|

9:00t/m 22:00 uur

MOLENBEEK - MAASTRICHT - GELSENKIRCHEN

Werk en migratie. Een busreis |In samenwerking met het Recylart centre d'arts, de Jan van Eyck Academie, het Goethe-Institut Nederland en Manifesta 16 Ruhr

  • Start: Grande Halle, Molenbeek-Saint-Jean

  • Taal Engels
  • Prijs 20 EUR

Graphic Design: Our Polite Society Graphic Design: Our Polite Society

Graphic Design: Our Polite Society Graphic Design: Our Polite Society

Le travail n’est pas qu’un rapport économique : c’est une manière d’habiter le monde ensemble.
C’est là que se joue la possibilité même d’une société démocratique.
(Arbeid is niet alleen een economische verhouding; het is een manier om samen de wereld te bewonen. Daar staat de mogelijkheid van een echt democratische samenleving op het spel.)


(Collectif, Manifeste pour une démocratie du travail, Paris 2026)


Het Goethe-Institut Brussel is verheugd, in samenwerking met Recyclart centre d’art, de Jan van Eyck Academie en Manifesta 16 Ruhr, een nieuw experimenteel format te presenteren: een gecureerde busreis van Molenbeek via Maastricht naar Gelsenkirchen. Gedurende deze dagreis willen we het thema arbeid centraal stellen, aangezien hier de fundamenten van onze democratische samenleving worden gevormd.

De vraag hoe wij in de toekomst willen leven en werken brengt ons naar drie plaatsen die sterk werden gevormd door de industrialisering van de 19e eeuw, die hebben geprofiteerd van verschillende vormen van arbeidsmigratie en die op uiteenlopende manieren worden geraakt door huidige processen van structurele verandering.

Artistieke en curatoriale stemmen komen hierbij aan het woord en hebben één ding gemeen: zij spreken niet op abstracte wijze over arbeid en migratie, maar over zichzelf — over hun ervaringen als kinderen van “gastarbeiders” of over hun familiegeschiedenis, gevormd door verdrijving in de context van kolonisatie. Daarnaast hebben we theoretici uitgenodigd die vanuit een stedelijk perspectief naar Molenbeek, Maastricht en Gelsenkirchen kijken en structurele veranderingsprocessen zichtbaar maken.

We beginnen de dag in Molenbeek. In samenwerking met Recyclart centre d’art hebben we Sarra El Massaoudi uitgenodigd om nieuwe perspectieven op de Brusselse wijk te openen en inzicht te geven in de actuele stedelijke ontwikkelingen. Onze busreis start met een soundperformance van Younes Zarhoni, waarin vocale technieken uit Noord‑Afrikaanse en Arabische tradities worden verweven met polyfone composities, elektronische texturen en energieën uit de clubcultuur. In Maastricht krijgen we bovendien de gelegenheid om een kijkje te nemen in Younes’ studio.

In samenwerking met de Jan van Eyck Academie presenteren we ook een lezing van Yannic Han Biao Federer. Hij zal een fragment voorlezen uit zijn roman TAO, een zoektocht langs biografische breuklijnen en koloniale misdaden, die loopt van China via Indonesië naar Hongkong en Zuid-Duitsland. Natalie Muchamad presenteert een project rond de broodvrucht. Nauw verbonden met de geschiedenis van imperiale botanica en koloniale uitbuiting draagt deze vrucht het stigma van ontbering en onderdrukking. Haar project verbindt de broodvrucht opnieuw met ideeën van veerkracht, autonomie en klimaatadaptatie. In dit verband zal Marente van der Valk de broodvrucht als uitgangspunt nemen en er een gezamenlijke lunch mee bereiden. Het programma in Maastricht wordt ingeleid met een rondleiding door de directeur van de Jan van Eyck Academie, Hicham Khalidi, en vindt plaats in samenwerking met het Goethe-Institut Nederland.

Onderweg naar het Ruhrgebied zal Markus Ambach inzichten geven in de stedelijke ontwikkeling van de regio. In Gelsenkirchen verwelkomt Gürsoy Doğtaş ons en nodigt hij ons uit om drie tentoonstellingen te verkennen die hij heeft gecureerd rond verschillende aspecten van gastarbeid in het kader van Manifesta 16 Ruhr. Deze 16e editie in het Ruhrgebied markeert het 30-jarig bestaan van de Europese Nomadische Biënnale. Ze ontvouwt zich in 12 voormalige of leegstaande kerkgebouwen en brengt meer dan 100 deelnemers samen — kunstenaars, creatieven, collectieven en bemiddelingsprojecten — die sterk verankerd zijn in de lokale gemeenschappen van het Ruhrgebied. Samen met Gürsoy willen we verhalen, in het bijzonder die van migranten die tot nu toe ondervertegenwoordigd zijn gebleven, zichtbaar en ervaarbaar maken en nieuwe vormen van democratisch samenleven verkennen.

Programma:
09:00 Brussel Molenbeek, Grande Halle / Recyclart centre d’art
12:00 Maastricht, Jan van Eyck Academie
13:00 Lunch (veganistisch)
16:00 Gelsenkirchen, Manifesta 16 Ruhr

Optioneel:
19:00 Vertrek uit Gelsenkirchen
22:00 Aankomst Brussel centrum

Het evenement vindt plaats in het Engels.
De deelnamebijdrage bedraagt 20 EUR per persoon. De lunch is inbegrepen.
   

