Stresspreventie voor leerkrachten
Met toewijding en evenwicht de lesdag meester worden

Om het veeleisende dagelijkse leven van een leerkracht – met uiteenlopende lesuren, klasgroepen en verantwoordelijkheden – jaar na jaar vol te houden, is een betrouwbare structuur en ondersteunende werkomgeving essentieel. Alleen zo kunnen leerkrachten gemotiveerd blijven gedurende hun hele werkdag én op de lange termijn. Maar hoe blijft die motivatie duurzaam? Wat helpt écht om burn-out bij leerkrachten blijvend te voorkomen?

Elke leerkracht weet hoe intensief het is om voortdurend geconcentreerd te zijn op de les en tegelijkertijd ook op de groep. En dat in elke les, die vaak gepaard gaat met onvoorspelbare stress en storingen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat bedrijfsartsen 's ochtends op school vaak de hoogste bloeddrukwaarden vaststellen, die tot lang in de middag doorwerken. Deze waarden zijn vergelijkbaar met die van kandidaten voor rijexamens. Maar wat kan op de lange termijn verlichting bieden?

Multi-Tasking beschränken -  Highlights nicht verpassen!

Multitasken betekent parallel handelen. Voor je hersenen is dat pure stress. Het verhindert dat je je bewust bent van wat je al hebt bereikt, waardoor je persoonlijke beloningssysteem niet in werking treedt. Grijp daarom actief in. Als leerlingen vragen hebben, beantwoord die dan consequent één voor één. Dit geldt voor alles wat er te doen valt, het best met een to-do-lijstje. Om ook tijdens de pauzes stress te verminderen, moet je een tijdsbuffer instellen voordat de lessen beginnen, zodat je alle afspraken en materialen voor de lesdag in alle rust kunt voorbereiden. Naast het bewust op volgorde afhandelen van zaken, mogen je persoonlijke hoogtepunten in het dagelijkse schoolleven zeker niet ontbreken. Als er zich bijzonder positieve gebeurtenissen voordoen (het onderwerp van de les slaat aan, de methodologie werkt, alle leerlingen werken goed mee), neem dan even de tijd om stil te staan bij dat moment. Zet als het ware je ‘innerlijke film’ op pauze om echt te genieten van deze momenten. Dit zijn kostbare momenten die je versterken in je vak! Je hersenen zullen je dankbaar zijn en steeds gevoeliger worden voor positieve dingen (neuroplasticiteit). Gelukkig zijn in je beroep is ook een kwestie van waarneming!

Train routines en neem de rol van leercoach op!

Een succesvol klassenmanagement is een belangrijke gezondheidsfactor in het beroep van een leerkracht. Als leraar en leerlingen samen duidelijke afspraken maken over regels en routines — en die ook consequent toepassen — ontstaat er een vlot lopend klasproces. Dat zorgt dag na dag voor minder stress, voor iedereen. Hoewel het niet altijd even spannend is, loont het absoluut de moeite om vanaf het begintijd te investeren in het inoefenen van routines en het vastleggen van duidelijke regels. Beloon de klas die zich aan de regels houdt, maar bestraf overtredingen consequent. Deze structuur maakt een duidelijk gereguleerde samenwerking mogelijk en dat is de beste basis voor succesvol lesgeven en leren.
Een gezonde leerkracht straalt niet alleen passie uit, maar beschikt vooral over sterke sociale vaardigheden en bouwt een hechte band op met zijn leerlingen, die hij soms ook hun grenzen moet wijzen. (81% van de leerkrachten die weinig stress ervaren, hebben goede relationele vaardigheden!)
Als leerkrachten regelmatig optreden als coach - die richting geven, stimuleren en de leerlingen aanmoedigen om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor zover hun leeftijd dit toelaat (zelfstandig werken, werken volgens een weekplanning, portfolio's aanleggen, werken met een klassenvertegenwoordiging) – is dit een verdere gezondheidsfactor voor henzelf. Dit biedt hen waardevolle momenten om even op adem te komen, maar ook voor persoonlijk contacten met de leerlingen te versterken, wat dan weer het leerproces gunstig beïnvloedt.

Zorg voor een efficiënte en realistische werkstijl!

