قانون اساسی آلمان Grundgesetz نام دارد. در قانون اساسی، مهم‌ترین مقررات در مورد زندگی در کنار یکدیگر در آلمان نوشته شده‌است.

آلمان یک کشور حاکمیت قانون است. همه افراد بدون توجه به سن، جنسیت، خاستگاه یا دین در برابر قانون برابرند. کسی که احساس کند با او به‌ناحق رفتار شده‌است می‌تواند به دادگاه شکایت کند.

آلمان یک کشور تأمین اجتماعی است. دولت به شهروندانش رسیدگی می‌کند. بیمه خدمات درمانی، بازنشستگی و تسهیلات اجتماعی مانند مقرری بیکاری وجود دارد. همه باید بتوانند خوب زندگی کنند.

آلمان یک کشور فدرال است و از بخش‌های مختلف تشکیل شدهاست که ایالت نام دارند. ۱۶ ایالت وجود دارد: بادن-وورتمبرگ، بایرن، برلین، براندنبورگ، برِمِن، هامبورگ، هِسِن، مِکلِنبورگ-فورپومِرن، نیدرزاکسن، نوردراین-وِستفالن، راینلند-فالس، زارلند، زاکسِن، زاکسن-آنهالت، شلِزویگ-هولشتاین و تورینگن. هر یک از ایالتها مقررات و قوانین خاص خود را دارد. اما مقررات و قوانین مشترکی هم وجود دارد که در سرتاسر کشور معتبر است.

در قانون اساسی، حقوق و وظایف مردم در آلمان قید شدهاست. بعضی از این حقوق بنیادین برای همه افراد معتبر است و حقوق بشر نام دارد. حقوق دیگری هم وجود دارد که فقط برای اتباع آلمان معتبر است و حقوق شهروندان نام دارد.

از جمله مهمترین وظایف، اجبار به تحصیل در مدرسه، پرداخت مالیات و وظیفه پایبندی به قوانین است: در آلمان کودکان و نوجوانان باید به مدرسه بروند. هر کسی که درآمد دارد، باید مالیات بدهد. همه باید به قوانین پایبند باشند.

مهمترین حقوق عبارت است از:

• کرامت انسانی: همه انسانها را باید محترم شمرد.
• برابری حقوق: همه انسانها دارای حقوق برابرند از جمله حقوق زنان و مردان یکسان است.
• برابری در مقابل قانون: همه انسانها در برابر قانون برابرند.
• حق آزادی بیان: همه انسانها حق دارند، اندیشه خود را به زبان آورند.
• آزادی اجتماعات: همه انسانها حق دارند در گروههایی گرد یکدیگر جمع شوند.
• آزادی رفتوآمد: همه انسانها مجازند هر جا میخواهند زندگی و سکونت کنند.
• آزادی شغل: همه انسانها مجازند آزادانه شغل خود را انتخاب کنند.

حقوق دیگر شامل حمایت از زندگی زناشوئی و خانواده، آزادی مطبوعات، حق انتخابات و آزادی دین است.

در آلمان هر فردی مجاز است دین خود را آزادانه انتخاب و به دین خود عمل کند. حدود یک سوم مردم آلمان رسماً پیرو هیچ دینی نیستند. اکثر آلمانیها مسیحیاند یعنی یا کاتولیک یا پروتستان‌اند. بسیاری از اعیاد مسیحی مانند جشن کریسمس یا عید پاک، تعطیلات رسمی است. یعنی اکثر مردم در این روزها نباید کار کنند. اما تعداد زیادی پیروان ادیان دیگر نیز در آلمان زندگی میکنند.

در مدارس، درس تعلیمات دینی مذاهب کاتولیک و پروتستان تدریس میشود. در بعضی از مدارس درس تعلیمات دینی مسیحی ارتدوکس، یهودی و اسلامی نیز تدریس میشود. والدین تصمیم میگیرند آیا میخواهند فرزندشان در درس تعلیمات دینی شرکت کند و نوع تعلیمات دینی فرزندشان را نیز تعیین میکنند.

