Blok 10

ZRÓB PIERWSZY KROK!

W tym bloku zachęcamy Cię do zrobienia pierwszego kroku: zamieniania pomysłów w małe, praktyczne działania w bibliotece i dzielenia się nimi z innymi.

W poprzednich częściach metodologii pokazywaliśmy, jak dynamiczny rozwój AI zmienia sposób tworzenia, odbierania i interpretowania informacji oraz treści wizualnych. Podkreślaliśmy również ważną rolę bibliotek, szkół i instytucji kultury we wspieraniu rozumienia tych zmian. Projekt LIBRA.I. pokazuje, że kompetencje związane z AI nie są wyłącznie domeną ekspertów technologicznych. My, bibliotekarze i edukatorzy, możemy towarzyszyć użytkownikom w długim i często niełatwym procesie rozumienia otaczającego nas świata cyfrowego.

Rozwijanie tematów związanych z AI w obszarach mediów, czytania, pisania i opowiadania historii może być dobrym pierwszym krokiem do włączania edukacji AI w codzienne działania biblioteki. Jak wspominaliśmy wcześniej, nie wymaga to zaawansowanej wiedzy technicznej, lecz gotowości do wspólnego uczenia się z uczestnikami oraz umiejętności pokazywania nowych technologii poprzez znane i sprawdzone praktyki edukacyjne. Więcej na ten temat znajdziesz w BLOKU 4 i BLOKU 5.

Każde spotkanie, warsztat czy rozmowa w bibliotece mogą stać się punktem wyjścia do lepszego rozumienia świata, w którym AI jest już częścią codzienności. To dobry moment, aby przekazywać tę wiedzę z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb odbiorców.

Jako zespół LIBRA.I. mamy nadzieję, że ta metodologia zachęci Cię do:

1. Włączania tematów związanych z AI do codziennych działań z zakresu edukacji medialnej i kreatywnej.
2. Wzmacniania krytycznego myślenia i odporności na dezinformację wśród użytkowników biblioteki.
3. Promowania odpowiedzialnego i świadomego korzystania z narzędzi cyfrowych.

Jako bibliotekarze, nauczyciele i edukatorzy kultury możecie stać się przewodnikami pomagającymi innym odnaleźć się w świecie, który zmienia się na naszych oczach. Projekt LIBRA.I. pokazuje, że rozwijanie kompetencji AI nie jest domeną wyłącznie ekspertów – każdy może je rozwijać i wykorzystywać w praktyce. Każdy warsztat, dyskusja i spotkanie to kolejny krok w stronę społeczeństwa, które świadomie i odpowiedzialnie korzysta z technologii. Nie trzeba być ekspertem – wystarczy pozostać otwartym na nową wiedzę i dzielić się nią z innymi.
 

DLACZEGO WARTO DZIAŁAĆ?

• AI jest dziś obecna niemal wszędzie – od rekomendacji książek po generowanie treści. Im szybciej zrozumiemy mechanizmy jej działania, tym lepiej będziemy przygotowani na wyzwania, ryzyka i możliwości, które ze sobą niesie.
• Krytyczne myślenie jest dziś niezbędne. W czasach deepfake’ów i algorytmów wpływających na nasze opinie umiejętność weryfikowania informacji staje się kluczową kompetencją.
• Biblioteki i inne instytucje kultury są bezpiecznymi przestrzeniami, w których można zadawać pytania, eksperymentować i uczyć się bez presji. To idealne miejsca do oswajania tematu AI i pokazywania, w jaki sposób może ona wspierać kreatywność, edukację i dialog.

CO MOŻESZ ZROBIĆ?

• Włączaj nowe perspektywy i tematy do działań, które już prowadzisz. Nie musisz organizować zupełnie nowych wydarzeń. Masz bibliotekę i jej użytkowników, a to często w zupełności wystarcza, by zacząć. Jeśli prowadzisz warsztaty dla seniorów lub młodzieży, zaproponuj rozmowę o sztucznej inteligencji. Zapytaj uczestników, czego potrzebują i czego chcieliby dowiedzieć się o AI.
• Ucz się razem z użytkownikami biblioteki. Tematyka związana z AI zmienia się bardzo dynamicznie, dlatego nikt nie jest w stanie wiedzieć na ten temat wszystkiego. Właśnie dlatego wspólne uczenie się i wymiana doświadczeń mogą być dla wielu osób źródłem poczucia bezpieczeństwa i wsparcia. W ten sposób pokazujesz użytkownikom biblioteki, że nie muszą znać wszystkich odpowiedzi ani martwić się, że czegoś jeszcze nie wiedzą. Nikt nie zna wszystkich odpowiedzi. Ale działając razem, możemy wspólnie próbować je odnaleźć.
• Razem jest łatwiej. Wymieniaj się doświadczeniami z innymi bibliotekarzami. Może warto nawiązać kontakt z lokalną szkołą lub uczelnią? Takie działania mogą prowadzić do nowych partnerstw, które będą przynosić efekty jeszcze długo po zakończeniu pojedynczego projektu.
• Rozejrzyj się wokół siebie. Jeśli nie czujesz się jeszcze pewnie w obszarze edukacji AI, sprawdź, czy w Twojej okolicy istnieją inicjatywy związane z tym tematem.
• Korzystaj z materiałów zawartych w tej metodologii. Wśród przygotowanych materiałów znajdziesz między innymi gotowe scenariusze zajęć, doświadczenia z bootcampów, praktyczne wskazówki dotyczące rozwijania i dostosowywania istniejących działań edukacyjnych oraz narzędzia wspierające budowanie zaangażowanej społeczności. Wybieraj te rozwiązania, które najlepiej odpowiadają potrzebom Twojej instytucji oraz oczekiwaniom lokalnej społeczności.

