BiblioGreen
Rezydencje biblioteczne dla zrównoważonego rozwoju
Rezydencja
Dziesięć oddziałów Goethe-Institut w Armenii, Bośni i Hercegowinie, Gruzji, Grecji, Polsce, Rumunii, Serbii, Słowacji, Turcji i Ukrainie zaprasza ekspertki i ekspertów oraz biblioteki jako instytucje do udziału w projekcie poświęconym zielonym bibliotekom.
Cel rezydencji: co chcemy wspólnie osiągnąć
Rezydencja biblioteczna stwarza przestrzeń dla twórczych idei, promuje działania na rzecz zrównoważonego rozwoju i umacnia biblioteki w funkcji żywych miejsc zmiany. Ma na celu propagowanie odpowiedzialności ekologicznej oraz wspieranie bibliotek jako centrów kompetencyjnych w dziedzinie zrównoważonego rozwoju.Kształtowanie przyszłości: biblioteki jako przestrzenie wiedzy oparte na zrównoważonym rozwoju
- Biblioteki jako centra kompetencyjne w zakresie zrównoważonego rozwoju: opracowywanie i wdrażanie formatów przekazu wiedzy na temat recyklingu, edukacji ekologicznej i gospodarki o obiegu zamkniętym
- Biblioteki jako miejsca sieciowania: wspieranie wymiany pomiędzy bibliotekarzami, ekspertkami, dziennikarzami i aktywistkami zajmującymi się ekologią i zrównoważonym rozwojem
- Biblioteki jako miejsca dające impulsy dla przemian społecznych: trwałe osadzenie zasad zrównoważonego rozwoju w codziennym funkcjonowaniu bibliotek
Ramy czasowe projektu i kluczowe punkty programu
Projekt rozpocznie się jesienią 2025 roku od wydarzenia online oraz pierwszych działań sieciujących. W dalszej kolejności będzie można brać udział w formatach wymiany merytorycznej online oraz krótkich pobytach rezydencyjnych w dziesięciu bibliotekach. Zwieńczeniem projektu będzie spotkanie wszystkich uczestniczek i uczestników w Warszawie.
BIBLIOTEKI UCZESTNICZĄCE W PROJEKCIE I ICH ZIELONE PROGRAMY
W trakcie studiów uczyła języka armeńskiego w centrum rozwojowym Association Montessori Internationale. Od 2018 roku pracuje w bibliotece: w latach 2018–2020 była zatrudniona w dziale literatury dziecięcej, a w latach 2020–2022 kierowała działem sztuki. Od 2022 do 2023 pełniła funkcję asystentki przewodniczącego Komisji ds. Leśnictwa w Ministerstwie Ochrony Środowiska. Od 2023 roku pracuje w Centralnej Bibliotece na stanowisku kierowniczki działu literatury dziecięcej.
Sama lubi tworzyć teksty literackie i opublikowała już trzy książki. Pisze opowiadania i bajki. Dotychczas wygrała dwa konkursy bajkopisarskie, za każdym razem zdobywając pierwszą nagrodę.
Jest dyrektorką Biblioteki Uniwersyteckiej w Sarajewie oraz kierowniczką Biblioteki Wydziału Filozoficznego. Aktywnie wspiera praktyki zrównoważonego rozwoju i innowacje w bibliotekach akademickich i nadal zajmuje się koncepcjami dotyczącymi zielonych bibliotek. Uczestniczyła w projekcie Goethe‑Institut „Common Waste – Common Libraries” poświęconym perspektywom ekologicznym w działaniu bibliotek.
Do jej aktualnych aktywności zawodowych należą: wspieranie modeli publikacji w otwartym dostępie bez wersji drukowanych oraz promowanie cyfrowych i proekologicznych podejść w bibliotekoznawstwie.