  • Markus Ambach is initiatiefnemer van talrijke tentoonstellingen in de openbare ruimte. Hij studeerde aan de Kunstakademie Düsseldorf en richtte in 2002 het projectplatform MAP op, dat internationaal contextgebonden projecten in de stedelijke ruimte ontwikkelt en produceert, in samenwerking met verschillende partners zoals steden, musea en andere stedelijke actoren. Markus Ambach maakt deel uit van de initiatiefgroep waarvan het concept heeft bijgedragen aan het overtuigen van Manifesta om het Ruhrgebied te kiezen als gastregio voor de nomadische biënnale in 2026.

  • De romans Pappmaché (2019) en Tao (2022) van Yannic Han Biao Federer verschenen bij uitgeverij Suhrkamp, evenals Für immer seh ich dich wieder, een autobiografisch verhaal dat werd bewerkt voor de radio (NDR 2025) en in het Nederlands werd vertaald onder de titel Ik zie je overal, voor altijd (Querido 2025). Zijn academische essays over politieke theorie, reality-tv en (post)koloniale vraagstukken werden voor de radio geproduceerd (WDR 2020, SWR 2021 en 2022). De wereldpremière van zijn toneelstuk ASIAWOCHEN opende in 2026 de 43ste editie van het theaterfestival Heidelberger Stückemarkt.

  • Gürsoy Doğtaş groeide in Duitsland op als kind van zogenaamde “gastarbeiders”. Zijn praktijk onderzoekt hoe mensen met een migratieachtergrond culturele instellingen ervaren en mee vormgeven. Hij richt zich op de veranderende betekenis van het begrip “gast” en op de vraag hoe curatorisch werk uitsluiting kan tegengaan en alternatieve vormen van verbondenheid kan voorstellen. Doğtaş cureerde en cocureerde tentoonstellingen en symposia bij instellingen zoals het Museum für Moderne Kunst Frankfurt, het Marta Herford Museum en het Taxispalais Innsbruck. Zijn curatorisch concept voor Manifesta 16 Ruhr omvat drie locaties in Gelsenkirchen.

  • Sarra El Massaoudi is journalist, trainer en spreker. Als expert op het gebied van inclusie, antiracisme en mediawijsheid zet zij zich in voor een meer inclusieve media- en cultuursector. Ze is onder meer producent van de podcastreeks Nos héritages culturels en coördinator van een safe space voor gemarginaliseerde vrouwelijke journalisten. Daarnaast produceert ze de educatieve podcast Au cœur de la rédac. In april 2026 ontwierp en leidde Sarra El Massaoudi de rondleiding “Raconter et décoloniser 60 ans de vies belgo-marocaines” door Molenbeek, met stemmen van Belgisch-Marokkaanse mensen van alle generaties uit de podcast Nos héritages.

  • Nathalie Muchamad is artist in residence aan de Jan van Eyck Academie. Haar werk richt zich op de rol van de Europese slavenhandel in de Indische en Stille Oceaan, evenals op haar familiegeschiedenis, die getekend is door verplaatsing in verband met kolonisatie en contractarbeid op koffieplantages. Ze ontving een eervolle vermelding van de organisatie Climavore voor de Food Action Award 2025 voor haar onderzoeksproject over broodvrucht, in samenwerking met het Food Art Research Network, een internationaal netwerk van kunstenaars die zich bezighouden met de politieke en esthetische dimensies van voedsel.

  • Nora Unger werkt op het snijvlak van kunst, architectuur en stedenbouw, waar zij projecten in deze domeinen ontwikkelt, realiseert en bemiddelt. Momenteel maakt zij deel uit van het Brusselse kunstcentrum Recyclart, waar zij programma’s opzet en coördineert onder de titel STADPLURAAL — een format voor multidisciplinaire uitwisseling rond het recht op de stad en collectieve praktijken in stedenbouw, architectuur en ruimtelijk ontwerp. Sinds 2020 is zij tevens curator bij CURRENT – ART AND URBAN SPACE, waar zij onder meer verantwoordelijk is voor het discoursprogramma.

  • De artistieke praktijk van Marente van der Valk richt zich op projecten en evenementen met een focus op milieubewustzijn, gemeenschapsgerichtheid en het maatschappelijke belang van voedsel, evenals op de vluchtige en poëtische kwaliteiten van voedsel en het gezamenlijke koken en eten. Momenteel coördineert zij het Food Lab aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht. Het Food Lab is opgericht om een multidisciplinair platform te bieden aan chefs en kunstenaars met interesse in voedsel en om voedsel te onderzoeken als snijpunt van cultuur, identiteit, politiek, fysieke en mentale gezondheid, terroir, gemeenschap, individualiteit en poëzie.

  • Younes Zarhoni is een geluids- en beeldend kunstenaar die in Brussel woont en werkt. Hij is geboren in Antwerpen en heeft Marokkaanse roots. Zijn werk ontwikkelt zich langs twee lijnen: een auditieve lijn, die zich uitstrekt van polyfone vocale installaties, verkenningen van oude muziek, elektronische en dansmuziek tot veldopnames, en een visuele lijn, met onder meer tekeningen, fotografie, video en installaties. Zijn werk put uit middeleeuwse mystiek, plantkunde, nachtclubcultuur en politieke geschiedschrijving om hedendaagse folklore en diasporageschiedenis in kaart te brengen. Het verkent de raakvlakken tussen kunstgeschiedenis, populaire cultuur en geluidspraktijk.

Partner

  • RECYCLART Logo
  • Jan van Eyck Academie Logo