Blok 6

PAS ONZE LESPLANNEN AAN!

In dit blok delen we geteste lesplannen, zodat je ze kunt aanpassen aan je eigen bibliotheek, doelgroep en context.

In de vorige blokken bespraken we welke aanpak je kunt volgen wanneer je met je doelgroep werkt en hoe je de middelen gebruikt die je ter beschikking hebt. We hopen dat BLOK #5 je ideeën gaf om bestaande activiteiten in je bibliotheek aan te passen en zo AI-geletterdheid te stimuleren. Ben je daar nog niet helemaal klaar voor of zoek je extra manieren om activiteiten rond AI-geletterdheid in je organisatie te verrijken? Dan kunnen de volgende formats, die we ontwikkelden en testten, nuttig zijn. Ze zijn specifiek ontworpen voor bibliothecarissen. Elk format kan worden gebruikt als afzonderlijke sessie of worden geïntegreerd in een ruimer vormingstraject binnen je instelling. Ze zijn bedoeld om aan te passen aan je doelgroep, je context en de noden van je werkgebied.

LES 1:
INLEIDING TOT AI VOOR BIBLIOTHECARISSEN

Deze les biedt bibliotheekprofessionals zonder technische achtergrond een toegankelijke inleiding tot artificiële intelligentie. Ze behandelt wat AI wel en niet is, hoe AI verschilt van traditionele zoekmachines en waar AI vandaag al opduikt in bestaande bibliotheekprocessen en interacties met gebruikers. Deelnemers verkennen concrete voorbeelden uit de bibliotheekpraktijk, bespreken hoe ze AI-tools kritisch kunnen beoordelen en bouwen aan een gedeelde woordenschat voor de gesprekken die volgen. Aan het einde van de sessie voelen bibliothecarissen zich zekerder om als geïnformeerde professionals met AI aan de slag te gaan, in plaats van als onzekere toeschouwers aan de zijlijn te blijven staan.
LES 2:
AI-TOOLS IN DE BIBLIOTHEEKPRAKTIJK – GENERATIEVE AI

Deze les brengt deelnemers van conceptueel begrip (les 1) naar praktische toepassing. Ze introduceert het huidige landschap van AI-tools in bibliotheken, met bijzondere aandacht voor generatieve AI en Large Language Models (LLM’s), terwijl de kritische en ethische blik centraal blijft staan. Het doel is niet alleen om bibliothecarissen vertrouwd te maken met AI-tools, maar ook om hen de kennis en vaardigheden te geven die nodig zijn om er verantwoord mee te experimenteren, beperkingen te beoordelen en AI op een betekenisvolle manier te integreren in bestaande bibliotheekprocessen.
LES 3:
ETHISCHE EN STRUCTURELE EVALUATIE VAN AI

In deze les krijgen deelnemers een gestructureerd kader voor ethische audit op AI-systemen die in bibliotheken worden gebruikt. Daarbij onderzoeken ze vijf onderling verbonden dimensies: ethiek, bias, privacy, milieu-impact en soevereiniteit. Deelnemers worden begeleid om te analyseren hoe schade kan ontstaan in de volledige levenscyclus van AI: van gegevensverzameling en modelontwerp tot implementatie en governance. Ze leren AI-tools ook plaatsen binnen bestaande regelgevende en professionele kaders. De les combineert conceptuele onderbouwing, zoals inzicht in schade door foutief gebruik, misrepresentatie en verlies van vertrouwen en geloofwaardigheid, met praktische institutionele waarborgen. Denk aan controle van gegevensbescherming, het nakijken van leveranciersbeleid, bias, duurzaamheidsoverwegingen en soevereiniteitschecks. Het doel is geen abstracte naleving van regels, maar de ontwikkeling van een institutioneel kader om AI-systemen kritisch te beoordelen vóór ze worden ingevoerd en om menselijk toezicht, transparantie en afstemming op het publieke belang te behouden tijdens het gebruik ervan.
LES 4:
AI & DE WET

Deze les verkent het complexe juridische landschap rond AI-gebruik in bibliotheken, met aandacht voor vier onderling verbonden domeinen: auteursrecht, gegevensbescherming, de EU AI Act en aansprakelijkheid. De les onderzoekt hoe AI-systemen vragen oproepen over trainingsdata en eigenaarschap van AI-gegenereerde output, hoe de GDPR van toepassing is wanneer gegevens van bibliotheekgebruikers worden verwerkt en wanneer tools waarborgen vereisen in het kader van gegevensbescherming of dataverwerkingsovereenkomsten. Daarnaast introduceert de les het risicomijdende kader van de EU AI Act, van verboden systemen tot systemen met minimaal risico en verduidelijkt ze de verantwoordelijkheden van bibliotheken wanneer die AI-technologieën gebruiken. Tot slot gaat de les in op aansprakelijkheidskwesties en het belang van sterke contracten met leveranciers. Bibliotheekprofessionals worden aangemoedigd om hun kritische beoordelingsvaardigheden toe te passen op AI bij beslissingen over governance en naleving.