Voor onze tentoonstelling Vergessene Zukunft (Vergeten toekomst) heeft de fotograaf Holger Herschel twee fotoreeksen geselecteerd die voornamelijk de veranderingen in de arbeidswereld thematiseren. De reeks Schwarze Pumpe (Lausitz, Hoyerswerda/ Brandenburg) ontstond in 1991. Het zijn fotografische momentopnames van het grootste energiecomplex van de DDR, de bruinkoolmijn (dagbouwmijn) en de gascentrale in de Lausitz, met meer dan 40 000 werknemers, waarvoor speciaal een nieuwe stad bij Hoyerswerda (Hoyerswerda-Neustadt) uit de grond is gestampt. Zwart-witfoto‘s tonen een industrieel landschap in de mist, die de bedrijfs- en wooncomplexen en ook de mensen op de achtergrond in een grijze sluier hult. In zijn essay over deze reeks verwijst Holger Teschke naar dramaturg Heiner Müller, die het in Die Korrektur (De correctie) heeft over de langzame transformatie naar de socialistische mens. Voor Teschke was de transformatie naar een nieuwe mens met socialistisch bewustzijn na 40 jaar, dus op het moment van de val van de Muur, toen landschapsherstel begon, nog niet gelukt.

De reeks Altes Eisen (Oud ijzer) (Leipzig en Chemnitz, Saksen) werd gemaakt tussen 1990 en 1993 in twee Saksische gieterijen, VEB GISAG en Giesserei Rudolf Harlass. Hier richt de fotograaf zich op de mensen op hun werkplek. De foto‘s geven een virtuele rondleiding door de fabrieken, met werkbanken, bankschroeven en schakelborden; jonge medewerkers tijdens hun pauze in de kantine of een vergadering waarin de werkplanning wordt besproken.

De kleurenfoto‘s uit de fabriek in Chemnitz tonen grotendeels leeggehaalde hallen. Wat overblijft zijn sporen uit de actieve tijd: deels vergeelde posters van naakte vrouwen, een gestripte vrachtwagen, enkele kabelrollen en ander achtergelaten materiaal. Kasten en vakken zijn leeg, de stoelen liggen al omgedraaid op de tafels. Een oude poster uit 1982 nodigt uit tot deelname aan de jaarlijkse 1 mei-betoging met de slogan: ‘Alles voor het welzijn van het volk en de vrede’.

Vandaag, 35 jaar later, kijken we terug op een ‘tijdcapsule’ via de foto‘s uit de reeksen Schwarze Pumpe en Altes Eisen. We zijn getuige van het radicale transformatieproces van de socialistische planeconomie naar de markteconomie. Voor de bedrijven en regio‘s ging de verandering altijd gepaard met liquidaties, de-industrialisering en privatisering, en vereiste een groot aanpassingsvermogen van de betrokken mensen.

Herschels fotoreeksen uit de tijd van de ‘Wende’ kunnen niet actueler zijn, omdat ze parallellen laten zien met de huidige digitale en AI-revolutie, met alle onzekerheden van dien. Permanente verandering, toen en nu, maar geen zekerheden. De mens moet zich aan veranderingen kunnen aanpassen, of deze nu plaatsvinden in de economie, de politiek of de eigen biografie, en hij heeft de kans om aan deze veranderingen actief mee vorm te geven.

Openingstijden: maandag tot en met donderdag van 09:00 tot 18:00 uur.

Meer informatie over Holger Herschel.
In samenwerking met Berlin Brussels Art Projects.