در آلمان همه مجازند بهطور علنی مطابق گرایش جنسی خود زندگی کنند. این بدین معناست که عشق بین دو هم‌جنس، دوجنس‌گرایی، تراجنسیتی (ترنس جندر) و بیناجنسی بودن کاملاً مشابه دگرجنس‌گرایی به زندگی روزمره تعلق دارد. جنبش ال‌جی‌بی‌تی‌کیو (LGBTQ) نقش مهمی ایفا می‌کند که اعضای این جنبش زنان هم‌جنس‌گرا، مردان هم‌جنس‌گرا، افراد دوجنس‌گرا، ترنس جندر و کوئیر است. در آلمان از این افراد محافظت میشود. یکی از نمادهای جنبش ال‌جی‌بی‌تی‌کیو (LGBTQ) پرچم رنگینکمان است.

در آلمان از تاریخ اول اکتبر ۲۰۱۷ زوج‌های هم‌جنس، یعنی یک مرد با مردی دیگر یا یک زن با زنی دیگر هم می‌توانند ازدواج کنند و حقوق و وظایف‌شان برابر است. یعنی به‌عنوان مثال می‌توانند فرزندی به فرزندخواندگی بپذیرند، اجازه دارند نام خانوادگی همسرشان را بگیرند و باید به یکدیگر رسیدگی کنند.

در صورتی که حقوق رعایت نشود، ممکن است در بعضی موارد تبعیض انجام شود. در این مورد متن ما را تحت عنوان «برخورد با تبعیض» بخوانید.

در هر دموکراسی، انتخابات وجود دارد. در آلمان هم همین‌طور است. انتخابات باید مخفی، عمومی و آزاد باشد. مردم تصمیم می‌گیرند چه کسی حکومت کند.

احزاب سیاسی مختلف آلمان، برنامه‌ها و اهداف متفاوتی دارند. بزرگترین احزاب عبارتند از حزب سوسیال دمکرات آلمان (Sozialdemokratische Partei Deutschland - SPD)، اتحادیه احزاب دموکرات مسیحی (Christlich Demokratische Union - CDU)، اتحاد 90/سبزها (Bündnis 90/Die Grünen)، حزب دموکراتیک آزاد (Freie Demokratische Partei - FDP)، آلترناتیو برای آلمان (Alternative für Deutschland - AFD) و چپ‌ها (Die Linke). احزاب سیاسی کوچک بسیار زیادی هم وجود دارد. اطلاعات بیشتر در مورد احزاب و برنامههایشان را در وبسایت مرکز فدرال آموزش سیاسی (Bundeszentrale für politische Bildung) ملاحظه کنید.

چه کسی حق رأی دارد؟ قانون انتخابات در مورد همه انتخابات در آلمان یکسان نیست. شرط رأی دادن در اکثر انتخابات، داشتن ۱۸ سال تمام است. در انتخابات مجلس ملی آلمان (بونتدستاگ) و انتخابات مجالس ایالتی فقط اتباع آلمانی حق رأی دارند. در ایالات بادن-وورتمبرگ، براندنبورگ، برِمِن، هامبورگ و شلِسویگ-هولشتاین ۱۶ ساله‌ها هم حق شرکت در انتخابات مجالس ایالتی را دارند اما حق انتخاب شدن ندارند. انتخاب‌شدن از ۱۸ سالگی مجاز است.

شهروندان کشورهای عضو اتحادیه اروپا که بیش از سه ماه مقیم آلمان باشند هم میتوانند در انتخابات محلی (Kommunalwahlen) رأی بدهند. حداقل سن رأیدادن در ایالات بایرن، هِسِن، راینلند-فالس، زارلند و زاکسن ۱۸ سال است. در سایر ایالت‌ها میتوان از سن ۱۶ سالگی در انتخابات شرکت کرد. کلیه شهروندان اتحادیه اروپا می‌توانند از ۱۸ سالگی در انتخابات اروپا شرکت کنند.

اهل کشوری هستید که عضو اتحادیه اروپا نیست؟ در این صورت متأسفانه اجازه ندارید در آلمان در انتخابات شرکت کنید. اما با وجود این می‌توانید فعالیت کنید. در بسیاری جاها اعضای شورای انتگراسیون (ادغام در جامعه) وجود دارد که معمولاً توسط مهاجران انتخاب میشوند. شورای انتگراسیون در جهت منافع و علائق سیاسی مهاجران تلاش میکند. هنگام وجود ابهام یا بروز مشکل نیز کمک میکند و هدفش، بهبود همزیستی مهاجران و آلمانیها است.