Anaesthesia of the Heart

Anaesthesia of the Heart © Goethe-Institut Brussels | Design: Sarah Kral

In een tekst over humor uit 1900 beschrijft de Franse filosoof Henri Bergson lachen als een 'anesthésie momentanée du cœur', als flexibiliteit tegenover starheid en als iets diep menselijks.

In 2025 en 2026 biedt het Goethe-Institut in Brussel een transdisciplinair programma aan dat in het teken staat van humor als culturele expressie vorm. Er werden culturele actoren uit de wereld van kunst, theater, illustratie, literatuur, muziek, film, wetenschap en filosofie uitgenodigd om samen de aporieën van humor te onderzoeken.

Ons zomer-highlight

Rosa von Praunheim filmretrospectief @ CINEMATEK
Van juni tot augustus vertonen we het bijzondere filmische oeuvre van Rosa von Praunheim – de meest queer protagonist van de Neue Deutsche Film. Voor “Anaesthesia of the Heart” richten we ons vooral op filmische aspecten van camp, kitsch en ironie als humoristische subversieve strategie van queer verzet.

Petite histoire du camp | Rosa von Praunheim Edition Rosa von Praunheim Rosa von Praunheim

Deelnemende

Hawah Bunduka is een transdisciplinaire kunstenaar die onderzoek doet naar sociale rechtvaardigheid, heling en bevrijdingsprocessen. Geboren en opgegroeid in Londen, met wortels in Sierra Leone, is haar praktijk gebaseerd op een dekoloniale verkenning van carnavalsskunst in een hedendaagse Brits-Caribische context, waarbij zij de podiumkunsten verbindt met verschillende gemeenschapsgerichte disciplines.
Michael De Cock, is auteur, regisseur en acteur. Sinds 2017 is hij artistiek leider van KVS. De publicatielijst van De Cock telt vandaag een twintigtal titels, die ook op de internationale boekenmarkt succes kennen en meermaals gelauwerd werden. Hij legt zich sinds tien jaar ook toe op het schrijven van scenario’s. In 2024 schreef hij het boekAlleen verbeelding kan ons redden,een vurig pleidooi voor cultuur in onze democratie.
Nadine Redlich staat bekend om de humor, melancholie en subtiele observaties die ze in haar werk tot uitdrukking brengt: huilende appels, pratende stenen en antropomorfe figuren die grapjes maken of elkaar plagen maken stuk voor stuk deel uit van haar typische, onmiskenbare stijl. Haar cartoons en strips verschijnen in tal van publicaties, waaronder The New York Times, DIE ZEIT, Süddeutsche Zeitung, Frieze Magazine, Le Monde en Elbphilharmonie Magazin.
Theatermaakster Yael Ronen werd in 1976 geboren in Jeruzalem en woont en werkt momenteel in Berlijn. In Tel Aviv is ze bekend geworden door haar eerste producties, o.a. in het Habima Theater. Ze brak internationaal door met 'Third Generation', een coproductie tussen de Schaubühne, het Habima Theater en de Ruhrtriennale in 2010 met acteurs uit Duitsland, Israël en Palestina. Van 2015 tot 2023 was ze als regisseur verbonden aan het Maxim Gorki Theater, waar ze onder andere de regie van 'Common Ground', 'Roma Armee', 'The Situation' en 'Slippery Slope – almost a musical', met muziek van Shlomi Shaban, voor haar rekening nam. Yael Ronen was met haar werk al meermaals te gast op het Theatertreffen, voor het laatst in 2024.
Martín Valdés-Stauber is sinds 2023 dramaturg bij de Schaubühne Berlin, waar hij de creatie van het stuk Bucket List begeleid heeft. Van 2017 tot 2023 maakte hij als dramaturg deel uit van de artistieke directie van de Münchner Kammerspiele, waar hij onder andere samenwerkte met Rabih Mroué, Philipe Quesne, Rimini Protokoll (Stefan Kaegi), Marlene Monteiro Freitas, Marco Layera en Milo Rau. Sinds 2018 doet hij in het kader van het langlopende project SCHICKSALE onderzoek naar de biografieën van medewerkers van de Kammerspiele die tijdens het naziregime werden vervolgd.
WANG Jing is toneelschrijfster, vertaalster, theaterproducent en -programmeur, doctor in de Theaterwetenschappen (Universiteit Sorbonne Nouvelle) en directeur en oprichtster van de Association Hybridités France-Chine. Ze doceert aan de Universiteit van Parijs-Nanterre en de Universiteit van Artois en is gastprofessor aan de Centrale Academie voor Schone Kunsten in China. Sinds 2011 is ze zowel in Frankrijk als in China actief op het gebied van podiumkunsten en heeft ze talloze projecten tussen beide landen gerealiseerd.
Rosa von Praunheim (geboren als Holger Mischwitzky, 1942–2025) was een Duitse filmmaker, schrijver en een van de meest invloedrijke homorechtenactivisten in Duitstalig Europa. Zijn artiestennaam Rosa verwijst naar de roze driehoek (rosa Winkel) die homoseksuelen gedwongen werden te dragen in de nazi-concentratiekampen. Als centrale figuur van de Neuer Deutscher Film en de queer-tegencultuur maakte hij in vijf decennia meer dan 150 films, waarin hij kunst, provocatie en politiek activisme consequent combineerde. Gedurende zijn hele carrière bleef Praunheim een fervent pleitbezorger van queer-zichtbaarheid, waarbij hij onderwerpen als aids, historische onderdrukking, gender non-conformiteit en ouder worden aan de orde stelde. Zijn confronterende stijl maakte hem controversieel, maar zijn invloed op LGBTQ+-politiek, mediarepresentatie en queer-cinema is ongeëvenaard.
Fotografe, cameravrouw, filmregisseur en nog veel meer – Elfi Mikesch heeft in de loop van haar inmiddels meer dan 60-jarige carrière vele verschillende rollen vervuld en ons een ware unieke oeuvre geschonken, dat een grote invloed heeft gehad op de feministische en queer cinema. Als een van de meest gerenommeerde cameravrouwen van Duitsland heeft ze samengewerkt met Rosa von Praunheim, Werner Schroeter, Monika Treut, Friederike Pezold, Heinz Emigholz, Cynthia Beatt en Teresa Villaverde. Elfi Mikesch is 85 jaar oud en is zojuist op de Berlinale door de Vereniging van Duitse Filmcritici onderscheiden met de prijs voor haar levenswerk. In het kader van de Rosa von Praunheim-retrospectieve in Brussel zal ze spreken over haar samenwerking met Rosa von Praunheim.