Poniżej znajdziesz dodatkową listę wskazówek, które mogą okazać się pomocne podczas stawiania pierwszych kroków. Cel: rozpoczęcie działań związanych z nowymi technologiami i tematyką AI w sposób bezpieczny, realistyczny i dostosowany do lokalnych potrzeb.
 

1. OKREŚL POTRZEBY

• Zapisz 3 pytania dotyczące technologii lub AI, które użytkownicy biblioteki zadają już dziś.
• Zastanów się, które grupy najczęściej zgłaszają te potrzeby: dzieci, młodzież, dorośli czy seniorzy.

2. PIERWSZY KONTAKT Z NARZĘDZIEM

• Wybierz jedno narzędzie oparte na AI (np. chatbot, generator obrazów lub narzędzie do podsumowywania treści).
• Testuj je tak długo, jak potrzebujesz.
• Zapisz do czego może być przydatne oraz jakie pytania lub wątpliwości pojawiają się podczas korzystania z niego.

3. WYBIERZ DZIAŁANIE, KTÓRE MOŻESZ ZREALIZOWAĆ W SWOJEJ INSTYTUCJI:

• Rozmowa tematyczna.
• Miniwarsztat.
• Element zajęć, które już prowadzisz.

Określ: czas trwania, grupę odbiorców i cel działania.
 

4. PRZYGOTUJ PRZESTRZEŃ DO ROZMOWY

• Zbierz kilka materiałów (artykuły, filmy lub przykłady narzędzi).
• Przygotuj jedno pytanie, które pomoże rozpocząć rozmowę i przełamać pierwsze lody. Nie musi być w formie pełnej prezentacji.

5. PO PROSTU ZACZNIJ!

• Obserwuj pytania i reakcje uczestników.
• Zapisuj, co się sprawdziło, a co okazało się trudne.
• Notuj pomysły na kolejne tematy.
• Zastanów się, jaki może być następny mały krok.

6. SPRAWDŹ, KTO MOŻE CIĘ WESPRZEĆ W DZIAŁANIACH

• Być może wystarczy rozmowa z własnym zespołem. Możliwe, że inne osoby również będą gotowe
  zaangażować się w działania związane z AI.
• Spróbuj nawiązać kontakt ze szkołami, uczelniami lub fundacjami. To świetna okazja do budowania
  nowych partnerstw.

CO UDAŁO CI SIĘ ZBUDOWAĆ?

Kiedy wybierzesz kierunek najlepiej odpowiadający Tobie i potrzebom Twojej instytucji, wprowadzaj zmiany krok po kroku. Zacznij od małych, ale regularnych działań: warsztatu dla młodzieży, rozmowy z seniorami o etycznych aspektach AI albo spotkania z lokalnymi twórcami korzystającymi z narzędzi AI. Każde takie działanie jest okazją do budowania świadomości, zaufania i społeczności skupionej wokół nowych technologii. Pamiętaj, że rola bibliotekarza lub edukatora nie polega na posiadaniu wszystkich odpowiedzi, lecz na zadawaniu właściwych pytań i tworzeniu bezpiecznej przestrzeni do eksperymentowania. Korzystaj z naszych materiałów, dziel się doświadczeniami z innymi i pozwól, by ten podręcznik stał się wsparciem w budowaniu przyszłości, w której technologia służy ludziom, a nie odwrotnie. Zachęcamy również do rozwijania pomysłów zawartych w przedstawionej metodologii. My dopiero rozpoczęliśmy tę drogę, ale wierzymy, że to właśnie Wy odkryjecie kolejne kierunki i rozwiązania, których sami jeszcze nie zdążyliśmy wypróbować.

Każdy rozdział tej metodologii jest osobnym blokiem – materiałem, który można wykorzystywać na różne sposoby do tworzenia nowych działań i inicjatyw. Mamy nadzieję, że dzięki tym materiałom uda się Wam budować nie tylko mosty między instytucjami, ale także pomagać użytkownikom odnajdywać się wśród pytań i wyzwań związanych z nowymi technologiami oraz tworzyć bezpieczne i przyjazne przestrzenie do wspólnego uczenia się.

Co więc zbudujesz? Będzie nam bardzo miło poznać efekty Waszych działań, wybrane przez. Was podejścia oraz wyciągnięte wnioski. Zachęcamy do kontaktu z zespołem LIBRA.I. za pośrednictwem naszych platform internetowych!