Powtarzającym się tematem wśród praktyków na lekcjach języka niemieckiego jest pytanie, jak dotrzeć do uczniów i zwrócić się do nich we współczesny sposób. Memy mogą być tutaj odpowiednim środkiem wyboru w różnych kontekstach nauczania.

Maximilian Weiß

Szczególnie młodzi ludzie je uwielbiają, a nawet uznane platformy, takie jak Microsoft Teams, mają zintegrowany generator memów, który wzbogaca i ożywia komunikację na czacie. Kompetencja do komunikacji w żywy i współczesny sposób ma również kluczowe znaczenie w nauczaniu języków obcych w szkole. Dlaczego więc memy nie miałyby być częścią zajęć lekcyjnych?

Memy?

W Internecie krążą różne definicje terminu „mem”, przy czym zawsze podkreśla się, że mem [wymawiane mi:m] to humorystyczne lub cyniczne połączenie często popkulturowo znanego obrazu lub krótkiego klipu i dwóch bloków tekstu w strukturze stwierdzenie-odpowiedź. Słowo to pochodzi od Richarda Dawkinsa, który przedstawił memy jako rodzaj dziedzictwa kulturowego analogicznego do genu, który rozprzestrzenia się jako idea i stale się zmienia i rozwija. Dwa elementy dzisiejszych (internetowych) memów są już widoczne w tym rozpowszechnianiu: wirusowość i zmienność. Memy rozprzestrzeniają się wirusowo w sieciach społecznościowych i na forach internetowych, a tym samym docierają do ludzi na całym świecie, którzy z kolei mogą i powinni podejmować, zmieniać i remiksować poszczególne elementy. Prawa autorskie są obce komunikacji memowej. Liczy się aktualność i poczucie humoru. 

Nie oznacza to jednak, że mem (taki jak jedząca koala tutaj) jest całkowicie pozbawiony struktury. Na górze i na dole obrazka często znajduje się czytelna, bezszeryfowa czcionka. Pierwsza część tekstu tworzy oczekiwanie, które zostaje naruszone w drugiej jako puenta lub uzupełnione o zabawny lub krytyczny aspekt. Z drugiej strony obraz pełni bardziej funkcję wspierającą tekst, wizualizując opisane fakty lub wzmacniając lub przeciwdziałając stwierdzeniu na poziomie emocjonalnym. W przypadku koali jest to mieszanka zaskoczenia i jednoczesnego żucia, która nadaje twarz bezradności wyrażonej w pytaniu.

Samo połączenie tekstu i obrazu, z dużym znaczeniem komponentu tekstowego i jasną „gramatyką”, sprawiają, że memy są atrakcyjnym tematem do nauczania języków (obcych). Istnieją jednak inne aspekty, które sprawiają, że memy są atrakcyjne do wykorzystania w klasie.

Memy w nauczaniu języka obcego

Jedna z głównych zalet memów w nauczaniu jest oczywista, co Jan Szurmat opisuje w następujący sposób: „Wiele podobieństw tekstowych dotyczy struktur gramatycznych, które uczniowie znają już z polskich lub angielskich memów. Memy zatem prawie zawsze zawierają „ukryte” zadania gramatyczne. Pola gramatyczne z lekcji, słownictwo do nauki lub różne tematy mogą być wykorzystane do zadań dla uczniów.” (Jan Szurmat, 21 kurze Unterrichtstipps/pearson.pl)

Memy łączą się zatem bezpośrednio z wcześniejszą wiedzą uczniów i chwytają ich tam, gdzie naturalnie się znajdują - w sieciach społecznościowych i popkulturze. Można również znaleźć inne wiarygodne powody korzystania z memów - struktury tekstu są proste, a zatem dostępne nawet dla niższych poziomów językowych. Stanowią one również wyzwanie dla kreatywności młodych ludzi w ich projektowaniu, a tym samym promują autonomiczne strategie uczenia się. Ponieważ wymagania dotyczące formy są dość proste, a liczba obrazów, które można wykorzystać, jest prawie nieograniczona (można również użyć własnych obrazów), efektem końcowym mogą być produkty, które można omawiać, komentować, a także rozpowszechniać w sensie memów (np. w klasie lub wirtualnie na szkolnej stronie internetowej). Memy aktywizują uczniów dzięki swojemu specyficznemu wyglądowi i wartości rozpoznawczej, przechwytują ich w ich świecie życia, pozwalają na spersonalizowane i wysoce samodzielne uczenie się oraz mogą być wykorzystywane w sposób zorientowany na działanie i produkt. 

Wydaje się prawdopodobne, że memy mogą być atrakcyjnym dodatkiem do lekcji. Kwestią otwartą pozostaje jednak to, kiedy i w jaki sposób korzystać z memów. 

Jak i kiedy używać memów

Powyższe memy pokazują różne możliwości ich wykorzystania - nauczyciele mogą sami stać się aktywni i wykorzystywać memy do zabawnej oceny osiągnięć szkolnych (jako współczesną wersję naklejek lub znaczków). Lub (a może zwłaszcza) sami uczniowie mogą stać się aktywni i wyciągnąć (humorystyczne) wnioski na koniec jednostek dydaktycznych. Sprawdza się to nawet w przypadku dość suchych tematów, takich jak gramatyka. Udane przykłady można znaleźć na przykład w Goethe-Institut Indie. Memy mogą być również wykorzystywane w sposób partycypacyjny do wspólnego ustalania zasad klasowych w tekście i obrazach. Memy mogą być nawet wykorzystywane do omawiania literatury (patrz tutaj). Są one również dostępne do klasycznej wizualizacji lekcji - memy można oczywiście wykorzystać jako impuls do (ponownego) wprowadzenia nowego tematu. „Ściana memów” jest szczególnie interesującą odmianą wykorzystania memów. Nauczyciel przedstawia dowolnie wybrany temat, a uczniowie mogą przedstawiać własne pomysły i umieszczać je na ścianie w klasie. Ponieważ memy są zawsze konkursem kreatywności, szybko rozwija się pozytywna rywalizacja, zachęcając uczniów do współtworzenia i pozostania na ścianie. W ten sposób ściana (i (językowa) wiedza na dany temat) rośnie. Nawiasem mówiąc, znakomity przykład „ściany memów”, która obiegła cały świat ze słowem kluczowym „Techniker ist informiert”, został znaleziony na Uniwersytecie w Moguncji. Podsumowując krótko: memy oferują również bardzo wysoki stopień elastyczności pod względem czasu i sposobu ich wykorzystania, pozostawiając każdemu dużą swobodę twórczą.

Nie musisz posuwać się tak daleko, jak poniższy mem Drake'a, ale jasne jest, że nauczyciele i uczniowie mają wiele możliwości wykorzystania memów do ożywienia lekcji, uczynienia nauki niemieckiego jeszcze bardziej atrakcyjną, a także do wspólnego śmiania się z udanych przykładów.