AI op school :
"AI corrigeert nu fouten"

Vorig jaar heeft docent Hendrik Haverkamp in DIE ZEIT uitgelegd hoe ChatGPT het onderwijs verandert. Wat is er sindsdien gebeurd? Een gesprek over tijd besparen met artificiële intelligentie en nooit meer huiswerk maken.

Von Martin Spiewak

DIE ZEIT: Mijnheer Haverkamp, ChatGPT heeft een jaar geleden de artificiële intelligentie in ons dagelijks leven gekatapulteerd. Is AI nu ook in de klas te vinden?

Hendrik Haverkamp: Op onze school in ieder geval wel. De meeste collega's hebben zich gerealiseerd dat AI het werk een stuk gemakkelijker kan maken. Je kunt bijvoorbeeld een tekst op verschillende niveaus laten schrijven: een veeleisende versie voor moedertaalsprekers of een eenvoudigere versie voor een Oekraïense leerling die nog niet goed Duits spreekt. Als ik met een nieuw onderwerp begin, stelt ChatGPT verschillende lesplannen voor die ik vervolgens voor mijn klas kan aanpassen. Of neem al het correctiewerk ...

DIE ZEIT:... dat leraren heel wat tijd kost.

Haverkamp: Vroeger kostte het me zeker zes uur om een toets Duits voor klas vier havo/vwo te corrigeren. AI doet nu een eerste correctie van de toetsen, noteert spel- en grammaticafouten en geeft een eerste beoordeling van structuur en inhoud. Dat betekent dat ik veel minder tijd kwijt ben.

DIE ZEIT: Maar u geeft nog steeds zelf de cijfers?

Haverkamp: Natuurlijk. Maar als de leraar de eisen voor de toets in het programma invoert, krijgt hij ook feedback over de resultaten. We experimenteren er nog mee en kijken hoe de cijfers verschillen.

DIE ZEIT: Hoeveel leraren maken gebruik van deze ondersteuning?

Haverkamp: Ik schat dat ChatGPT voor 80% van mijn collega's het werk heeft veranderd.
DIE ZEIT: Op uw school neemt digitalisatie al 20 jaar een belangrijke positie in. Toen ChatGPT opkwam, was de reactie van veel collega's: Mijn God, dat willen we niet!
Haverkamp: Deze afwerende houding heeft maar kort geduurd. Bij bijeenkomsten voor nascholing heb ik veel openheid gezien. De leraren hadden al gauw in de gaten dat AI niet meer uit de klas zou verdwijnen. Hetzelfde geldt voor de inspectie en overheid. Er zijn nu wetenschappelijke aanbevelingen (in Duitsland) om AI al vanaf klas 2 vmbo/have/vwo regelmatig te gebruiken bij alle vakken waar teksten een centrale positie innemen. Het is niet langer een kwestie óf AI de school binnenkomt, maar hoe snel.

DIE ZEIT: Wat is het probleem?

Haverkamp: Tot nu toe hebben scholen in slechts drie deelstaten, Saksen-Anhalt, Mecklenburg-Vorpommern en Rijnland-Palts, officieel toegang tot ChatGPT, d.w.z. een toegang die voldoet aan de regelgeving voor gegevensbescherming. Maar eigenlijk kan dat niet.

DIE ZEIT: De leerlingen lijken het anders te zien. Volgens onderzoeken gebruikt 70% AI voor school, meestal via een privéaccount.

Haverkamp: Op onze school is dat 90%. Leerlingen gebruiken ChatGPT om onderzoek te doen, voor de uitleg van de stof of om hun teksten te laten corrigeren door AI.
DIE ZEIT: Hoe controleert u of de leerlingen zelf hun huiswerk hebben gemaakt?
Haverkamp: We geven geen traditioneel huiswerk meer op. In plaats daarvan is er leertijd thuis, die de leerlingen zelf gebruiken om zich voor te bereiden op toetsen of om achterstanden in te halen. Ze moeten deze leertijd bijhouden.

"We moeten de studenten tot op zekere hoogte vertrouwen"

DIE ZEIT: Hoe zit het in de bovenbouw met de werkstukken die alle leerlingen moeten maken?

Haverkamp: Wij zijn het risico aangegaan en moedigen de leerlingen aan AI te gebruiken, maar ze moeten die delen markeren die ze met AI hebben geschreven.

DIE ZEIT: En dat werkt?

Haverkamp: Beter dan verwacht. Als leraar begeleid je de leerlingen immers bij de werkstukken en weet je hoe ver ze staan. En vaak zijn de onderwerpen zo gespecialiseerd dat AI nauwelijks helpt. Maar het klopt, uiteindelijk geeft de school de controle uit handen en wij moeten de leerlingen tot op zekere hoogte vertrouwen.

DIE ZEIT: Hoe zit het met de examens?