Prowadził projekty bibliotekoznawcze oraz wykłady z tej dziedziny na Uniwersytecie im. A. Ceretelego oraz na Tbiliskim Uniwersytecie Państwowym im. I. Dżawachiszwilego. Obecnie doktoryzuje się na kierunku filologicznym Uniwersytetu im. A. Ceretelego, skupiając się na badaniach nad bibliotekami starożytnych Grecji i Rzymu. Regularnie uczestniczy w międzynarodowych szkoleniach i konferencjach, publikuje również artykuły naukowe w międzynarodowych czasopismach.
Od tego czasu jest zatrudniona w Bibliotece dla Dzieci i Młodzieży w Soudzie w gminie Chania, gdzie we współpracy z Grecką Biblioteką Narodową angażuje się zwłaszcza w projekty z zakresu zrównoważonego rozwoju i edukacji ekologicznej. W pracy zawodowej skupia się na opracowywaniu i wdrażaniu programów edukacyjnych oraz kreatywnych aktywności dla dzieci. Do jej szczególnych kompetencji należą: projektowanie artystyczne, rozwijanie zbiorów, katalogowanie, PR, obsługa użytkowniczek i użytkowników oraz dbanie o to, by wizyta w bibliotece była pozytywnym i inspirującym przeżyciem. W 2024 roku ukończyła program doskonalenia zawodowego „Projektowanie działań edukacyjnych w sektorze kultury”, zdała egzaminy z wiedzy i kompetencji oraz uzyskała stosowny certyfikat.
Czerpie radość ze swojej pracy, lecz lubi też wędrówki po polskich górach, podróże i odkrycia kulturalne – zwłaszcza teatralne. Odnalezione tam inspiracje często wykorzystuje w pracy bibliotecznej i na warsztatach z dziećmi.
Jej interdyscyplinarne warsztaty, np. „Furnica-Workshop”, łączą literaturę, historię i nauki przyrodnicze, zachęcając młodych uczestników do refleksji nad współpracą, narracją i światem natury. Formaty te stwarzają przestrzenie komunikacji i obcowania z przyrodą, często wykorzystując metafory i elementy gry, by rozbudzać ciekawość uczestników.
Ana‑Maria zbudowała silne sieci relacji pomiędzy instytucjami, edukatorkami i edukatorami oraz społeczeństwem obywatelskim. W swojej pracy dąży do pozycjonowania bibliotek i przestrzeni kulturalnych jako centrów innowacji, świadomości ekologicznej i zaangażowania społecznego. Biegle posługuje się językiem angielskim i ma duże doświadczenie mentorskie. Swoją wiedzę ekspercką w zakresie tworzenia programów i edukacji międzykulturowej wnosi do programu „Rezydencje biblioteczne dla zrównoważonego rozwoju”.
Marija koordynowała projekt „Water Care in Creative Way” w ramach Europe Challenge 2024 i współtworzyła platformę edukacji ekologicznej w bibliotekach ECO‑ZONE. Jej praca została doceniona na arenie międzynarodowej, m.in. przez inicjatywę IFLA ENSULIB. Marija występuje jako prelegentka na wydarzeniach branżowych i współpracuje z europejskimi instytucjami kultury. Jest członkinią zarządu Stowarzyszenia Bibliotek Serbii i działa na rzecz bibliotek jako miejsca dialogu, zrównoważonego rozwoju i innowacji.
Za sprawą wykształcenia w dziedzinie sztuki i designu fascynuje się współpracą interdyscyplinarną oraz tworzeniem przemyślanych środowisk – fizycznych, mentalnych i wirtualnych – sprzyjających uczeniu się i dobrostanowi.
Szczególny nacisk kładzie na zrównoważony rozwój bibliotek: promuje innowacyjne koncepcje, które stawiają w centrum ekologiczny, społeczny i ekonomiczny wymiar takiego rozwoju, oraz wspiera biblioteki jako nowoczesne, otwarte miejsca wiedzy i spotkań.
