ნიურნბერგის რეკომენდაციები
სპეციალიზირებული აღმზრდელები და ენის მასწავლებლები

ადრეულ ასაკში უცხოური ენის სწავლებაში გადამწყვეტი ფუნქცია აღმზრდელსა და მასწავლებელს ენიჭება. მშობლებთან ერთად ისინი ბავშვებისათვის ახლობელ და საიმედო ადამიანებს წარმოადგენენ. მხოლოდ მათ შეუძლიათ უშუალო სასწავლო ატმოსფეროსა და ბავშვებისათვის მისაღები სასაწავლო გარემოს შექმნა. რაც უფრო კვალიფიციურია აღმზრდელი და მასწავლებელი ადრეულ ასაკში უცხოური ენის სწავლის სპეციფიკის თვალსაზრისით, მით უფრო წარმატებულია ბავშვებში სწავლის პროცესი.

მათ მოეთხოვებათ სპეციალიზირებული ცოდნა და კომპეტენციები (მოცემული უცხო ენისა და კულტურის კარგი ცოდნა, პედაგოგიური უნარ-ჩვევები, მეთოდურ-დიდაქტიკური კომპეტენციები). მნიშვნელოვანია, რომ ისინი სხვა არასპეციალურ ცოდნასა და გამოცდილებებს ფლობდნენ. მაგალითად[1],

  • სხვებთან ურთიერთობის სურვილი და ხალისი
  • ინტერკულტურული კომუნიკაციის უნარი და სურვილი
  • ანალიტიკური, პრობლემის გადაჭრაზე ორიენტირებული აზროვნება
  • უნარი, ამოიცნოს და გამოიყენოს სწავლის სწორი სტრატეგია
  • გათავისებული ჰქონდეს პრინციპი „სწავლა სიცოცხლის ბოლომდე“ და ამკვიდრებდეს მას მოსწავლეებშიც
  • გახსნილობა ახალი მეთოდებისა და მიდგომებისადმი
  • კოლეგებთან და ბავშვებთან ჰარმონიული და ნაყოფიერი მუშაობის უნარი
  • ტექნიკისა და მედიების ცოდნა და მუდმივი გაუმჯობესების სურვილი
  • საკუთარი პროფესიული როლისა და დავალების მიმართ თავდაჯერებული, მიზანმიმართული და კრიტიკული მიდგომა
  • მზაობა, ითანამშრომლოს ბავშვის სასწავლო პროცესში ჩართულ ყველა აქტიორთან
ხშირად აღმზრდელი/მასწავლებელი ერთადერთი ადამიანია, ვისი საშუალებითაც ბავშვს უცხო ენასთან შეხება აქვს. ამიტომ ის ენა, რომელსაც აღმზრდელი და მასწავლებელი იყენებს, ბავშვისთვის არის მისაბაძი მოდელი. აუცილებელია, რომ აღმზრდელი და მასწავლებელი უცხოურ ენას ისე კარგად ფლობდეს, რომ გაკვეთილი მთლიანად ამ ენაზე წარმართოს. მისი ფონეტიკა, მელოდია და ინტონაცია სამაგალითო უნდა იყოს. 

აღმზრდელმა/მასწავლებელმა ბავშვები უცხოურ ენასთან ერთად უცხო კულტურასაც უნდა აზიაროს. ეს მხოლოდ და მხოლოდ შესაბამისი ინტერკულტურული ცოდნითა და კომპეტენციის დახმარებითაა შესაძლებელი. მას მოეთხოვება კულტურის მრავალმხრივი ცოდნა (მაგ., ამ ენაზე შექმნილი საბავშვო ლიტერატურის ცოდნა), რომ გაკვეთილზე დასახულ გამოწვევას გაუმკლავდეს. იმისათვის რომ ადრეულ ასაკში უცხოური ენის სწავლება ბავშვის მოთხოვნილებებს შეესაბამებოდეს, დიდი მნიშვნელობა აქვს აღმზრდელისა და მასწავლებელის მუსიკალურ და მსახიობურ უნარებს.

განსაკუთრებული ადგილი ადრეულ ასაკში უცხო ენის სწავლისას მასწავლებლის ინტერპერსონალურ კომპეტენციებს უკავია. მას უნდა შეეძლოს პარტნიორული, პატივისცემით განმსჭვალული სასწავლო გარემოს შექმნა, სადაც ბავშვები შიშსა დაუნდობლობას არ განიცდიან. ჯგუფური მუშაობის უნარი, ინიციატივის წამოყენების ნიჭი გაკვეთილზეც და მის გარეთაც კოლეგებთან და მშობლებთან ურთიერთობაში სასწავლო პროცესზე დადებითად მოქმედებს. 

