Addendum I

HOE BOUW EN ONDERHOUD JE EEN COMMUNITY?

Hier leggen we uit hoe het opbouwen van relaties met community’s bibliotheken helpt om betekenisvol te blijven en verbonden te zijn met het dagelijkse leven van mensen.

In BLOK #3 spraken we over het begrijpen van de specifieke behoeften van een doelgroep: de mensen die deelnemen aan je activiteiten en in contact komen met de kennis die jij als bibliotheekprofessional of leerbegeleider kunt aanbieden. In dit blok hebben we het over hoe werken met community’s, in plaats van enkel met een doelgroep, bibliotheekwerk nog steviger verankert in het dagelijkse leven van de mensen voor wie je werkt. Zo zorg je ervoor dat bibliotheekdiensten relevant blijven.

Werken met een doelgroep is niet hetzelfde als werken met een community. Wie met community’s werkt, vertrekt niet langer vanuit de bibliotheek als het vanzelfsprekende centrum dat kennis en expertise aanbiedt. De bibliotheek wordt eerder een ecosysteem dat bestaande lokale netwerken of community’s herkent en ondersteunt: vaste partners, initiatieven van onderuit of nieuwe stemmen. De bibliotheek bouwt een community niet echt op. Community’s bestaan ook zonder de bibliotheek. Community building betekent dat de bibliotheek een gedeelde, collaboratieve kennisruimte maakt, waarin leden van de community hun kennis delen en daar samen over nadenken. In zo’n context hoeft de bibliothecaris bijvoorbeeld geen AI-expert te zijn. Die neemt de rol op van facilitator en ondersteuner van de uitwisseling tussen mensen die al in het werkingsgebied van de bibliotheek met elkaar in gesprek zijn.

ENKELE EENVOUDIGE INZICHTEN

Omdat elke context anders is, bestaan er geen standaarddraaiboeken voor community-gericht bibliotheekwerk. Elke bibliotheek werkt in een specifieke omgeving een specifieke leer- en cultuurcontext. Dat vraagt om een aanpak op maat, met respect voor lokale dynamieken. Dit werk vraagt dat we buiten onze muren en vooraf afgebakende doelgroepen treden.

Iedereen op dezelfde manier proberen te bedienen, verzwakt de impact. Om community building op lange termijn mogelijk te maken, moeten we kiezen voor strategische focus in plaats van versnipperde inspanningen. Dat betekent dat je het eigenaarschap over je bibliotheekwerking mee in handen geeft van de community’s die je strategisch prioriteit geeft. Dat vraagt om een belangrijke omslag: wanneer community building goed gebeurt, groeit dat eigenaarschap uit tot een langdurig engagement tussen bibliotheek en community, in beide richtingen. Dat is essentieel om als bibliotheek vandaag en in de toekomst betekenisvol en relevant te blijven. Maar laten we bij het begin beginnen.

VERTREK VANUIT BESTAANDE COMMUNITY’S

Effectieve community building begint met observeren en in kaart brengen. In plaats van groepen te bedenken, identificeren we bestaande netwerken - professioneel, informeel of lokaal - die aansluiten bij onze missie. Een community starten zonder gedeelde en urgente behoefte lukt zelden.

We stellen de vragen:

• Wie is al actief?
• Waar komen mensen spontaan samen of met elkaar in contact?
• Wie blijft onderbediend?

Onze rol is niet om eigenaar te zijn van deze community’s, maar om ze te ondersteunen en met elkaar te verbinden. Zo scheppen we de voorwaarden voor collectieve groei. Toegepast op LIBRA.I. zagen we bijvoorbeeld dat AI zich snel ontwikkelt van hype tot alledaags hulpmiddel. Dat roept vragen op en creëert behoefte aan zowel theoretisch als praktisch begrip. Omdat gerichte inspanning de impact vergroot, koos elke LIBRA.I.-bibliotheek een bestaande community in haar werkingsgebied: senioren in Riga, volwassenen die zich bezighouden met storytelling in Łódź en jonge podcastmakers in Brussel.

WORD OF VIND DE COMMUNITY BUILDER

De community builder speelt een cruciale rol in dit proces. Idealiter wordt deze persoon binnen de community gevonden en heeft die veel geloofwaardigheid als lid van de community, ook rond het gekozen thema en geniet die vertrouwen. De community builder weet welke kennis en vaardigheden aanwezig zijn in het netwerk van de community en kan betekenisvolle gesprekken op gang brengen en begeleiden. In het geval van LIBRA.I. gingen we op zoek naar een gerespecteerd lid van de community met enige kennis van AI binnen het gekozen domein, bijvoorbeeld storytelling of podcasting.

