Blok 5

VERSTERK BESTAANDE ACTIVITEITEN!

In dit blok laten we zien hoe wij AI-geletterdheid hebben ingebed in bestaande activiteiten binnen onze instellingen. Zo kun je hetzelfde doen zonder helemaal opnieuw te beginnen.

Bibliotheken verbreden hun rol en hun dienstverlening voor lezers en de bredere gemeenschap. Daardoor wordt het steeds gebruikelijker, zeker in Europese bibliotheken, om regelmatig educatieve activiteiten in de bibliotheekruimte te organiseren. Denk aan je eigen bibliotheek. Misschien zijn er wekelijkse workshops digitale vaardigheden voor senioren, een club creatief schrijven of een makerspace waar allerlei activiteiten plaatsvinden. Als zo’n activiteit regelmatig terugkomt, kan dat een goede ingang zijn voor een actievere aanpak van AI-geletterdheid. Wij hebben gemerkt dat je in veel verschillende contexten een klein AI-perspectief aan activiteiten kunt toevoegen. In dit blok nemen we je mee in onze ervaring, zodat je dit zelf kunt toepassen.

Het eerste deel van dit blok gaat over de algemene aanpak die je kunt gebruiken als je een bestaande activiteit aanpast voor het verhogen van AI-geletterdheid. Daarna lichten we dit toe met praktische voorbeelden uit activiteiten binnen het LIBRA.I.-project. Wil je verder de diepte in? Dan vind je bij de korte beschrijvingen links naar al onze lesplannen voor deze activiteiten.

BESTAANDE ACTIVITEITEN KUNNEN PASSEN BIJ WAT JE NODIG HEBT

Wanneer je nadenkt over een activiteit rond AI-geletterdheid voor bibliotheekgebruikers, denk dan aan drie aspecten:

• Wat ga je behandelen? AI loopt als rode draad door veel onderwerpen en kan aan bijna eindeloos veel thema’s worden gekoppeld.
• Welke doelgroep wil je bereiken? Meer daarover lees je in BLOK #3.
• Hoe ziet je activiteit of les eruit? Welke praktische onderdelen en methoden gebruik je?

Houd deze drie aspecten in gedachten wanneer je kijkt naar alle activiteiten die je bibliotheek al aanbiedt aan de gemeenschap. Past een bestaande activiteit goed bij wat je rond AI-geletterdheid wilt doen? Dan kan die activiteit geschikt zijn om te veranderen in een bijeenkomst of workshop over AI-geletterdheid.

VAN VERTROUWDE WERKVORMEN NAAR AI VERKENNEN

Als je een bestaande vorm gebruikt en die aanpast om anderen iets te leren over AI-geletterdheid, hoef je het wiel niet opnieuw uit te vinden. Kies bij voorkeur een onderwerp dat voor een zo breed mogelijke groep herkenbaar is. Dat hoofdonderwerp vormt het kader en helpt je om helder te bepalen welk aspect van AI je binnen de activiteit wilt verkennen. Je kunt de vertrouwde opbouw van een eerder uitgeprobeerde activiteit meestal behouden door het hoofdonderwerp te vervangen door AI of door er een AI-perspectief aan toe te voegen. Zo combineerden wij AI bijvoorbeeld met onderwerpen als het vinden van je stem als auteur, podcasting en zelfs de Letse Culturele Canon.

Welk onderwerp je ook kiest, bespreek tijdens de activiteit stap voor stap hoe AI er in de praktijk mee samenhangt. Gesprekken en vragen over de praktische toepassingen van deze abstracte nieuwe technologie helpen deelnemers om beter te begrijpen waar AI aanwezig is. Ze kunnen ook nieuwe vragen oproepen die je samen kunt onderzoeken. In onze activiteiten voegden we bijvoorbeeld stellingen en vragen in een “waar of niet waar”-vorm toe als speels en activerend element.

STEM AF OP DE DEELNEMERS

Tijdens het leerproces kun je deelnemers tegenkomen met verschillende vaardigheidsniveaus. Idealiter geef je de meest complexe taken aan deelnemers met meer ervaring, terwijl je begeleiders of assistenten tegelijk extra ondersteuning bieden aan deelnemers met minder vaardigheden. Deze aanpak is vooral waardevol bij groepen zoals senioren, die soms beperkte digitale basisvaardigheden hebben. Zo kan iedereen op een zinvolle manier meedoen.

Om de activiteit soepel te laten verlopen, is het nuttig om vooraf een draaiboek te maken en rekening te houden met mogelijke afwijkingen. Om goed leren mogelijk te maken is het verstandig om met eenvoudige taken te beginnen en geleidelijk naar complexere taken toe te werken. Een stapsgewijze overgang van concrete, gerichte informatie naar een breder en meer conceptueel begrip ondersteunt het leerproces.