კოლეგებთან თანამშრომლობა პირველ რიგში მნიშვნელოვანია საერთო დაგეგმვისა და უფლება-მოვალეობების შეთანხმებისას, მაგრამ ასევე გაკვეთილების ჩატარებისა ან დისციპლინათშორისი პროექტების განხორციელებისას. ასეთი თანამშრომლობა არა მხოლოდ საბავშვო ბაღისა და სკოლის შიგნით უნდა ხდებოდეს, არამედ სხვა სკოლებთან და საბავშვო ბაღებთანაც. განსაკუთრებით საყურადღებო კი ბაღების აღმზრდელებსა და სკოლის მასწავლებლებს შორის აზრთა გაცვლა-გამოცვლაა, რადგან აღსაზრდელი საბავშვო ბაღიდან სკოლაში უნდა გადავიდეს. სასწავლო  გეგმებისა და მასალის ერთობლივად დაგეგმვით და ლოგიკური განაწილებით ერთიდაიგივე მასალის ორჯერ გავლის თავიდან აცილება მოხდება.
 

სპეციალიზირებული აღმზრდელებისა და ენის მასწავლებლების განათლება სხვადასხვა ქვეყნებში განსხვავებულად მიმდინარეობს და ამიტომ მისის სტრუქტურა საერთაშორისო დონეზე არაერთგვაროვანია. დაწყებითი კლასის უცხოური ენის მასწავლებლები ფლობენ ან აღმზრდელის სერტიფიკატს ან დაწყებითი მასწავლებლის დიპლომს, და დამატებით გავლილი აქვთ ადრეულ ასაკში უცხოური ენის სწავლების კვალიფიკაციის კურსი. ზოგჯერ კი ისინი არიან ერთი რომელიმე საგნის მასწავლებლები.

აღმზრელები, რომლებსაც უწევთ უცხო ენის სწავლება, სპეციალურ გადამზადების პროგრამებს გადიან, თუ როგორ უნდა ასწავლონ უცხოური ენა. უპირველეს ყოვლისა სწორედ უმაღლეს სასწავლებლებში უნდა შეიქმნას იმის საფუძველი, რომ დაწყებითი კლასებისა და საბავშვო ბაღების საგანმანათლებლო პრინციპები საფუძვლიანად ისწავლებოდეს, რომ მათ ეს პრონციპები საგანამანათლებლო პროცესის დაგეგმვასა და განხორციელებაში გამოადგეთ. 

სავალდებულო შინაარსებს უნდა მიეკუთვნებოდეს ბავშვის განვითარება და სასწავლო საგნის ბავშვის ასაკისათვის შესაბამისად მიწოდების მეთოდები. სწავლის პროცესში ყოველთვის იკვეთება ბავშვის ბუნებრივი მზაობა სწავლისათვის და მისი ინიციატივით აღსავსე ბუნება, ასევე მათ მიერ სოციალურ კონტექსტში ან მათი უშუალო მასწავლებლისაგან[2] მიღებული ინფორმაციის ათვისება17. 

იდეალურ შემთხვევაში მასწავლებლისა და აღმზრდელის სპეციალობის დაუფლებისას უნდა ხდებოდეს ყველა მნიშვნელოვანი საქმიანობის შესწავლა, რაც მათ მომავალში უცხოური ენის ადრეულ ასაკში სწავლების დროს მოუწევთ.