Een leerkracht weet dat hij veel werk in een beperkte tijd moet verzetten (rapportcijfers geven, werk corrigeren) en rekening moet houden met wat voelt als 1000 kleine dingen. Bij gebrek aan structuur en werken volgens urgentie ligt stress op de loer! Afgezien van checklists, is het belangrijk om omvangrijke taken in te delen in behapbare brokken en op korte termijn tijd ervoor vrij te maken. De lesvoorbereiding wordt effectiever als inspanning en rendement in evenwicht zijn. Een voorbeeld: als je voor een les al een goed werkblad en een beproefd inleidend medium als inleiding hebt gevonden, zul je de les waarschijnlijk zonder veel extra inspanning kunnen geven. Maar als je het werkblad grondig gaat herzien en misschien op zoek gaat naar een nieuw medium op internet, zal je inspanning veel hoger zijn en de les misschien niet veel beter. Maar omdat je meestal 26 uur per week moet plannen, kun je je deze mate van detail gewoonweg niet veroorloven. Perfectionisme is de beste voedingsbodem voor een burn-out in het onderwijs. Je moet daarom voor de hele lesweek een globale structuurplannen op tijden dat je ongestoord bent en niet wordt afgeleid. Dit is niet alleen heel effectief, maar geeft je ook een veilig gevoel voor de hele schoolweek, waarin zeker nog genoeg te doen is.

Zorg voor afstand en ondersteunende netwerken!

Thuiswerken en het gevoel dat je nooit klaar bent, maakt het moeilijk om afstand te scheppen tussen werk en privéleven. Dat zorgt al snel voor een slecht geweten. Twee derde van de leerkrachten heeft moeite om uit te schakelen, wat de broodnodige regeneratie bemoeilijkt. Daarom zijn er duidelijke scheidingslijnen nodig: ruimtelijk (extra werkruimte thuis), qua tijd (dagelijkse werktijdlimiet) en mediaal (extra e-mail voor het werk). Als school en privéleven te nauw met elkaar verweven raken, kun je gemakkelijk in een gevaarlijke permanente functiemodus terechtkomen die het innerlijke contact met de eigen behoeften verhult en zo voor uitputting zorgt. De belangrijkste bolwerken tegen burn-out zijn, naast een duidelijke scheiding, ondersteunende collegiale en persoonlijke netwerken. Vooral het begrip, maar ook de praktische en professionele hulp van collega's is onbetaalbaar bij schoolproblemen! Beide systemen hebben echter zorg nodig, d.w.z. een aanvullend geven en nemen, om in tijden van bijzondere stress te kunnen overleven. Reserveer voldoende en regelmatig tijd voor de mensen in je naaste omgeving!

Blijf mindful en zoek je eigen doel in het systeem!

Omdat jij als leerkracht een enorm belangrijk deel uitmaakt van het leersucces van je leerlingen, is het belangrijk dat je altijd rekening houdt met jezelf. Je leerlingen zullen onmiddellijk merken als je in een slechte bui bent en zullen navenant reageren. Leef dus niet tegen jezelf! Een voorbeeld: je regelt een oudercontact rond 14.00 uur als je er al 6 uur op hebt zitten en het dieptepunt van de dag hebt bereikt. Als het gesprek moeilijk wordt, zul je veel stressvolle energie moeten verbruiken om je te kunnen concentreren. Het lichaam zal dan reageren met grote uitputting, wat niet nodig was geweest als je het gesprek op je piekmoment had gevoerd. Leerkrachten die bereid zijn om zichzelf steeds weer uit te putten, lopen een groot risico op een burn-out. Dit geldt des te meer tegen de achtergrond van de vaak schaarse middelen in het onderwijssysteem. In plaats van te proberen aan ieders verwachtingen te voldoen, kun je je als leerkracht beter richten op waar jouw speciale geluksmomenten liggen in je werk en deze ontwikkelen. Jarenlang was mijn rol die van "klassenmoeder" in een basisschoolklas, daarna die van bemiddelaar als brandweer bij conflicten op verschillende soorten scholen. Wat is jouw specifieke doel in het systeem? Waarom ben je leraar geworden? Zolang je het juiste antwoord kunt geven, kan de stress op school je nauwelijks beïnvloeden.