Haverkamp: We zouden een selectief gebruik van AI moeten toestaan. Ik noem dit het "rekenmachine-moment". Bij de wiskundetoetsen is het al lang gebruikelijk om een rekenmachine te gebruiken bij een deel van de toetsen. Zo zou ook kunnen gaan met AI, waarbij een deel van het examen schriftelijk is en bij het andere deel kunnen de leerlingen dan ChatGPT gebruiken. In haar aanbevelingen spreekt de wetenschappelijke commissie voor het onderwijs van "co-activiteit tussen leerlingen en AI".
  DIE ZEIT: Hoe beoordeel je zoiets?

Haverkamp: Ik denk dat we in de toekomst op school eerder het proces dan het resultaat zullen beoordelen. Hoe hebben de leerlingen de tekst behandeld? Hebben ze de suggesties van AI gecontroleerd? Hoe hebben ze die verder uitgewerkt? Dat geldt ook voor de kwaliteit van de prompts...

DIE ZEIT:... met andere woorden: de vragen aan ChatGPT of de invoer van opdrachten.

Haverkamp: Ook die kan ik beoordelen. Bijvoorbeeld door te kijken naar het niveau van de chatgeschiedenis, d.w.z. de dialoog tussen de leerling en het programma. Natuurlijk zijn er grote verschillen afhankelijk van de voorkennis van de leerlingen.

DIE ZEIT: Dus de aanname dat AI-kennis minder belangrijk maakt, klopt dus niet?

Haverkamp: Integendeel, kennis wordt steeds belangrijker. Ten eerste moet ik ChatGPT de juiste vragen stellen. Maar dat gaat alleen als ik iets weet. Anderzijds moet ik beoordelen in hoeverre de antwoorden van AI consistent zijn. Ook hier heb ik voorkennis voor nodig.

"Voor AI is er een breed opleidingsoffensief vereist"

Haverkamp: We hebben gezien dat de goede leerlingen het nog beter doen dankzij AI en dat de zwakkere leerlingen er minder baat bij hebben. Die zijn al tevreden met kopiëren en plakken.
DIE ZEIT: Maar er zijn al tekenen dat AI het onderwijs sterk zal veranderen.
Haverkamp: Dat hoop ik zeker. Traditionele examens, bijvoorbeeld, zijn behoorlijk uit de mode geraakt. De school bevordert leerdoelen zoals communicatie en samenwerking en beide zijn geen deel van de examens. Natuurlijk zie ik de grootste mogelijkheden voor AI in een verdere individualisering van leren.

DIE ZEIT: Hoe?

Haverkamp: Tot nu toe kon een leraar alleen feedback geven aan een paar van de, stel, 30 leerlingen in de klas die met een opdracht bezig zijn. Meer tijd is er gewoon niet. AI heeft dit probleem niet. Ze kan elke leerling persoonlijke feedback geven over welke vragen hij al dan niet correct heeft beantwoord. AI vertelt een leerling zelfs waar hij hulp kan krijgen, bijvoorbeeld door te verwijzen naar een korte leervideo.

DIE ZEIT: De belofte dat technologie het leren persoonlijker maakt, is al vaker gemaakt.

Haverkamp: Nu zou het kunnen werken. Een voorbeeld: samen met een programmeur heb ik het mentorprogramma "fiete.ai" ontwikkeld. De leerlingen loggen in bij het programma met een QR-code en moeten dan opdrachten doen die een leraar heeft ingevoerd. Bij natuurkunde was er bijvoorbeeld de vraag welke vorm van energie de efficiëntste was, zonne-energie, windenergie of waterkracht? De leerlingen krijgen feedback op hun antwoord.

DIE ZEIT: En wat doet de leraar?

Haverkamp: Hij ziet niet alleen de vooruitgang die zijn leerlingen boeken, maar ziet ook waar hij de stof moet herhalen omdat veel leerlingen bij dezelfde opdracht niet verder komen. Inmiddels hebben 6.000 leerkrachten zich bij fiete.ai geregistreerd. Saksen-Anhalt wil het binnenkort beschikbaar maken voor zijn scholen.

DIE ZEIT: Hoeveel van zulke programma's zijn er?

Haverkamp: Jammer genoeg nog niet veel. Er is met name een gebrek aan AI-leerprogramma's die speciaal zijn afgestemd op vakken als wiskunde, Latijn of chemie. Er wordt veel gemaakt, maar de scholen weten vaak niet of de nieuwe tools goed zijn.

DIE ZEIT: De scholen alleen kunnen dit nauwelijks controleren.

Haverkamp: Nee, dat moeten de toezichthoudende instanties doen. De schoolboeken worden immers ook gecontroleerd op kwaliteit. Ik zie deze controlefunctie als een van de drie belangrijkste taken van de politiek.

DIE ZEIT: Wat zijn de andere twee?

Haverkamp: Leerkrachten in alle deelstaten hebben snel toegang nodig tot een programma als ChatGPT. En er moet een breed opleidingsoffensief komen als het gaat om AI. Maar dit alles kost tijd.