Community building gaat niet alleen over logistiek of communicatie. Het gaat ook over betekenis geven aan wat leeft in de community: goed luisteren, patronen herkennen en gedeelde ervaringen omzetten in collectief leren en handelen. De community builder werkt altijd op het kruispunt van praktijk en strategie. Dat werkt in twee richtingen: leden van de community raken meer betrokken wanneer ze hun eigen realiteit herkennen in de richting die de community uitgaat. Community builders moeten inzichten uit gesprekken kunnen vertalen naar initiatieven op korte termijn en naar strategische keuzes op lange termijn.

De community builder wordt de facilitator van de dialoog tussen deelnemers met verschillende niveaus van digitale geletterdheid. Tegelijk stimuleert die leren van elkaar en gezamenlijke reflectie. In deze rol erken je dat er al waardevolle kennis aanwezig is binnen de community: deelnemers brengen hun eigen ervaringen mee, in ons geval met het gebruik van AI-tools op het werk, thuis of in hun creatieve praktijk. Door ruimte te maken voor deelnemers om die ervaringen te delen, helpt de community builder om praktische inzichten, vragen en informele expertise zichtbaar te maken die anders verborgen zouden blijven. Iemand die experimenteert met generatieve AI om te schrijven, kan tips delen die anderen helpen om de mogelijkheden ervan te begrijpen. Een andere deelnemer kan kritische vragen stellen over privacy, vooringenomenheid of bias en betrouwbaarheid. Zo wordt de community een collaboratieve kennisruimte in plaats van een eenrichtingsverkeer van informatie.

BEGIN KLEIN EN GROEI DOELGERICHT

Sterke community’s groeien geleidelijk. Zoals we in BLOK #3 aangaven, kun je beginnen met een duidelijk afgebakende doelgroep of persona. Focus op het creëren van een betekenisvolle ervaring voor deze eerste community, toets je aannames en verfijn je aanpak op basis van feedback. Zodra deze groep actief en betrokken is, kun je overwegen om de community uit te breiden of te verbreden.

Vroeg engagement werkt in twee richtingen: hoe meer je investeert in je eerste community’s, hoe sterker hun engagement naar jou toe wordt. Herken de mensen die spontaan kennis delen, andere leden ondersteunen en mensen en ideeën met elkaar verbinden. Deze eerste leden kunnen ambassadeurs worden die de waarden en cultuur van de community uitdragen. Hun betrokkenheid trekt anderen aan en versterkt het gevoel erbij te horen. Bied hun exclusieve content, eigen plekken of kansen om de community mee vorm te geven. Luister vooral aandachtig naar hun feedback en laat die je beslissingen beïnvloeden. In Brussel leidde de “AI-toolkit voor podcasters”, een LIBRA.I.-experiment, tot een lezingenreeks met gecureerde gesprekken over “AI vs. Creativity”. Die werd begeleid door twee leden van de community, die met twee andere communityleden in dialoog gingen over de impact of het uitblijven daarvan, van AI op hun creatieve expressie.

Houd dit in gedachten: community-engagement hangt af van regelmaat. Consistentie bouwt vertrouwen op. Variatie houdt de interesse levend. Werk met een duidelijke kalender die praktische workshops, lezingen door kunstenaars of ontwerpers die AI gebruiken, creatieve experimenten, gesprekken over AI en misinformatie of demonstraties van praktische tools combineert. In de Nationale Bibliotheek van Letland bestond bijvoorbeeld al een format voor senioren: “Senior Wednesdays”. In dit format konden gemakkelijk thema’s rond AI geïntroduceerd worden. Meer hierover in BLOK #5.

Door AI te verkennen via uiteenlopende terugkerende formats, perspectieven en thema’s, positioneert de bibliotheek zich als een plek waar mensen op een veilige en begrijpelijke manier over AI kunnen leren. Door verschillende sprekers uit te nodigen en te experimenteren met formats zoals podcasts, video’s, tentoonstellingen of onlineartikels, blijven community’s nieuwsgierig en gemotiveerd om verder te leren over AI en de impact ervan. Heldere ethische richtlijnen, transparante uitleg over tools en een vertrouwd activiteitenformat stellen mensen ook gerust: ze tonen dat de bibliotheek verantwoord en doordacht met AI omgaat.

METEN, LEREN, BIJSTUREN

Community building kan niet alleen op intuïtie steunen. Analyseer regelmatig de activiteit, het aantal deelnemers en de betrokkenheid bij verschillende soorten content. Gebruik die informatie om je aanpak bij te sturen. Community’s evolueren. Plan daarom regelmatige luistermomenten om relevant te blijven. Zulke momenten helpen om nieuwe behoeften op te merken en verbeteringen te prioriteren. Verandering kan betekenen dat je experimenteert met nieuwe formats, tools, manieren van besluitvorming of partnerschappen. Maak keuzes samen met je leden. Wanneer mensen betrokken zijn bij het vormgeven van de toekomst van de community, groeit hun gevoel van eigenaarschap. Onthoud altijd dat een community niet statisch is. Na verloop van tijd veranderen mensen en community-leiders. Wil je meer leren over veranderingsmanagement? Lees BLOK #8!