Promuje też liczne inicjatywy związane z tworzeniem i dalszym rozwojem bibliotek w Turcji, wnosząc istotny wkład w kształtowanie krajobrazu bibliotecznego.
Koordynuje zagraniczną działalność biblioteki we współpracy z Centrum Informacyjno‑Zasobowym Window on America (wspieranym przez ambasadę USA), Niemiecką Czytelnią (we współpracy z Goethe‑Institut), Czytelnią Literatury Francuskiej oraz z konsulatami i organizacjami międzynarodowymi. Natalia Dyba aktywnie reprezentuje ONBN na konferencjach i forach online, takich jak Occupy Library Innovators Hub czy One World, One Library Network.
Organizuje pracę klubów czytelniczych (np. Literature Discussion Club, Klub Filmowy, Klub Retoryki), doradza użytkowniczkom i użytkownikom w zakresie możliwości studiowania w USA i prowadzi kwerendy bibliograficzne w międzynarodowych bazach danych. Ponadto tłumaczy i opracowuje materiały naukowe biblioteki.
EKSPERTKI I EKSPERCI ZAANGAŻOWANI W PROJEKT
Kierowała wieloma finansowanymi z dotacji projektami, które dotyczyły świadomości ekologicznej i dobra wspólnego. Ponadto jest współzałożycielką kilku inicjatyw edukacyjnych i non-profit, w tym organizacji pozarządowej Totik Social‑Cultural Development. Pracuje też z różnorodnymi grupami docelowymi: od dzieci w wieku szkolnym po osoby dorosłe.
Obecnie pisze doktorat z teorii i historii wychowania na Uniwersytecie Państwowym w Erywaniu. Jej główny obszar badań to: tworzenie inkluzywnych, kreatywnych i zorientowanych na wyzwania formatów uczenia się, spójnych z celami zrównoważonego rozwoju i rozwoju społecznego.
Była m.in. przewodniczącą zespołu doradczego Informacja i Biblioteka przy Goethe‑Institut, a także członkinią różnych gremiów w Międzynarodowej Federacji Stowarzyszeń i Instytucji Bibliotecznych (IFLA): Public Libraries Standing Committee oraz Metropolitan Libraries. Pełniła funkcję doradczyni strategicznej Fundacji Billa i Melindy Gatesów w programie Global Libraries. Od wielu lat prowadzi zajęcia z zarządzania zmianą na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie.
Występowała już w ponad 30 krajach na całym świecie jako ekspertka w dziedzinie rozwoju bibliotek, przekształcania oferty i przestrzeni, marketingu bibliotecznego, zrównoważonego rozwoju, zarządzania innowacjami i rozwoju zasobów ludzkich.
W czasie pandemii zdecydowała się na zawodowy zwrot i poświęciła tematyce środowiskowej. W 2024 roku ukończyła kurs z zakresu gospodarki odpadami, degradacji biosfery i zrównoważonego rozwoju. W tym samym roku uruchomiła blog ekologiczny, a w 2025 roku poprowadziła 16 odcinków „Ecofriendly Podcast” na YouTubie.
Szczególnie interesuje ją ucieleśniona i multimodalna interakcja uczennic i uczniów z przestrzeniami publicznymi – sposób, w jaki nadają oni znaczenia tym przestrzeniom poprzez percepcję, doświadczenie i przedstawienie. Ukończyła studia licencjackie z pedagogiki i magisterskie z zakresu sztuki i edukacji. Pracowała w szkołach w Finlandii i Danii.
Od 2020 roku pełni funkcję dyrektorki operacyjnej w organizacji ekologicznej Mamagea, gdzie z udziałem społeczności szkolnych rozwija i wdraża projekty oparte na zrównoważonym rozwoju. Celem jest przekształcanie szkół publicznych, za pomocą partycypacyjnie projektowanej zielonej infrastruktury, w żywe miejsca nauki i centra ekologicznej kreatywności.
