Μπιεναλε Βενετιας Εργα ριζοσπαστικα και σκληρα

Η Γερμανία ξεχώρισε στη φετινή Μπιενάλε της Βενετίας με δύο βραβεία. Oι απόψεις για το γερμανικό περίπτερο μπορεί να διίστανται, ωστόσο η καλλιτέχνιδα Anne Imhof σημείωσε διεθνή επιτυχία με ένα σκοτεινό έργο-περφόρμανς.

Δύσκολα θα έβρισκε κανείς δύο καλλιτέχνες με τόσο έντονες μεταξύ τους αντιθέσεις όσο τους δύο Γερμανούς που βραβεύτηκαν στη φετινή Μπιενάλε Τέχνης στη Βενετία. Από τη μία συναντούμε τον 77χρονο δημιουργό της εννοιακής τέχνης Franz Erhard Walther, που με τα πολύχρωμα έργα του από ύφασμα αποτελεί εδώ και δεκαετίες μια σταθερή αξία στη σύγχρονη τέχνη. Από την άλλη είναι η 39χρονη Anne Imhof, που κάποτε δούλευε «πόρτα» και τώρα εγκωμιάζεται ως το νέο αστέρι της τέχνης φορώντας μαύρα ρούχα και παρουσιάζοντας βίαιες περφόρμανς.  

Οι δύο καλλιτέχνες μοιράζονται, ωστόσο, την κοινή τους καταγωγή από την Έσση, γενέτειρά τους μάλιστα είναι η Φούλντα. Άλλο κοινό τους σημείο είναι ότι έπεισαν αμφότεροι την κριτική επιτροπή με τα έργα τους στην Μπιενάλε Τέχνης που φέρει τον τίτλο Viva Arte Viva. Ο μεν Walther έπεισε τους κριτικούς ως καλύτερος καλλιτέχνης, η δε Imhof κέρδισε τις εντυπώσεις για την περφόρμανς της στο γερμανικό περίπτερο. Η καλλιτέχνιδα έχει προσελκύσει τα φώτα της δημοσιότητας του διεθνούς χώρου της τέχνης. «Viva Anne Viva» λοιπόν;  

Η κριτικη επιτροπη για το εργο της Anne Imhof: «δυνατο και συγκλονιστικο»

Το γερμανικό περίπτερο, που το 2017 επιμελήθηκε η Susanne Pfeffer από το Fridericianum του Κάσελ, ομολογουμένως δεν είναι ένας «εύκολος» χώρος. Οι καλλιτέχνες προβληματίζονται εδώ και πολλά χρόνια για την όσο το δυνατόν πιο εύστοχη διαμόρφωση αυτού του πομπώδους χώρου, που είναι φορτισμένος από το εθνικοσοσιαλιστικό παρελθόν του. Παλιότερα, ο Christoph Schlingensief δημιούργησε μια εγκατάσταση με τίτλο Εκκλησία του Φόβου [Kirche der Angst] στο Περίπτερο, που κάποτε οι εθνικοσοσιαλιστές χρησιμοποιούσαν για την προπαγάνδα τους. Για το έργο αυτό έλαβε το 2011, μετά θάνατον, τον Χρυσό Λέοντα. Τώρα τον διαδέχεται η Imhof.  

Η Imhof χρησιμοποιεί με τρόπο ανελέητο την ατμόσφαιρα του κτιρίου, που είναι εμποτισμένο με τις μνήμες της φασιστικής βίας, για το έργο της Faust. Στον ευχαριστήριο λόγο της τόνισε ότι με το έργο της ήθελε, μεταξύ άλλων, να αντιπαρατεθεί «στα όσα συνδέουμε με αυτό το παρελθόν». Μπροστά από την είσοδο για το Περίπτερο στέκονται δύο ντόμπερμαν σε έναν περιφραγμένο χώρο. Γυάλινα δάπεδα τοποθετούνται σε όλο το κτίριο. Οι περφόρμερς κινούνται σαν ζόμπι στο χώρο και ανάμεσα στους επισκέπτες, έχοντας ένα εκκωφαντικό βουητό ως μουσική υπόκρουση. Οι περφόρμερς έρπουν στο δάπεδο ή κρέμονται από λουριά στερεωμένα στον τοίχο. Αυνανισμός, σεξ, βία, εξουσία, επιθετικότητα: όλα αυτά τα στοιχεία περιέχονται στην περφόρμανς. 

