Blok 6

WYKORZYSTAJ NASZE SCENARIUSZE ZAJĘĆ!

W tym bloku udostępniamy sprawdzone scenariusze zajęć, które możesz dostosować do swojej biblioteki, grupy odbiorców i lokalnego kontekstu.

W poprzednich częściach metodologii omawialiśmy sposoby pracy z odbiorcami oraz wy­korzystania dostępnych zasobów. Mamy nadzieję, że BLOK 5 zainspirował Cię do włącza­nia elementów edukacji AI do działań prowadzonych już w bibliotece. Jeśli jednak nie masz jeszcze pewności, jak samodzielnie projektować takie działania, albo szukasz dodatkowych in­spiracji, przygotowane i przetestowane przez nas scenariusze mogą być dobrym wsparciem. Zo­stały one opracowane specjalnie z myślą o bibliotekarzach. Każdy scenariusz może służyć jako sa­modzielne zajęcia lub zostać włączony do szerszego programu działań edukacyjnych. Wszystkie materiały można dostosowywać do odbiorców, lokalnych warunków i potrzeb społeczności.

ZAJĘCIA 1:
WPROWADZENIE DO AI DLA BIBLIOTEKARZY

Te zajęcia zostały przygotowane jako przystępne wprowadzenie do sztucznej inteligencji dla biblio­tekarzy bez technicznego doświadczenia. Zajęcia obejmują podstawowe informacje o tym, czym jest AI – i czym nie jest – jak różni się od tradycyjnych systemów wyszukiwania informacji oraz w jaki sposób już dziś pojawia się w działaniach bibliotek i relacjach z użytkownikami. Uczestnicy analizują rzeczywiste przykłady zastosowań AI w bibliotekach, uczą się krytycznie oceniać narzędzia AI oraz budują wspólne słownictwo potrzebne do dalszych rozmów i działań związanych ze sztuczną inteli­gencją. Po zakończeniu zajęć bibliotekarze powinni czuć się pewniej w rozmowach o AI i postrzegać siebie jako świadomych profesjonalistów, a nie jedynie obserwatorów zmian technologicznych. ZAJĘCIA 2:
NARZĘDZIA AI W PRAKTYCE BIBLIOTECZNEJ – GENERATYWNA AI

Te zajęcia prowadzą uczestników od wiedzy teoretycznej zdobytej podczas Zajęć 1 do praktycznego wykorzystania AI. Przedstawia współczesny krajobraz narzędzi AI wykorzystywanych w bibliote­kach, ze szczególnym uwzględnieniem generatywnej sztucznej inteligencji oraz dużych modeli języ­kowych (LLM), przy jednoczesnym zachowaniu krytycznej i etycznej perspektywy. Celem zajęć jest nie tylko zapoznanie bibliotekarzy z narzędziami AI, ale także wyposażenie ich w wiedzę i umiejęt­ności potrzebne do odpowiedzialnego eksperymentowania z tymi rozwiązaniami, rozpoznawania ich ograniczeń oraz świadomego włączania AI do codziennej pracy biblioteki.
ZAJĘCIA 3:
ETYCZNA I STRUKTURALNA OCENA AI

Te zajęcia wykorzystują uporządkowane ramy audytu etycznego do analizy systemów AI stosowa­nych w bibliotekach, koncentrując się na pięciu powiązanych ze sobą obszarach: etyce, uprzedze-niach, prywatności, wpływie środowiskowym oraz suwerenności technologicznej.Uczestnicy uczą się analizować, w jaki sposób ryzyka i potencjalne szkody mogą pojawiać się na różnych etapach cyklu życia systemów AI – od gromadzenia danych i projektowania modeli po ich wdrażanie i zarządza­nie nimi – oraz jak odnosić narzędzia AI do istniejących ram prawnych i standardów zawodowych. Zajęcia łączą podstawy teoretyczne – w tym rozumienie szkód dystrybucyjnych, reprezentacyjnych i epistemicznych – z praktycznym podejściem instytucjonalnym obejmującym między innymi ocenę wpływu na ochronę danych, analizę polityk dostawców, ocenę ryzyka uprzedzeń, kwestie zrówno­ważonego rozwoju oraz suwerenności technologicznej. Celem zajęć nie jest jedynie zapewnienie zgodności z regulacjami, lecz rozwijanie zdolności instytucji do krytycznej oceny systemów AI przed ich wdrożeniem oraz utrzymywania ludzkiego nadzoru, przejrzystości i działania w interesie pu­blicznym przez cały okres korzystania z tych systemów.
ZAJĘCIA 4:
AI A PRAWO

Podczas tych zajęć omawiane są złożone kwestie prawne związane z wykorzystaniem AI w biblio­tekach, koncentrując się na czterech wzajemnie powiązanych obszarach: prawie autorskim, ochronie danych, unijnym AI Act oraz odpowiedzialności prawnej. Zajęcia pokazują, jakie pytania systemy AI rodzą w kontekście danych treningowych i własności treści generowanych przez AI, jak stosować przepisy RODO przy przetwarzaniu danych użytkowników bibliotek oraz kiedy konieczne mogą być dodatkowe zabezpieczenia, takie jak DPIA czy umowy powierzenia przetwarzania danych. Zajęcia wprowadzają także podejście oparte na ocenie ryzyka zawarte w unijnym AI Act – od systemów zakazanych po rozwiązania o minimalnym ryzyku – oraz wyjaśniają odpowiedzialność bibliotek jako podmiotów wdrażających technologie AI. Na zakończenie omawiane są kwestie odpowiedzialności prawnej oraz znaczenie dobrze przygotowanych umów z dostawcami technologii. Zajęcia zachęcają bibliotekarzy do wykorzystywania umiejętności krytycznej oceny również w procesach związanych z zarządzaniem AI i zgodnością z regulacjami.