Over het project

Humor kan fungeren als sociaal bindmiddel – of komaf maken met oude belemmeringen: wanneer we verder kijken dan satire, karikatuur of ironie, dan zien we dat humor vaak gebruikt wordt in contexten van artistiek activisme, als een strategie van verzet of burgerlijke ongehoorzaamheid. Queer, bipoc- of inheemse kunstenaars laten bijvoorbeeld zien hoe humoristische kunst niet alleen een manier is om uit een uitzichtloze situatie te ontsnappen, maar mensen ook veerkrachtig en resistent kan maken, vooral in een onliberale context.

Maar "humoristische" expressie kan ook het tegenovergestelde effect hebben: het kan isoleren, kwetsen en ondermijnen. Zo zien we momenteel hoe vooral nieuwe rechtse bewegingen voortdurend democratische processen met zogenaamd grappige posts op het internet ondergraven. Als een vorm van culturele expressie brengt humor daarom vaak sterke tegenstrijdigheden met zich mee. Het programma "Anesthesia of the Heart" (Anesthesie van het hart) richt zich precies op die spanningen.

Spanningsvelden

Kan humor ons helpen om beter opgewassen te zijn tegen alle tegenstrijdigheden in de wereld?
Wat vertelt humor als culturele strategie ons over de huidige situatie in de wereld?
Kunnen we überhaupt nog grappen maken in een gepolariseerde samenleving?
En als nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, het moeilijk maken om menselijkheid te herkennen, moeten we dan meer aandacht besteden aan humor als een diepmenselijke vorm van communicatie?

Projectpartners

Hawah Bunduka

workshop | On foot: sensing carnival @ Africa is/in the Future

Het carnavaleske – als aspect van humor als culturele praktijk – heeft van oudsher een liberale, anti-hiërarchische inslag. In de westerse canon wordt het carnavaleske vooral besproken in literaire en esthetische discussies. Het Brusselse festival Africa is/in the Future wijdt de eerste dag van de editie van dit jaar aan tradities van het Zwarte Carnaval als dekoloniale en bevrijdende Soma-praktijk.

© Goethe-Institut Belgien

Nadine Redlich

Festival | Opening Grafixx Festival 2025

Samen met het Grafixx-festival en dasKULTURforum Antwerpen nodigde het Goethe-Institut België de Düsseldorfse striptekenaar Nadine Redlich uit voor een tentoonstelling. In het kader van het festival toonde ze nieuw werkdie zich bezighouden met het figuur van de Giant Baby.

© Goethe-Institut Belgien

Yael Ronen

Theater | Bucket List

Op een zaterdagochtend wordt een man wakker en ontdekt tot zijn schrik dat de wereld om hem heen volledig veranderd is. Alles is anders geworden. Alles is onherkenbaar. Alles waarvan hij dacht dat hij het kende, is verdwenen. Er blijft niets meer over van de oude wereld — behalve enkele herinneringen.

Met Bucket List nemen regisseur Yael Ronenen componist Shlomi Shabanons mee naar de rand van een muzikale hallucinatie, tussen Broadway-glamour en bitterzoete klanken, waar de gebroken intriges van het verleden plots weer aan de oppervlakte komen.

Film © Goethe-Institut Belgien, Image Credits of Bucket List © prospero.tv & Théâtre de Liège

Contact

Marlena Von Wedel

Cultuurprogramma | Filmarchief

Tel.: +32 2 5858 542
Marlena.Von.Wedel@goethe.de
Nadine Droste

Culturele programmatie

Tel.: +32 2 5858 533
nadine.droste@goethe.de