Wielojęzyczność i kształcenie

W mózgu jest miejsce na wiele języków

Znajomość kilku języków jest bardzo ważną umiejętnością w dzisiejszej Europie. Wielojęzyczne wychowanie już we wczesnym wieku dziecka daje rodzicom szansę szybkiego i efektywnego przekazania znajomości języków. Jednak w szkołach i przedszkolach dominuje jednojęzyczność – brak jest ofert bilingualnych.

Stary przesąd mówi, że wielojęzyczność przekracza możliwości dzieci i że nie są one w stanie prawidłowo nauczyć się nawet jednego z oferowanych języków. Jednak aktualne wyniki badań udowadniają, że jest dokładnie odwrotnie. Dzieci wzrastające wielojęzycznie są umysłowo elastyczniejsze i sprawniejsze w postrzeganiu. Do trzeciego roku życia dzieci „kodują“ rożne języki tylko w jednym regionie mózgu. W związku z tym mózg ich pracuje szczególnie efektywnie. Kierując się zasadą naśladowania dzieci uczą się wielu języków tak samo dobrze i pewnie, jakby uczyły się tylko jednego. Badacze mówią w takim przypadku o „podwójnej nauce języka“
Jednak dla optymalnego rozwoju językowego konieczne jest stosowanie stałych i jasnych reguł językowych. Dwujęzycznym rodzinom zaleca się, aby każdy z rodziców w pierwszych 4-5 latach życia dziecka konsekwentnie używał swego języka ojczystego, np. ojciec języka tureckiego a matka niemieckiego. Również podział na język rodzinny i język świata zewnętrznego pomaga dwujęzyczności: w domu mówi się językiem rodziców, w przedszkolu i szkole dzieci uczą się mówić po niemiecku.

Dobry język, zły język?

Vergrößerung
W Niemczech coraz więcej dzieci wychowywanych jest dwujęzycznie, w roku 2001 było ich tu 710.430. Jednak oferty kształcenia językowego są jeszcze skromne: spośród ponad 38 000 szkół w Niemczech tylko 400 ma w swym programie nauczanie bilingualne, najczęściej w językach francuskiem i angielskim. „Tylko te języki, którym przypisuje się wysoki prestiż, reprezentowane są w systemie szkolnym w sposób oczywisty“ skarży się dr Anja Leist-Villis, pedagog i inicjatorka projektu www.zweisprachigkeit.net. Dzieci z językami ojczystymi, które cieszą w Niemczech mniejszym prestiżem jak np. turecki lub grecki, mają tu małe szanse na wspieranie ich rozwoju językowego w tutejszym systemie. „W ten sposób dochodzi do paradoksu: dzieci, które już są dwujęzyczne, nie otrzymują w naszym systemie wsparcia w ramach ich języków i czasami zatracają swe umiejętności.“

Wielojęzyczność jako zapasy na przyszłość

Decydującym etapem w rozwoju dzieci wielojęzycznych jest początek kształcenia szkolnego. Język szkoły – język niemiecki – zaczyna dominować i staje się mocnym językiem. Język ojczysty przesuwa się na tylne pozycje. I tu wielu ekspertów widzi niebezpieczeństwo: wycofanie soę języka ojczystego może prowadzić do problemów w otoczeniu rodzinnym, np. w postaci problemów w komunikacji lub dystansu do pochodzenia kulturowego i językowego. Dzieci mogą też stracić szansę, jaką miałyby jako osoby dorosłe: „Płynna znajomość dwóch lub więcej języków to w dzisiejszej Europie indywidualny i społeczny skarb. Im więcej dziecko zna jezyków, tym więcej krajów stoi przed nim otworem.“ jak twierdzi ekspert dwujęzyczności Leist-Villis.

Możliwości w systemie szkolnictwa

Gdy jedna z berlińskich szkół z dużą ilością tureckojęzycznych uczniów na początku 2006 roku wprowadziła język niemiecki jako obowiązkowy na szkolnym podwórzu, wywołało to szczególnie duże protesty lingwistów i polityków. Jak wspierać wielojęzyczność dzieci i młodzieży, gdy w szkole zabrania się używania języka ojczystego?
Szkoła im. Heinricha-Wolgasta w Hamburgu zdecydowała się dlatego na inna drogę. W sierpniu 2003 roku powstała tu pierwsza niemiecko-turecka klasa. Od tego czasu dużo dzieci uczy się tu w kilku dwujęzycznych klasach. Coraz więcej przedszkoli próbuje też realizacji programów i konceptów dla dzieci wielojęzycznych. W dwujęzycznych przedszkolach obowiązuje zasada wychowawcza, według której jedna osoba mówi zawsze jednym językiem. W ten sposób dzieci przyzwyczajane są przez wychowawczynie do dwóch języków jednocześnie. Również bliska współpraca z rodzicami i stosowanie indywidualnych koncepcji dla dzieci imigrantów pomagają w niwelowaniu barier językowych i integrowaniu i wspomaganiu wielojęzycznych dzieci. Od 2004 roku Stowarzyszenie dwunarodowościowych rodzin i partnerstw bierze udział w programie „Uczące się regiony“, propozycji doskonalenia zawodowego dla pedagogów i wychowawców. Głównym tematem jest tu wspieranie w zakresie języka niemieckiego i wielojęzyczności w okresie przejścia z przedszkola do szkoły podstawowej.
Instytut Goethego e. V. Düsseldorf wraz z Uniwersytetem Duisburg oferuje od kwietnia 2006 roku „Tandemowe kursy języka niemieckiego i tureckiego“ dla młodzieży dwujęzycznej. Bardzo ukierunkowane wspieranie obu języków na zadanie poprawę perspektyw zawodowych i przyszłościowych dla młodych obywateli pochodzących z rodzin imigrantów.
Bettina Levecke
jest dziennikarką.

Copyright: Goethe-Institut e. V., Online-Redaktion
Mai 2006

Linki

Lingu@net Europa

copyright: lingu@net
Wielojęzyczny bank danych na temat nauki języków obcych

Linia E

Interaktywny online-quiz na temat języków Europy!
zobacz też