Blok 10

ZET DE EERSTE STAP!

In dit blok nodigen we je uit om de eerste stap te zetten: vertaal ideeën naar kleine, praktische acties in je bibliotheek en vertel ons erover.

Eerder lieten we zien hoe de dynamische ontwikkeling van AI verandert hoe we informatie en visuele content maken, waarnemen en interpreteren. We benadrukten de sleutelrol van bibliotheken, scholen en culturele instellingen bij het begrijpen van die veranderingen. Het LIBRA.I.-project toont dat AI-geletterdheid niet alleen het domein is van technologische experts. Als bibliothecarissen en educatieve medewerkers kunnen we een laagdrempelig aanspreekpunt zijn in het lange, vaak verwarrende proces waarin mensen de digitale wereld om hen heen leren begrijpen.

Onderwerpen rond media, lezen, schrijven en verhalen vertellen in de context van AI opnemen in de dagelijkse werking van je bibliotheek kan die welkome eerste stap zijn. Zoals eerder aangegeven vraagt dit geen geavanceerde technische kennis, maar vooral de bereidheid om samen met deelnemers te leren en nieuwe technologieën te plaatsen binnen vertrouwde educatieve praktijken. Meer hierover vind je in BLOK #4 en BLOK #5.

Elke ontmoeting, workshop of gesprek in een bibliotheek kan een vertrekpunt zijn voor een beter begrip van een wereld waarin AI al dagelijkse realiteit is. Nu is het moment om die kennis door te geven, met aandacht voor de echte behoeften van je publiek.

Als LIBRA.I.-team hopen we dat deze methodologie je stimuleert om:

1. AI-gerelateerde onderwerpen op te nemen in je dagelijkse activiteiten rond media en creatieve
   educatie.
2. kritisch denken en weerbaarheid tegen desinformatie bij je publiek te versterken.
3. verantwoord en bewust gebruik van digitale tools te bevorderen.

Als bibliothecarissen, leerkrachten en cultuureducatoren heb je een unieke kans om gids te worden in een wereld die voor onze ogen verandert. Met het LIBRA.I.-project laten we zien dat AI-geletterdheid niet alleen voor experts is: ze is er voor iedereen. Elke workshop, elk gesprek en elke ontmoeting is een stap naar een samenleving die bewust en ethisch met technologie omgaat. Je hoeft geen expert te zijn. Blijf openstaan voor nieuwe kennis en deel die met anderen.
 

WAAROM IN ACTIE KOMEN?

• AI is overal: van boekaanbevelingen tot contentcreatie. Hoe sneller we de mechanismen ervan
  begrijpen, hoe beter we voorbereid zijn op de uitdagingen, risico’s en kansen die AI met zich
  meebrengt.
• Kritisch denken is essentieel: in een tijdperk van deepfakes en algoritmen die onze meningen
  mee vormgeven, is het vermogen om informatie te controleren cruciaal geworden.
• Bibliotheken en andere culturele centra zijn veilige plekken: hier kun je vragen stellen, experimenteren en leren zonder druk. Het zijn ideale plekken om AI te ontrafelen en te tonen hoe technologie creativiteit, educatie en dialoog kan ondersteunen.

WAT KUN JE DOEN?

• Voeg nieuwe perspectieven en onderwerpen toe aan bestaande formats. Je hoeft niets nieuws te organiseren. Je hebt je bibliotheek en je publiek: eigenlijk is dat alles wat je nodig hebt. Organiseer je workshops voor senioren of jongeren? Stel dan voor om het over artificiële intelligentie te hebben. Vraag wat zij nodig hebben en wat zij erover willen weten.
• Leer samen met je publiek. Het thema AI verandert snel en ingrijpend. Daardoor is het onmogelijk om alles te weten. Precies daarom kan ervaringen delen en samen leren voor veel mensen geruststellend zijn. Zo laat je je publiek merken dat ze zich niet te veel zorgen hoeven te maken. Niemand kent alle antwoorden. Maar in groep kunnen we proberen ze te vinden.
• Samen gaat het makkelijker. Wissel ervaringen uit met andere bibliothecarissen. Misschien kun je contact opnemen met een lokale universiteit of school? Die aanpak kan leiden tot nieuwe partnerschappen die nog maandenlang resultaat opleveren.
• Kijk om je heen. Voel je je nog niet zeker over AI-geletterdheid? Ga dan na of er lokaal al een initiatief rond dit thema bestaat.
• Gebruik deze methodologie. In het materiaal vind je kant-en-klare lesplannen, ervaringen uit de bootcamps, praktische tips om bestaande educatieve formats aan te passen en tools om betrokkenheid in je community op te bouwen. Kies wat het best aansluit bij je behoeften en bij de verwachtingen van je lokale publiek.

