takich jak Bruno Schulz czy Angela Carter, od tekstów stylizowanych oraz imitacji wyge­nerowanych przez AI. Warsztaty wykraczają jednak poza samą zabawę w zgadywanie. Uczestnicy poznają również praktyczne sposoby rozpoznawania charakterystycznych cech tekstów genero­wanych przez modele AI – takich jak nadmierna „perfekcyjność”, skłonność do stosowania zasady trójek czy powtarzalnych schematów językowych. Warsztaty „Sztuczna inteligencja i nostalgia w dziedzictwie kulturowym – wsparcie czy absurd?” to propozycja przygotowana przez ambasadorów AI z Latvijas Nacionālā bibliotēka z myślą o pra­cy z seniorami. Zajęcia koncentrują się na poznawaniu narzędzi AI i ich możliwości poprzez pracę z dziedzictwem kulturowym. Uczestnicy przełamują popularne mity dotyczące AI, korzystając z in-teraktywnych kostek z hasłami oraz sprawdzając, czy AI potrafi rozpoznawać elementy dziedzic­twa kulturowego. Warsztaty dają również możliwość praktycznego tworzenia promptów. Uczest­nicy wykorzystują ChatGPT do pisania poezji, a następnie ożywiają stworzone teksty za pomocą syntezy głosu.
„Zestaw narzędzi AI dla twórców podcastów”, to format opracowany przez ambasadorów AI z bi­blioteki Muntpunt dla młodych twórców i osób zainteresowanych lepszym zrozumieniem możli­wości AI. Warsztaty przedstawiają AI jako „partnera w myśleniu”, który może wspierać twórców na różnych etapach pracy – od generowania pomysłów na odcinki po automatyzację żmudnych zadań, takich jak redukcja szumów czy transkrypcja nagrań. Uczestnicy odkrywają, w jaki sposób technologia może przejmować powtarzalne zadania, pozwalając twórcom skupić się na tym, co naj­ważniejsze – opowiadaniu historii. Scenariusz zawiera również zestaw polecanych narzędzi, takich jak ChatGPT do pracy z pomysłami czy Descript do edycji nagrań, a także ćwiczenie refleksyjne pomagające uczestnikom wyznaczyć własne granice korzystania z AI.