W swoim podejściu łączy kreatywność, nudging i metody partycypacyjne, sprawiając, że gospodarka obiegu zamkniętego staje się przystępna i inspirującą dla społeczności. Jako uznana rzeczniczka mody cyrkularnej w Polsce buduje sojusze pomiędzy aktorami społeczeństwa obywatelskiego i środowisk kulturalnych, dając ludziom możliwość wykorzystywaniu mody jako siły napędowej zmiany i rezyliencji.
Obecnie pracuje jako analityk polityczny w Komisji Europejskiej w Brukseli i jako doradca przy tworzeniu programów MBA w London Interdisciplinary School (LIS). Prowadzi także zajęcia na University College London (UCL), m.in. w ramach szkoły letniej UCL. Jest założycielem i dyrektorem organizacji non‑profit ICENS Lab (Interdisciplinary Climate Economics for Nature and Society), która wspiera różnorodność myślenia ekonomicznego w edukacji, badaniach i praktyce oraz wspomaga dialog między ekonomią a humanistyką na rzecz bardziej zrównoważonej przyszłości.
Pochodzi z Rumunii i studiował w Wielkiej Brytanii. Posiada tytuł magistra University of Sussex, jak również doktorat University of Manchester. W czasie wolnym zajmuje się fotografią miejską i odkrywaniem nowych miejsc oraz kultur.
Marija Marković jest artystką i aktywistką. W 2011 roku została absolwentką Wydziału Sztuk Pięknych Akademii Sztuk Pięknych w Belgradzie, a w 2017 roku ukończyła kolejne studia magisterskie w Parsons School of Design w Nowym Jorku. W swojej działalności artystycznej łączy wideo, malarstwo, rysunek, instalacje i rzeźbę. W najnowszych pracach zgłębia psychiczne, fizyczne i społeczne skutki zmiany klimatu.
Jest współzałożycielką i aktywistką organizacji obywatelskiej Zeleni talas (Zielona Fala), która działa na rzecz ochrony środowiska, ze szczególnym naciskiem na problem zanieczyszczenia powietrza w rodzinnym Čačku. Ponadto jest współzałożycielką i dyrektorką artystyczną firmy Fragment Inc., która bada nowe materiały i produkuje panele ze szkła z recyklingu.
Wraz z zespołem wprowadza kompostowanie w ukraińskich gminach, jest współautorką i wydawczynią podręczników poświęconych podejściu cyrkularnemu w gospodarce odpadami. Zrealizowała także pilotażowy projekt rozbiórki zniszczonego budynku i jego odbudowy zgodnie z ideą obiegu zamkniętego we wsi Ruska Łozowa (obwód charkowski).
Przez kilka lat koordynowała akcję „Let’s do it, Ukraine!” w regionie charkowskim. Przez jedenaście lat tworzyła i prowadziła program telewizyjny „Fabrika idej” (Fabryka idei) o innowacyjnych ukraińskich rozwiązaniach, szczególnie w zakresie ekologii i efektywności energetycznej. Jest laureatką konkursu „Zemlia żinok 2019” (Kraina kobiet 2019) Fundacji Yves Rocher za koncepcję eko‑huba jako przestrzeni zerowej ilości odpadów.
Treści lokalne
Bests "Tygodniowa rezydentura Fundacji Mody Cyrkularnej w Bibliotece w Lublinie to cykl spotkań, warsztatów i wydarzeń, które łączą edukację ekologiczną z budowaniem lokalnych więzi. Każdy dzień poświęcony jest innej grupie – pracownikom biblioteki, organizacjom społecznym, seniorom, młodzieży i mieszkańcom – tworząc wspólną przestrzeń do wymiany wiedzy, pomysłów i doświadczeń. Efektem rezydentury jest sieć relacji i plan działań cyrkularnych, które biblioteka może kontynuować jako lokalne centrum zrównoważonego rozwoju.
Kontakt
Eva Hackenberg, kierowniczka działu Informacja & Biblioteka
eva.hackenberg@goethe.de