Tijdens de activiteit merk je dat er bij de planning veel kleine aspecten zijn om rekening mee te houden. Meer tips vind je in BLOK #4.

NEEM TECHNISCHE ASPECTEN MEE

Hoewel LIBRA.I. vooral gericht is op algemeen begrip van AI en op een basis voor AI-geletterdheid, merkten we in onze aangepaste activiteiten dat deelnemers, ongeacht de doelgroep, graag praktisch kennismaken met AI-tools. Een beproefde methode is om één of enkele zogenoemde LLM’s (Large Language Models, grote taalmodellen), zoals ChatGPT, Gemini, Claude, Microsoft Copilot of vergelijkbare tools, te bekijken. Dat helpt om AI als hulpmiddel te verbinden aan je gekozen onderwerp. We raden aan om in praktische trainingen tools te gebruiken die duidelijk en eenvoudig laten zien wat kunstmatige intelligentie kan. Ga niet te diep in op technische details, maar blijf bij het doel van de activiteit. Gaat je hoofdformat met senioren over desinformatie op internet? Bespreek dan hoe AI-afbeeldingen worden gemaakt. Is je doel om creatief schrijven te ondersteunen? Bespreek dan hoe je met LLM’s ideeën kunt ontwikkelen. Werk je met kinderen? Gebruik dan beeldgeneratoren om sprookjes te illustreren.

AI gebruiken om je activiteiten te versterken betekent niet dat ze ineens ingewikkeld moeten worden. We hopen dat onze beschrijvingen van aangepaste activiteiten, met de bijbehorende lesplannen, een goed startpunt en inspiratiebron voor je zijn.

GEBRUIK ONZE LESPLANNEN

De volgende lesplannen zijn gebaseerd op bestaande activiteiten in de LIBRA.I.-partnerbibliotheken. We hebben deze activiteiten versterkt met onderdelen rond AI-geletterdheid, rekening houdend met de verschillende doelgroepen waarmee we werkten. We hopen dat de gedetailleerde plannen achter elke link je inzicht geven in hoe we elke activiteit hebben ontwikkeld en hoe je die kunt aanpassen aan je eigen bibliotheek. Meer gedetailleerde lesplannen vind je in BLOK #6.

“Stem van de auteur vs. artificiële intelligentie” is een creatieve workshop, ontwikkeld door AI-ambassadeurs van de Mediateka MEMO in Łódź, Polen. De workshop nodigt jonge makers uit om zich te verdiepen in de nuances van auteursstijl, zoals ritme, metaforen en unieke elementen die menselijke creativiteit kenmerken. Deelnemers krijgen de uitdaging om originele literaire fragmenten van auteurs als Bruno Schulz en Angela Carter te onderscheiden van teksten die hun stijl nabootsen en van AI-gegenereerde imitaties. Naast het raadspel biedt de sessie een praktische toolkit om de kunstmatige perfectie van machine learning te herkennen, bijvoorbeeld de voorkeur voor de “regel van drie” en de neiging om herhalende taalpatronen te volgen. “Artificiële intelligentie en nostalgie in cultureel erfgoed — Hulpmiddel of grap?” is een workshop ontwikkeld door AI-ambassadeurs van de National Library of Latvia en bedoeld voor senioren. De sessie richt zich op het verkennen van AI-tools en hun functies aan de hand van cultureel erfgoed. Deelnemers gaan verder dan bekende mythes door interactieve stellingenkubussen te gebruiken en te testen of AI iconische stukken cultureel erfgoed kan herkennen. Daarnaast kunnen deelnemers zelf aan de slag met AI-prompts: ze gebruiken ChatGPT om poëzie te schrijven en brengen die woorden daarna tot leven met spraaksynthese.
“AI-toolkit voor Podcasters”, gemaakt door AI-ambassadeurs van bibliotheek Muntpunt in Brussel, is speciaal ontwikkeld om jonge makers en volwassen lerenden houvast en vertrouwen te geven. De sessie presenteert AI als een “sparring partner” die bij allerlei taken kan ondersteunen: van brainstormen over invalshoeken voor afleveringen tot het automatiseren tijdrovende taken zoals ruisonderdrukking en transcriptie. De workshop laat deelnemers onderzoeken hoe technologie repetitieve taken kan overnemen, zodat makers weer meer tijd hebben voor het verhaal dat ertoe doet. Met een samengestelde bronnenlijst met tools zoals ChatGPT voor ideevorming en Descript voor montage, plus een afsluitende reflectieoefening waarmee deelnemers hun eigen grenzen bepalen, biedt dit lesplan een volledig stappenplan om effectief audiocontent te maken.