რეკომენდაცია:
  • დაწყებითი კლასების უცხოური ენის მასწავლებლებსა და საბავშვო ბაღის უცხოურ ენაზე სპეციალიზირებულ აღმზრდელებს უნდა ჰქონდეთ უმაღლესი განათლება ადრეულ ასაკში ენის სწავლების მეთოდიკა-დიდაქტიკაში.
  • სწავლა უნდა იყოს უნარ-ჩვევებზე ორიენტირებული და, ერთი მხრივ, მაქსიმალურად ფარავდეს თეორიულ საფუძვლებს, მეორე მხრივ კი, პედაგოგიურ უნარ-ჩვევების შეძენას უწყობდეს ხელს.
  • დაწყებით კლასებსა და საბავშვო ბაღებში მომუშავე მასწავლებლები ენას უნდა ფლობდნენ B2 ან C 1 დონეზე (საერთო ევროპული სარეკომენდაციო ჩარჩოს მიხედვით). მნიშვნელოვანია რომ მასწავლებელი შეძლებისდაგვარად უშეცდომო და აუთენტურ ენობრივ კომუნიკაციას ახერხებდეს.
  • სტუდენტების სამუშაო და სასწავლო ენა უნდა იყოს გერმანული, რადგან მათ შეძლებისდაგვარად ხშირად გამოიყენონ ის ენა, რომელიც მომავალში თვითონ უნდა ასწავლონ.
  • სასწავლო თემები და შინაარსები ინტერკულტურულ ელემენტებს უნდა შეიცავდეს. იგულისხმება ენის სწავლების პროცესში მშობლიური და სამიზნე კულტურების გათვალისწინება და მათი ერთმანეთთან დაკავშირება.
  • იდეალურ შემთხვევაში სტუდენტების მომზადება უნდა მოხდეს მრავალენოვნების დიდაქტიკასა და მეთოდიკაში. ანუ მათ უნდა შეეძლოთ სასწავლო პროცესში იმ ენების გათვალისწინება და გამოყენება, რომელსაც სამიზნე ჯგუფში მყოფი ბავშვები საუბრობენ. ბაშვის ენობრივი გამოცდილების გამოყენება უცხო ენის გაკვეთილზე მნიშვნელოვანია.
  • სტუდენტებს შესწავლილი მეთოდებისა და პრინციპების პრაქტიკაში გამოცდის საშუალება უნდა ჰქონდეთ, რის შემდეგაც ჯგუფში პრაქტიკის დროს მიღებულ გამოცდილებაზე კრიტიკული მსჯელობა უნდა გაიმართოს.
  • სტუდენტები უნდა ეუფლებოდნენ ბავშვებისათვის რელევანტური თემებისათვის და სიტუაციებისათვის საჭირო ენობრივ საშუალებებს და სწავლის პროცესის მართვისათვის მნიშვნელოვან გამოთქმებს.
  • სტუდენტები უნდა იცნობდნენ ენობრივი პოლიტიკის აქტუალურ რელევანტურ თემებს და ამის შესახებ უნდა მსჯელობდნენ საკუთარი პროფესიის კონტექსტში.
  • განათლების მიღების პროცესში სტუდენტს უნდა მიეცეს საშუალება, საზღვარგარეთ დაჰყოს გარკვეული პერიოდი.
კვალიფიკაციის ამაღლება სხვადასხვა მიზნებს შეიძლება ემსახურებოდეს. მასწავლებელმა თავისი ცოდნა შეიძლება გაიღრმაოს გაკვეთილის ჩატარების ახალ მეთოდებში, გაეცნოს ახალ მასალებს ანდა საკუთარი თვითგანვითარების მიზნით მიიღოს მონაწილეობა ამა თუ იმ სემინარში. 

გადამზადებისა და კვალიფიკაციის ასამაღლებელი კურსები და ტრენინგები პრაქტიკაზე და გამოცდილებაზეა ორიენტირებული, მაგრამ მათ საფუძვლად აუცილებლად უნდა ედოთ სამეცნიერო მიღწევები. ასეთი კურსები და ტრენინგები მაშინაა წარმატებული, თუ მიღებული შედეგების გამოყენება პრაქტიკაში უშუალოდაა შესაძლებელი. ამიტომაც უნდა იყოს ყველა ასეთი ღონისძიება კონკრეტულ პრაქტიკულ ცოდნასა და ქმედებაზე ორიენტირებული 

კარგი ტრენინგი შედგება ერთმანეთზე ლოგიკურად დაფუძნებული და კარგად დაგეგმილი ფაზებისაგან, რომლებიც პრაქტიკას უკავშირდება და დისკუსიისა და გამოცდილებისა და აზრთა გაცვლა-გამოცვლის საშუალებას იძლევა. 

ადრეულ ასაკში უცხოური ენის სწავლებაში სპეციალისტების მომზადების კურსი ან ტრენინგი,  ერთი მხრივ, მასწავლებლის პროფესიულ წინარე ცოდნასა და მის ინტერესებს უნდა უკავშირდებოდეს, მეორე მხრივ კი, მასწავლებლის ენობრივი ცოდნის გაფართოებას უნდა უწყობდეს ხელს. ტრენინგი მეთოდებში, რომელიც ამ შემთხვევაში სრულიად ახალი სამიზნე ჯგუფისთვისაა შედგენილი, პრაქტიკისათვის რელევანტური და წარმატებულ შედეგზე ორიენტირებული უნდა იყოს.  

რეკომენდაცია:
  • კვალიფიკაციის ამაღლება და გადამზადება საკუთარი ინიციატივის საფუძველზე აღმზრდელებისა და მასწავლებლების პროფესიული საქმიანობის მანძილზე შეძლებისდაგვარად უწყვეტად უნდა მიმდინარეობდეს.
  • ასეთი ღონისძიებები აღმზრდელებსა და მასწავლებლებს ბიძგს უნდა აძლევდეს, გაიუმჯობესონ არსებული უნარ-ჩვევები, შეიცნონ არსებული ხარვეზები, გაიცნონ დამოუკიდებეული, სუქცესიური პროფესიული განვითარების საშუალებები.


წყაროები
[1] BIG (2007)
[2] კონსტრუქციული მეთოდური მიდგომის განმარტებები, Fthenakis (2009) ტომი. 5, გვ. 24 f