Η κριτική επιτροπή χαρακτήρισε το έργο «δυνατό, και συγκλονιστικό». Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Sigmar Gabriel είπε ότι η συγκεκριμένη συμμετοχή βοηθά «να φωτιστούν κοινωνικοί χώροι, τα κέντρα δύναμης και εξουσίας τους». Όσον αφορά την ίδια την Imhof, δείχνει εμφανή σημάδια της κόπωσης και της σκληρής δουλειάς των τελευταίων μηνών. Ευχαριστεί επανειλημμένως την κόρη της («χωρίς αυτήν δεν θα ήμουν εδώ»), η οποία χρειάστηκε τον τελευταίο καιρό να στερηθεί πολύ τη μητέρα της. Ευχαριστίες απευθύνει και στη σύντροφό της, Eliza Douglas, η οποία συμμετέχει στην 5ωρη περφόρμανς.  

Μπιεναλε: Το ζητουμενο μαλλον δεν ηταν οι πολιτικες δρασεις

Το κοινό διχάζεται. Άλλοι βλέπουν ένα καθηλωτικό έργο που καταπιάνεται με τον αποκλεισμό, την αδικία και τη βία που υπάρχουν στον κόσμο. Άλλοι πάλι το θεωρούν μια ρηχή αλληγορία για το γερμανικό παρελθόν.

Όπως και να το κρίνει κανείς, ένα είναι βέβαιο: Το Faust διαφοροποιείται τόσο από τα υπόλοιπα περίπτερα όσο και από την κύρια έκθεση. Με σύνθημα το Viva Arte Viva η επιμελήτρια Christine Macel από το Κέντρο Πομπιντού του Παρισιού συνέθεσε μια ως επί το πλείστον αισιόδοξη έκθεση, που στόχο έχει να εξυμνήσει την τέχνη αυτήν καθαυτή. Θα λέγαμε ότι το ζητούμενο εδώ δεν ήταν οι πολιτικές δράσεις. Στη θέση τους υπάρχει πάρα πολλή υφαντική τέχνη και χειροτεχνία με δυνατότητα συμμετοχής, παραπονούνται ορισμένοι κριτικοί. 

Η Κριτικη Επιτροπη για το εργο του Franz Erhard Walther: «ριζοσπαστικο και περιπλοκο»

Ο Franz Erhard Walther ταιριάζει περισσότερο στο συνολικό σκεπτικό της έκθεσης, κυρίως επειδή από τη δεκαετία του ’60 προσκαλεί τον επισκέπτη μέσα στα έργα του, τον προσκαλεί τρόπον τινά να γίνει ο ίδιος τέχνη. Ο θεατής στο επίκεντρο του έργου τέχνης – μια πτυχή που είναι κυρίαρχη και στην Imhof. 

Ο Franz Erhard Walther έλαβε τον Χρυσό Λέοντα για τον καλύτερο καλλιτέχνη στην Μπιενάλε της Βενετίας του 2017. Ο Franz Erhard Walther έλαβε τον Χρυσό Λέοντα για τον καλύτερο καλλιτέχνη στην Μπιενάλε της Βενετίας του 2017. | © dpa; picture alliance / Felix Hörhager/dpa «Χαίρομαι για αυτή την αναγνώριση» είπε ο Walther στο dpa, το Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων. «Εδώ περιβάλλομαι κυρίως από νεότερους καλλιτέχνες και είναι πολύ ευχάριστο ότι το γεγονός ότι γίνομαι δεκτός με τόση συμπάθεια σε αυτό τον κύκλο είναι πολύ ωραίο». Τώρα ο καλλιτέχνης γνωρίζει νέα δόξα ως «βετεράνος» πλέον.

Η κριτική επιτροπή υπογραμμίζει τον «ριζοσπαστικό και περίπλοκο χαρακτήρα» του έργου του. Παρεμπιπτόντως, αξίζει να σημειωθεί ίσως ότι ο Walther παρουσιάζει αυτήν τη στιγμή μια μεγάλη ατομική έκθεση στο Μουσείο Reina Sofía της Μαδρίτης, ο διευθυντής του οποίου, Manuel Borja-Villel, είναι πρόεδρος της φετινής κριτικής επιτροπής της Μπιενάλε.  

Δυο φορές λοιπόν απονεμήθηκε ο Χρυσός Λέων στη Γερμανία: «Είναι μια τέλεια συγκυρία, μια ευτυχής συγκυρία» είπε ο Πρόεδρος της Μπιενάλε Paolo Barrata στο dpa. διαρκώς ότι η τέχνη δεν μπορεί να είναι ποτέ μόνο εθνική και πάντοτε δημιουργείται σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο, ωστόσο αυτή ήταν αναμφισβήτητα μια καλή στιγμή για τη γερμανική τέχνη.
 
Μπιενάλε Βενετίας, Τζιαρντίνι και Αρσενάλε, 13 Μαΐου έως 26 Νοεμβρίου 2017