Hier volgt nog een checklist met tips die je wellicht van pas komen nu je je voorbereidt op die belangrijke eerste stap. Doel: op een veilige, realistische en op de lokale behoeften afgestemde manier aan de slag gaan met nieuwe technologieën en AI-onderwerpen.
 

1. BENOEM JE BEHOEFTEN:

• Schrijf drie vragen op over technologie of AI die je publiek vandaag al stelt.
• Bedenk welke groepen (kinderen, jongeren, volwassenen, senioren) deze behoeften het vaakst
  aangeven.

2. EERSTE KENNISMAKING MET DE TOOL:

• Kies één AI-gebaseerde tool, bijvoorbeeld een chatbot, beeldgenerator of samenvattingstool.
• Neem de tijd om de tool te verkennen.
• Schrijf op waarvoor de tool nuttig kan zijn en welke twijfels bij je opkomen terwijl je ermee
  werkt.

3. KIES EEN ACTIVITEIT DIE JE IN JE INSTELLING KUNT UITVOEREN:

• Een thematisch gesprek.
• Een miniworkshop.
• Een onderdeel van een les of activiteit die je al begeleidt.

Bepaal timing, doelgroep en doel.
 

4. MAAK RUIMTE VOOR GESPREK

• Verzamel enkele materialen, zoals artikels, video’s en voorbeelden van tools.
• Bereid één vraag voor om het gesprek te openen en het ijs te breken. Dat hoeft geen volledige
  presentatie te zijn.

5. GA AAN DE SLAG!

• Observeer de vragen en reacties van deelnemers.
• Schrijf op wat goed werkte en wat moeilijk was.
• Noteer ideeën voor volgende thema’s.
• Bepaal wat de volgende kleine stap wordt.

6. GA NA WIE JE KAN HELPEN BIJ JE ACTIES

• Misschien volstaat een gesprek met je team. Mogelijk zijn collega’s bereid om mee te doen.
• Probeer contact te leggen met scholen, universiteiten en stichtingen. Dat is een goede kans
  om een nieuw partnerschap op te starten.

WAT HEB JE OPGEBOUWD?

Zodra je de richting hebt gekozen die het best past bij jou en je bibliotheek probeer je veranderingen stap voor stap door te voeren. Begin met kleine maar consequente acties: een workshop voor jongeren, een gesprek met senioren over de ethische kanten van AI, of een ontmoeting met lokale makers die AI-tools gebruiken. Elk van deze initiatieven is een kans om bewustzijn, vertrouwen en een community rond nieuwe technologieën op te bouwen. Onthoud dat je rol als leerbegeleider of bibliothecaris niet draait om het hebben van alle antwoorden. Ze draait om de juiste vragen stellen en een veilige ruimte creëren om te experimenteren. Gebruik onze materialen, deel je ervaringen met anderen en laat dit handboek je partner zijn bij het vormgeven van een toekomst waarin technologie mensen dient, en niet omgekeerd. We nodigen je ook uit om verder te gaan met de stappen uit onze methodologie. Wij hebben al enkele stappen op dit traject kunnen zetten, maar we zijn ervan overtuigd dat jij nieuwe paden zult verkennen die wij nog niet hebben bewandeld.

Elk hoofdstuk van deze methodologie is een blok: materiaal dat je op verschillende manieren kunt gebruiken om iets nieuws te bouwen. We hopen oprecht dat je hiermee niet alleen bruggen tussen instellingen kunt slaan, maar ook paden kunt aanleggen om je publiek door het doolhof van mogelijke vragen te begeleiden, en veilige plekken kunt creëren waar jullie samen in een open en vriendelijke sfeer over nieuwe technologieën kunnen leren.

Dus: wat ga jij opbouwen? We horen graag wat je resultaten zijn, welke aanpak je hebt gekozen en welke conclusies je hebt getrokken. Neem zeker contact op met het LIBRA.I.-team via een van onze online platformen.